Language

ENहिગુ
Scripture Library

Mokṣopāyaṭīkā · Chapter 2.17

2.17.1

evam āttaviveko yaḥ sa bhavān ⟨mahān⟩ [bhavān] iva rāghava /
yogyo jñānagiraḥ jñāna(ṃ) śrotuṃ rājeva nayabhāratīḥ //

2.17.2

avadāto 'vadātasya vijñānasya mahāśayaḥ /
jaḍasaṅgojjhito yogyaḥ śaradīndor yathā nabhaḥ //

2.17.3

tvam etayākhaṇḍitayā guṇalakṣmyā samāśritaḥ /
manomohaharaṃ vākyaṃ vakṣyamāṇam idaṃ śṛṇu //

2.17.4

puṇyakalpadrumo yasya phalabhārānataḥ sthitaḥ /
muktaye jāyate jantos tasyedaṃ śrotum udyamaḥ //

2.17.5

pāvanānām udārāṇāṃ parabodhaikadāyinām /
vacasāṃ bhājanaṃ bhūtyai bhavyo bhavy*o* bhavati nādhamaḥ //

2.17.6

mokṣopāyābhidhāneyaṃ saṃhitā sārasammitā /
triṃśad dve ca sahasrāṇi jñātā nirvāṇadāyinī //

2.17.7

dīpe yathā vinidrasya v*i*ni° jvalite saṃpravartate /
āloko 'nicchato 'py evaṃ nirvāṇam anayā bhavet //

2.17.8

svayaṃ jñātā śrutā vāpi bhrāntiśāntyaiva saukhyadā /
āptoktivarṇitā sadyo yathāmṛtataraṅgiṇī //

2.17.9

yathā rajjvām ahibhrāntir vinaśyaty avalokanāt /
tathaitatprekṣaṇāc chāntim eti saṃsāraduḥkhitā //

2.17.10

yuktiyuktārthavākyāni kalpitāni pṛthak pṛthak /
dṛṣṭāntasārasūktāni cāsyāṃ prakaraṇāni ṣaṭ //

2.17.11

vairāgyākhyaṃ prakaraṇaṃ prathamaṃ parikīrtitam /
vairāgyaṃ vardhate yena sekeneva marau taruḥ //

2.17.12

sārdhaṃ sahasraṃ granthasya yasmin hṛdi vicārite vi⟨d⟩[c]ārite /
prakāśā śuddhatodeti maṇāv iva vimārjite //

2.17.13

mumukṣuvyavahārākhyaṃ tataḥ prakaraṇaṃ kṛtam /
sahasramātraṃ granthasya sūktigranthena sundaram //

2.17.14

svabhāvo hi mumukṣūṇāṃ narāṇāṃ yatra varṇyate /
evaṃsvabhāvo mokṣasya yogya ity avagamyate //

2.17.15

athotpattiprakaraṇaṃ dṛṣṭāntākhyāyikāmayam /
pañcagranthasahasrāṇi vijñānapratipādanam //

2.17.16

jāgatī draṣṭṛdṛśyaśrīr ahaṃ tvam itirūpiṇī /
anutthitaivotthiteva yatreti parivarṇyate //

2.17.17

yasmiñ śrute jagad idaṃ śrotrāntar budhyate 'khilam /
sāsmadyuṣmat savistāraṃ salokākāśaparvatam //

2.17.18

piṇḍagrahavinirmuktaṃ nirbhittikam aparvatam /
pṛthvyādibhūtarahitaṃ saṃkalpa iva pattanam //

2.17.19

svapnopalabdhabhāvābhaṃ manorājyavad ātatam /
gandharvanagaraprakhyam arthaśūnyopalambanam //

2.17.20

dvicandravibhramābhāsaṃ mṛgatṛṣṇāmbuvat tatam /
nauyānalolaśailābhaṃ satyalābhavivarjitam //

2.17.21

cittabhramapiśācābhaṃ nirbījam api bhāsuram /
kathārthapratibhānābhaṃ vyomamuktāvalīnibham //

2.17.22

kaṭakatvaṃ yathā hemni taraṅgatvaṃ yathāmbhasi /
yathā nabhasi nīlatvam asad evotthitaṃ tathā //

2.17.23

abhitti raṅgarahitam upalabdhimanoharam /
svapne vā vyomni vā citram cit⟨t⟩[r]am akarma cirabhāsuram //

2.17.24

avahnir eva vahnitvaṃ dhatte citrānalo yathā /
tathā dadhaj jagacchabdarūpārtham asadātmakam //

2.17.25

taraṅgotpalamālāḍhyadṛṣatpattram °dṛ⟨ś⟩[ṣ]at° ivotthitam /
cakraśūtkāracūrṇasya malarāśim ivoditam //

2.17.26

śīrṇaparṇaṃ bhraṣṭanaṣṭaṃ grīṣme vanam ivārasam /
maraṇavyagranṛttābhaṃ śilāstrīhāsyahāsadam //

2.17.27

andhakāragṛhaikaikanṛttam unmattaceṣṭitam /
praśāntājñānanīhāraṃ vijñānaśaradambaram //

