Mokṣopāyaṭīkā · Chapter 1.22

vikalpakalpanānalpakalpitair alpabuddhibhiḥ /
bhedair uddharatāṃ nītaḥ saṃsārakuhakabhramaḥ //

satāṃ katham ivāstheha jāyate jālapañjare /
bālā evāttum icchanti phalam makurabimbitam //

ihāpi vidyate yaiṣā pelavā sukhabhāvanā /
ākhus tantum ivāśeṣaṃ kālas tām api kṛntati //

na tad astīha yad ayaṃ kālas sakalaghasmaraḥ /
grasate na jagajjātam mahābdhim iva vāḍavaḥ //

samastasāmānyatayā bhīmaḥ kālo maheśvaraḥ /
dṛśyasattām imāṃ sarvāṃ kavalīkartum udyataḥ //

mahatām api no devaḥ pratipālayati kṣaṇāt /
kālaḥ kavalitānantaviśvo viśvātmatāṃ gataḥ //

yugavatsarakalpākhyaiḥ kiñcit prakaṭatāṃ gataḥ /
rūpair alakṣyarūpātmā sarvam ākramya tiṣṭhati //

ye ramyā ye śubhārambhāḥ sumeruguravo 'pi ye /
kālena vinigīrṇās Ś4: nirvi° te karabheṇeva Ś4: °ṇaiva pallavāḥ //

nirdayaḥ kaṭhinaḥ krūraḥ karkaśaḥ kṛpaṇo 'dhamaḥ /
na tad asti yad adyāpi na kālo nigiraty ayam //

kālaḥ kavalanaikāntamatir atti girīn api /
anantair api bhogaughair nāyaṃ tṛpto mahāśanaḥ //

haraty ayaṃ nāśayati karoty atti nihanti ca /
kālaḥ saṃsāranṛtye N11, Ś4: °yaṃ hi nānārūpair yathā naṭaḥ //

bhinatti pravibhāgastho bhūtabījāny anāratam /
jagaty asattayā cañcvā dāḍimāni yathā śukaḥ //

śubhāśubhaviṣāṇāgravilūnajanapallavaḥ /
sphūrjati sphītajanatājīvarājīvinīgajaḥ //

viriñcamajjabrahmāṇḍabṛhadvilvaphaladrumam /
brahmakānanam ābhogi param āvṛtya tiṣṭhati //

yāminībhramarīpūrṇā racayan dinamañjarīḥ /
varṣakalpakalāvallīr na kadācana khidyate //

bhidyate nāvabhagno 'pi dagdho 'pi hi na dahyate /
dṛśyate nātidṛśyo 'pi dhūrtacūḍāmaṇir N11: dhūrtaḥ mune //

ekenaiva nimeṣeṇa kiñcid utthāpayaty alam /
kiñcid vināśayaty uccair manorājyavad ātataḥ //

durvilāsavilāsinyā ceṣṭayā N11: °yayā paripuṣṭayā /
darvyeva sūpakṛt sūpaṃ janam āvartayan Ś4: °vatta° sthitaḥ //

tṛṇam Ś4: tṛṇa° pāṃsum mahendraṃ ca sumerum parṇam arṇavam /
ātmasphāratayā sarvam ātmasātkartum udyataḥ //

krauryam atraiva paryāptaṃ lubdhatātraiva saṃsthitā /
sarvaṃ daurbhāgyam atraiva sarvam atraiva cāpalam //

prerayaṃl līlayārkendū krīḍatīha nabhastale /
nikṣiptavīṭāyugalo nije bāla ivāṅgane //

sarvabhūtāsthimālābhir āpādavalitākṛtiḥ /
vilasaty eṣa kalpānte kālaḥ kalpitakalpanaḥ //

asyoḍḍāmaranṛttasya kalpānte 'ṅgavinirgataiḥ /
prasphuraty ambare merur bhūrjatvag iva vāyubhiḥ //

rudro bhūtvā bhavaty eṣa mahendro 'tha pitāmahaḥ /
śukro vaiśravaṇaś cāpi punar eva na kiñcana //

dhatte 'jasrotthitadhvastān sargān amitabhāsurān /
anyān anyān apy ananyān vīcīn abdhir ivātmani //

mahākalpābhidhānebhyo vṛkṣebhyaḥ pariśātayan /
devāsuragaṇān pakvān phalabhārān avasthitaḥ //

ālolabhūtamaṣakaghuṅghumānām prapātinām /
brahmāṇḍoḍumbaraughānām bṛhatpādapatāṃ gataḥ //

sattāmātrakumudvatyā cijjyotsnāpariphullayā /
vapur vinodayaty eṣaḥ N11, Ś4: ekaḥ kriyāpriyatamānvitaḥ //

anantāpāyaparyantam baddhapīṭhaṃ nijaṃ vapuḥ /
mahāśailavad uttuṅgam avalambya vyavasthitaḥ //

kvacic chyāmatamaḥśyāmaṃ kvacit kāntiyutaṃ tatam /
dvayenāpi kramād riktaṃ svabhāvam bhāvayan sthitaḥ //

saṃlīnāsaṅkhyasaṃsārasārayā svātmasattayā /
gurvīva bhāraghanayā N11, Ś4: gurvyeva tāra° nibaddhapadatāṃ gataḥ //

na khidyate na mriyate na tiṣṭhati na gacchati /
nāstam eti na codeti mahākalpaśatair api //

kevalaṃ jagadārambhalīlayā ghanahelayā /
yāpayaty ātmanātmānam anahaṅkāram ānatam N11, Ś4: āru° //

yāminīpaṅkakalilāṃ dinakokanadāvalīm /
kriyābhramarikām mandaṃ saraḥsu āropayan sthitaḥ //

gṛhītvā bhīṣaṇaḥ kṛṣṇāṃ rajanīṃ jīrṇamārjanīm /
ālokakanakakṣodam āharaty abhito 'vanim //

sañcārayan kriyāṅgulyā koṇakeṣv arkadīpikām /
jagatsadmani kāruṇyāt Ś4: °ṇyat kva kim astīti vīkṣate //

prekṣyāhāni nimeṣeṇa sūryākṣṇā pākavanty alam /
lokapālaphalāny atti jagajjīrṇavanād ayam //

jagajjīrṇakuṭīkīrṇān arpayaty ugrakoṭare Ś4: agra° /
krameṇa guṇavallokamaṇīn mṛtyusamudgake //

guṇair āpūryate yaiva lokaratnāvalī Ś4: °valīṃ bhṛśam /
bhūṣārtham iva tām aṅge kṛtvā bhūyo nikṛntati //

dinahaṃsānusṛtayā niśendīvaramālayā Ś4: niśondī° /
tārākesarayājasraṃ capalo valayaty alam //

śailorṇadyudharāśṛṅgajagadūrṇāyusaunikaḥ /
pratyaham pibati prekṣya tārāraktakaṇān api //

tāruṇyanalinīsoma āyurmātaṅgakesarī /
na tad asti na yasyāyaṃ tucchātucchasya taskaraḥ //

kalpakelivilāsena piṣṭapātitajantunā /
nyagbhāvodbhavahāsena Ś4: nyaṅ° ramate svātmanātmani //

kartā bhoktātha saṃhartā smartā N11, Ś4: °hantāḥ sattā sarvam padaṃ gataḥ /
sarvam eva karotīdaṃ na karoti ca kiñcana //

sakalam apy akalākalitāntaraṃ subhagadurbhagarūpadharaṃ vapuḥ N11: °pu(t)*ḥ* /
prakaṭayan sahasaiva ca gopayan vilasatīha hi kālabalaṃ nṛṣu //