Mokṣopāyaṭīkā · Chapter 2.17
evam āttaviveko yaḥ sa bhavān ⟨mahān⟩ [bhavān] iva rāghava /
yogyo jñānagiraḥ jñāna(ṃ) śrotuṃ rājeva nayabhāratīḥ //
avadāto 'vadātasya vijñānasya mahāśayaḥ /
jaḍasaṅgojjhito yogyaḥ śaradīndor yathā nabhaḥ //
tvam etayākhaṇḍitayā guṇalakṣmyā samāśritaḥ /
manomohaharaṃ vākyaṃ vakṣyamāṇam idaṃ śṛṇu //
puṇyakalpadrumo yasya phalabhārānataḥ sthitaḥ /
muktaye jāyate jantos tasyedaṃ śrotum udyamaḥ //
pāvanānām udārāṇāṃ parabodhaikadāyinām /
vacasāṃ bhājanaṃ bhūtyai bhavyo bhavy*o* bhavati nādhamaḥ //
mokṣopāyābhidhāneyaṃ saṃhitā sārasammitā /
triṃśad dve ca sahasrāṇi jñātā nirvāṇadāyinī //
dīpe yathā vinidrasya v*i*ni° jvalite saṃpravartate /
āloko 'nicchato 'py evaṃ nirvāṇam anayā bhavet //
svayaṃ jñātā śrutā vāpi bhrāntiśāntyaiva saukhyadā /
āptoktivarṇitā sadyo yathāmṛtataraṅgiṇī //
yathā rajjvām ahibhrāntir vinaśyaty avalokanāt /
tathaitatprekṣaṇāc chāntim eti saṃsāraduḥkhitā //
yuktiyuktārthavākyāni kalpitāni pṛthak pṛthak /
dṛṣṭāntasārasūktāni cāsyāṃ prakaraṇāni ṣaṭ //
vairāgyākhyaṃ prakaraṇaṃ prathamaṃ parikīrtitam /
vairāgyaṃ vardhate yena sekeneva marau taruḥ //
sārdhaṃ sahasraṃ granthasya yasmin hṛdi vicārite vi⟨d⟩[c]ārite /
prakāśā śuddhatodeti maṇāv iva vimārjite //
mumukṣuvyavahārākhyaṃ tataḥ prakaraṇaṃ kṛtam /
sahasramātraṃ granthasya sūktigranthena sundaram //
svabhāvo hi mumukṣūṇāṃ narāṇāṃ yatra varṇyate /
evaṃsvabhāvo mokṣasya yogya ity avagamyate //
athotpattiprakaraṇaṃ dṛṣṭāntākhyāyikāmayam /
pañcagranthasahasrāṇi vijñānapratipādanam //
jāgatī draṣṭṛdṛśyaśrīr ahaṃ tvam itirūpiṇī /
anutthitaivotthiteva yatreti parivarṇyate //
yasmiñ śrute jagad idaṃ śrotrāntar budhyate 'khilam /
sāsmadyuṣmat savistāraṃ salokākāśaparvatam //
piṇḍagrahavinirmuktaṃ nirbhittikam aparvatam /
pṛthvyādibhūtarahitaṃ saṃkalpa iva pattanam //
svapnopalabdhabhāvābhaṃ manorājyavad ātatam /
gandharvanagaraprakhyam arthaśūnyopalambanam //
dvicandravibhramābhāsaṃ mṛgatṛṣṇāmbuvat tatam /
nauyānalolaśailābhaṃ satyalābhavivarjitam //
cittabhramapiśācābhaṃ nirbījam api bhāsuram /
kathārthapratibhānābhaṃ vyomamuktāvalīnibham //
kaṭakatvaṃ yathā hemni taraṅgatvaṃ yathāmbhasi /
yathā nabhasi nīlatvam asad evotthitaṃ tathā //
abhitti raṅgarahitam upalabdhimanoharam /
svapne vā vyomni vā citram cit⟨t⟩[r]am akarma cirabhāsuram //
avahnir eva vahnitvaṃ dhatte citrānalo yathā /
tathā dadhaj jagacchabdarūpārtham asadātmakam //
taraṅgotpalamālāḍhyadṛṣatpattram °dṛ⟨ś⟩[ṣ]at° ivotthitam /
cakraśūtkāracūrṇasya malarāśim ivoditam //
śīrṇaparṇaṃ bhraṣṭanaṣṭaṃ grīṣme vanam ivārasam /
maraṇavyagranṛttābhaṃ śilāstrīhāsyahāsadam //
andhakāragṛhaikaikanṛttam unmattaceṣṭitam /
praśāntājñānanīhāraṃ vijñānaśaradambaram //
samutkīrṇam iva stambhe citraṃ bhittāv ivāhitam /
paṅkād ivābhiracitaṃ sacetanam acetanam //