2.17.28

samutkīrṇam iva stambhe citraṃ bhittāv ivāhitam /
paṅkād ivābhiracitaṃ sacetanam acetanam //

2.17.29

tataḥ sthitiprakaraṇaṃ caturthaṃ parikalpitam /
trīṇi granthasahasrāṇi svākhyānākhyāyikāmayam //

2.17.30

itthaṃ jagad ahaṃbhāvarūpaṃ sthitim upāgatam /
draṣṭṛdṛśyakramaprauḍham ⟨dṛṣṭyā⟩[draṣṭṛ]° ity atra parivarṇitam °varṇit[am] //

2.17.31

daśadiṅmaṇḍalābhogabhāsuro 'yaṃ jagadbhramaḥ /
ittham abhyāgato vṛddhim iti tatrocyate ciram //

2.17.32

upaśāntiprakaraṇaṃ °śānti⟨ḥ⟩ tataḥ pañcasahasrikam /
pañcamaṃ pāvanaṃ proktaṃ munisantatisundaram //

2.17.33

idaṃ jagad ahaṃ tvaṃ ca sa iti bhrāntir utthitā /
ity asau śāmyatīty asmin kathyate ślokasaṅgrahe //

2.17.34

upaśāntiprakaraṇe śrute śāmyati saṃsṛtiḥ /
praspaṣṭā vibhrameṇaiva kiṃcillabhyopalambhanā //

2.17.35

śatāṃśaśiṣṭā bhavati saṃśāntabhrāntirūpiṇī /
anyasaṃkalpacittasthā nagaraśrīr ivāsatī //

2.17.36

alabhyaiva svapārśvasthasvapnayuddhavirāvavat /
śāntasaṃkalpamattābhrabhīṣaṇāśaniśabdavat //

2.17.37

vismṛtasvapnasaṃkalpanirmāṇanagaropamā /
bhaviṣyannagarodyānasotsavaśyāmalāṅgikā //

2.17.38

naśyajjihvocyamānograkathārthānubhavopamam /
anullikhitacittasthacitravyāpteva bhittibhūḥ //

2.17.39

parivismāryamāṇācchakalpanānagarīnibhā /
sarvartumadanutpannavaramardāsphuṭākṛtiḥ //

2.17.40

bhāvipuṣpavarākāravasantarasarañjanā /
antarlīnataraṅgaughasaumyavārisaritsamā //

2.17.41

nirvāṇākhyaṃ prakaraṇaṃ tataḥ ṣaṣṭham udāhṛtam /
śiṣṭo granthaḥ parīmāṇaṃ tasya jñeyaṃ mahārthadam //

2.17.42

buddhe tasmin bhavec chrotā nirvāṇaḥ śāntakalpanaḥ /
acetyacitprakāśātmā vijñānātmā nirāmayaḥ //

2.17.43

paramākāśakośācchaḥ śāntasarvabhavabhramaḥ /
nirvāhitajagadyātraḥ kṛtakartavyasusthitaḥ kṛta(ḥ)° //

2.17.44

samastavitatārambhavajrastambho nabhonibhaḥ /
vinigīrṇayathāsaṃsthajagajjālātitṛptimān //

2.17.45

ākāśībhūtaniḥśeṣarūpālokamanaskṛtiḥ /
kāryakāraṇakartṛtvaheyādeyadaśojjhitaḥ //

2.17.46

sadeha eva nirdehaḥ sasaṃsāro 'py asaṃsṛtiḥ /
cinmayo // hanapāṣāṇajaṭharajaṭharopamaḥ °jaṭhara(ṃ)jaṭha° //

2.17.47

cidādityas tapaṃl loke 'py andhakārodaropamaḥ /
paraprakāśarūpo 'pi param āndhyam ivāgataḥ //

2.17.48

ruddhasaṃsṛtidurlīlaḥ prakṣīṇāśāviṣūcikāḥ /
naṣṭāhaṃkāravetālo dehavān akalevaraḥ //

2.17.49

kasmiṃścid romakoṭyagre tasyeyam avatiṣṭhate /
jagallakṣmīr mahāmeroḥ puṣpe kvacid ivālinī //

2.17.50

paramāṇau paramāṇau cidākāśasya koṭare /
jagallakṣmīsahasrāṇi dhatte kṛtvā ca paśyati //

2.17.51

pravitatā hṛdayasya mahāmate hariharābjajalakṣaśatair api /
tulanam eti na muktimato bata pravitatāsti na nūnam avastunaḥ //

Original text: Mokṣopāyaṭīkā · Edition: Walter Slaje 1. (Vairāgya-)Prakaraṇa. Bhāskarakaṇṭhas Mokṣopāya-Ṭīkā Graz EWS-Fachverlag Materialien für eine kritische Ausgabe des Mokṣopāya 3 Walter Slaje 2. Prakaraṇa (Mumukṣuvyavahāra). Bhāskarakaṇṭhas Mokṣopāya-Ṭīkā Graz Leykam Materialien für eine kritische Ausgabe des Mokṣopāya 1 Walter Slaje 3. (Utpatti-)Prakaraṇa. Bhāskarakaṇṭhas Mokṣopāya-Ṭīkā Graz EWS-Fachverlag Materialien für eine kri · Data entry Walter Slaje · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc