Mokṣopāyaṭīkā · Chapter 4.22

jantoḥ kṛtavicārasya vigaladvṛtticetasaḥ /
mananaṃ tyajato jñatvāt kiñcit parigatātmanaḥ //

dṛśyaṃ santyajato heyam upādeyam upeyuṣaḥ /
draṣṭāram paśyato dṛśyam adraṣṭāram apaśyataḥ //

asuptasya pare tattve jāgarūkasya jīvataḥ /
suptasya ghanasammohamaye saṃsāravartmani //

paryantātyantavairasyād araseṣu raseṣv api /
bhogeṣv ābhogaramyeṣu nīrasasya N17: nīra[sa]sya nirāśiṣaḥ //

vrajaty ātmāmbhasaikatvaṃ jīrṇajāḍye manasy alam /
galaty apagatāsaṅge himapūra ivātape //

taraṅgitāsu kallolajālalolāntarāsu ca /
śāmyantīṣv atha tṛṣṇāsu nadīṣv iva ghanātyaye //

saṃsāravāsanājāle khagajāla ivākhunā /
troṭite cādṛḍhagranthiśleṣe vairasyaraṃhasā //

katakam phalam āsādya yathā vāri prasīdati /
tathā vijñānavaśataḥ svabhāvaḥ samprasīdati //

nīrāgaṃ nirupāsaṅgaṃ nirdvandvaṃ nirupāśrayam /
viniryāti mano mohād vihagaḥ pañjarād iva //

śāntasandehadaurātmyaṃ gatakautukavibhramam /
paripūrṇāntaraṃ cetaḥ pūrṇendur iva rājate //

janitottamasaundaryā dūrodastanatonnatā /
samatodeti sarvatra śāntavāta ivārṇave //

andhakāramayī mūḍhā jāḍyajarjaritāntarā /
tanutām eti saṃsāravāsaneva prage kṣapā //

dṛṣṭacidbhāskarā prajñāpadminī puṇyapallavā /
vikasaty amaloddyotā prātar dyaur iva rūpiṇī //

prajñā N17: praj[ñ]ā hṛdayahāriṇyo bhuvanāhlādanakṣamāḥ /
sattvalakṣmyaḥ pravartante sakalendor ivāṃśavaḥ //

bahunātra kim uktena jñātajñeyo mahāmatiḥ /
nodeti naiva yāty astam abhūtākāśakośavat //

vicāraṇāparijñātasvabhāvasyoditātmanaḥ /
anukampyā bhavanty ete brahmaviṣṇvindraśaṅkarāḥ //

prakaṭākāram apy antar nirahaṅkāracetasam /
nāpnuvanti vikalpās tam mṛgatṛṣṇāmbv ivaiṇakāḥ N17: °āmb[v] ivai° //

taraṅgavad amī lokāḥ prayānty āyānti cābhitaḥ /
kroḍīkuruta ātmotthe na jñam maraṇajanmanī //

āvirbhāvatirobhāvau saṃsāro netaraḥ kramaḥ /
iti tābhyāṃ samāloke ramate na sa khidyate //

na jāyate na mriyate kumbhe kumbhanabho yathā /
bhūṣite dūṣite vāpi dehe tadvad ihātmavān //

viveka udite śīte mithyābhramabharoditā /
kṣīyate vāsanā sābhre mṛgatṛṣṇā marāv iva //

ko ḥhaṃ katham idaṃ veti yāvan na pravicāritam /
saṃsārāḍambaraṃ tāvad andhakāropamaṃ sthitam //

mithyābhramabharodbhūtaṃ śarīram padam āpadām /
ātmabhāvanayā nedaṃ yaḥ paśyati sa paśyati //

deśakālavaśotthāni na mameti gatabhramam /
śarīrasukhaduḥkhāni yaḥ paśyati sa paśyati //

ātmānam itarac N17: °ra⟨ś⟩[c] caiva dṛśā nityāvibhinnayā /
sarvaṃ cijjyotir eveti yaḥ paśyati sa paśyati //

apāraparyantanabhodikkālādi kriyānvitam /
aham eveti sarvatra yaḥ paśyati sa paśyati //

vālāgralakṣabhāgāt tu koṭiśaḥ parikalpitaḥ /
ahaṃ sūkṣma iti vyāpī yaḥ paśyati sa paśyati //

sarvaśaktir anantātmā sarvabhāvāntarasthitaḥ /
advitīyaś cid ity antar yaḥ paśyati sa paśyati //

ādhivyādhibhayodvigno jarāmaraṇajanmavān /
deho nāham iti prājño yaḥ paśyati sa paśyati //

tiryag ūrdhvam adhastāc ca vyāpako mahimā mama /
na dvitīyo mamāstīti yaḥ paśyati sa paśyati //

mayi sarvam idam protaṃ sūtre maṇigaṇā iva /
cittantur aham eveti yaḥ paśyati sa paśyati //

nāhaṃ na cānyad astīha brahmaivāsti na cāsti tat /
itthaṃ sadasator madhyaṃ yaḥ paśyati sa paśyati //

yan nāma kiñcit trailokyaṃ sa eko ḥvayavo mama /
taraṅgo ḥbdhāv ivety antar yaḥ paśyati sa paśyati //

śocyā pālyā mayaiveyaṃ svaseyam me kanīyasī /
trilokī pelavety uccair yaḥ paśyati sa paśyati //

ātmatāparate tvattāmatte N17: °⟨s⟩[m]atte yasya mahātmanaḥ /
bhāvād uparate nūnaṃ sa paśyati sulocanaḥ //

cetyānupātarahitaṃ cidbhairavamayaṃ vapuḥ /
āpūritajagajjālaṃ yaḥ paśyati sa paśyati //

sukhaṃ duḥkham bhavo ḥbhāvo vivekakalanāś ca yāḥ /
ahaṃ na veti nūnaṃ vā paśyan na parihīyate //

svātmasattāparāpūrṇe jagaty anyena varjite /
kim me heyaṃ kim ādeyam iti paśyan sadṛg N17: °dṛ⟨k⟩[g] naraḥ //

apratarkyam anābhāsaṃ sanmātram idam ity alam /
heyopādeyakalanā yasya kṣīṇā namāmi tam //

ya ākāśavad ekātmā sarvabhāvagato N17: °bhā⟨gava⟩[vaga]to ḥpi san /
na bhāvarañjanām eti sa mahātmā maheśvaraḥ //

tamaḥprakāśakalanāmuktaḥ kālātmatāṃ gataḥ /
yaḥ somyaḥ susamaḥ svasthas taṃ naumi padam āgatam //

yasyodayāstamayasaṅkalanākalāsu citrāsu cāruvibhavāsu jagadgatāsu /
vṛttiḥ samaiva sakalaikagater anantā tasmai namaḥ paramabodhavate śivāya //