tataḥ sthitiprakaraṇaṃ caturthaṃ parikalpitam /
trīṇi granthasahasrāṇi svākhyānākhyāyikāmayam //
itthaṃ jagad ahaṃbhāvarūpaṃ sthitim upāgatam /
draṣṭṛdṛśyakramaprauḍham ⟨dṛṣṭyā⟩[draṣṭṛ]° ity atra parivarṇitam °varṇit[am] //
daśadiṅmaṇḍalābhogabhāsuro 'yaṃ jagadbhramaḥ /
ittham abhyāgato vṛddhim iti tatrocyate ciram //
upaśāntiprakaraṇaṃ °śānti⟨ḥ⟩ tataḥ pañcasahasrikam /
pañcamaṃ pāvanaṃ proktaṃ munisantatisundaram //
idaṃ jagad ahaṃ tvaṃ ca sa iti bhrāntir utthitā /
ity asau śāmyatīty asmin kathyate ślokasaṅgrahe //
upaśāntiprakaraṇe śrute śāmyati saṃsṛtiḥ /
praspaṣṭā vibhrameṇaiva kiṃcillabhyopalambhanā //
śatāṃśaśiṣṭā bhavati saṃśāntabhrāntirūpiṇī /
anyasaṃkalpacittasthā nagaraśrīr ivāsatī //
alabhyaiva svapārśvasthasvapnayuddhavirāvavat /
śāntasaṃkalpamattābhrabhīṣaṇāśaniśabdavat //
vismṛtasvapnasaṃkalpanirmāṇanagaropamā /
bhaviṣyannagarodyānasotsavaśyāmalāṅgikā //
naśyajjihvocyamānograkathārthānubhavopamam /
anullikhitacittasthacitravyāpteva bhittibhūḥ //
parivismāryamāṇācchakalpanānagarīnibhā /
sarvartumadanutpannavaramardāsphuṭākṛtiḥ //
bhāvipuṣpavarākāravasantarasarañjanā /
antarlīnataraṅgaughasaumyavārisaritsamā //
nirvāṇākhyaṃ prakaraṇaṃ tataḥ ṣaṣṭham udāhṛtam /
śiṣṭo granthaḥ parīmāṇaṃ tasya jñeyaṃ mahārthadam //
buddhe tasmin bhavec chrotā nirvāṇaḥ śāntakalpanaḥ /
acetyacitprakāśātmā vijñānātmā nirāmayaḥ //
paramākāśakośācchaḥ śāntasarvabhavabhramaḥ /
nirvāhitajagadyātraḥ kṛtakartavyasusthitaḥ kṛta(ḥ)° //
samastavitatārambhavajrastambho nabhonibhaḥ /
vinigīrṇayathāsaṃsthajagajjālātitṛptimān //
ākāśībhūtaniḥśeṣarūpālokamanaskṛtiḥ /
kāryakāraṇakartṛtvaheyādeyadaśojjhitaḥ //
sadeha eva nirdehaḥ sasaṃsāro 'py asaṃsṛtiḥ /
cinmayo // hanapāṣāṇajaṭharajaṭharopamaḥ °jaṭhara(ṃ)jaṭha° //
cidādityas tapaṃl loke 'py andhakārodaropamaḥ /
paraprakāśarūpo 'pi param āndhyam ivāgataḥ //
ruddhasaṃsṛtidurlīlaḥ prakṣīṇāśāviṣūcikāḥ /
naṣṭāhaṃkāravetālo dehavān akalevaraḥ //
kasmiṃścid romakoṭyagre tasyeyam avatiṣṭhate /
jagallakṣmīr mahāmeroḥ puṣpe kvacid ivālinī //
paramāṇau paramāṇau cidākāśasya koṭare /
jagallakṣmīsahasrāṇi dhatte kṛtvā ca paśyati //
pravitatā hṛdayasya mahāmate hariharābjajalakṣaśatair api /
tulanam eti na muktimato bata pravitatāsti na nūnam avastunaḥ //
Original text: Mokṣopāyaṭīkā · Edition: Walter Slaje 1. (Vairāgya-)Prakaraṇa. Bhāskarakaṇṭhas Mokṣopāya-Ṭīkā Graz EWS-Fachverlag Materialien für eine kritische Ausgabe des Mokṣopāya 3 Walter Slaje 2. Prakaraṇa (Mumukṣuvyavahāra). Bhāskarakaṇṭhas Mokṣopāya-Ṭīkā Graz Leykam Materialien für eine kritische Ausgabe des Mokṣopāya 1 Walter Slaje 3. (Utpatti-)Prakaraṇa. Bhāskarakaṇṭhas Mokṣopāya-Ṭīkā Graz EWS-Fachverlag Materialien für eine kri · Data entry Walter Slaje · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0