Mokṣopāyaṭīkā · Chapter 1.2

jīvanmuktasthitim brahman kṛtvā rāghavam āditaḥ /
kramāt kathaya me nityam bhaviṣyāmi sukhī yathā //

bhramasya jāgatasyāsya jātasyākāśavarṇavat /
apunaḥsmaraṇam manye sādho vismaraṇaṃ varam //

dṛśyātyantābhāvabodhaṃ vinā tan nānubhūyate /
kadācit kenacin nāma sa bodho 'nviṣyatām ataḥ //

N11: [ajñānasughanākā]rā ajñānasughanākārā ghanāhaṅkāraśālinī /
punar janmakarī proktā malinā vāsanā budhaiḥ //

punarjanmāṅkuratyaktā sthitā sambhṛṣṭabījavat /
dehāntaṃ dhriyate jñātajñeyā śuddheti socyate //

apunarjanmakaraṇī jīvanmukteṣu dehiṣu /
vāsanā vidyate śuddhā dehe cakra iva bhramaḥ //

ye śuddhavāsanā bhūyo na janmānarthabhājanam /
jñātajñeyās ta ucyante jīvanmuktā mahādhiyaḥ //

jīvanmuktapadam prāpto yathā Ś4: °th*ā* rāmo mahāmatiḥ /
tat te 'ham sampravakṣyāmi jarāmaraṇaśāntaye //

bharadvāja mahābuddhe rāmakramam imaṃ śubham /
śṛṇu vakṣyāmi tenaiva sarvaṃ jñāsyasi sarvathā //

vidyāgṛhād viniṣkramya rāmo rājīvalocanaḥ /
divasāny anayad gehe līlābhir akutobhayaḥ //

atha gacchati kāle 'tra pālayaty avaniṃ nṛpe /
prajāsu vītaśokāsu sthitāsu vigatajvaram //

tīrthamunyāśramaśreṇīṃ draṣṭum utkaṇṭhitam manaḥ /
rāmasyābhūd bhṛśaṃ tatra kadācid guṇaśālinaḥ //

rāghavaś cintayitvaivam Ś4: °aiva(ṃ)m upetya caraṇau pituḥ /
haṃsaḥ padmāv iva navau jagrāha navakesarau //

tīrthāni devasadmāni vanāny āyatanāni ca /
draṣṭum utkaṇṭhitaṃ tāta mamedaṃ hi bhṛśam manaḥ //

tad etām arthanām pūrvāṃ saphalīkartum arhasi /
na so 'sti bhuvane tāta tvayā yo 'rthī vimānitaḥ //

iti samprārthito rājā vasiṣṭhena samaṃ tadā /
vicāryāmuñcad evainaṃ rāmam prathamam N11: °prathasamarth*i*nam arthinam //

śubhe nakṣatradivase bhrātṛbhyāṃ saha rāghavaḥ /
maṅgalālaṅkṛtavapuḥ kṛtasvastyayano dvijaiḥ //

vasiṣṭhaprahitair vipraiḥ śāstratajjñaiḥ samanvitaḥ /
snigdhaiḥ katipayair eva rājaputravaraiḥ saha //

ambābhir vihitāśīrbhir Ś4: °śībhir āliṅgyāliṅgya bhūṣitaḥ /
niragāt sa gṛhāt tasmāt tīrthayātrārtham udyataḥ //

nirgataḥ svapurāt paurais tūryaghoṣeṇa vardhitaḥ /
pīyamānaḥ purandhrīṇāṃ netrair bhṛṅgaughabhaṅguraiḥ N11: bhṛṃ(ghau)*gau*° //

grāmīṇalalanālokahastapadmāpavarjitaiḥ N11: °k(ā)aha°...°dmā(sa)*pa*° /
lājavarṣair vikīrṇātmā himair iva himācalaḥ //

āvarjayan Ś4: °yin vipragaṇān pariśṛṇvan prajāśiṣaḥ /
ālokayan digantāṃś ca paricakrāma jaṅgale //

athārabhya svakāt tasmāt kramāt kosalamaṇḍalāt /
snānadānatapodhyānapūrvakaṃ sa dadarśa ha //

nadīs tīrthāni puṇyāni vanāny āyatanāni ca /
jaṅgalāni vanānteṣu taṭāny abdhimahībhṛtām //

mandākinīm indunibhāṃ kālindīṃ cotpalāmalām /
sarasvatīṃ śatadruṃ ca candrabhāgām irāvatīm //

veṇāṃ N11: veṇṇāṃ ca kṛṣṇaveṇāṃ N11: °veṇṇāṃ wie oben ca nirvindhyāṃ sarayūṃ tathā /
carmaṇvatīṃ vitastāṃ ca vipāśām bāhudām N11, Ś4: bahu°; bāhu° mit Ś1, Ś3, N10 sowie Pinnow 1951: 341f. api //

prayāgaṃ naimiṣaṃ caiva dharmāraṇyaṃ gayāṃ tathā /
vārāṇasīṃ śrīgiriṃ ca kedāram puṣkaraṃ tathā //

mānasaṃ ca kramasaras tathaivottaramānasam /
vaḍavām maḍavāṃ caiva tīrthavṛndaṃ sasodaram //

agnitīrtham mahātīrtham indradyumnasaras tathā /
sarāṃsi sarasīś caiva tathā vāpīhradāvalīm //

svāminaṃ kārttikeyaṃ N11, Ś4: kārti° ca sāligrāmahariṃ tathā /
sthānāni ca catuṣṣaṣṭiṃ harasya girijāpateḥ //

nānāścaryavicitrāṇi caturabdhitaṭāni Ś4: °tathā° ca /
vindyakandarakuñjāṃś Ś4: °ntāṃś ca kulaśailasthalāni ca //

rājarṣīṇāṃ ca mahatām brahmarṣīṇāṃ tathaiva ca /
devānām brāhmaṇānāṃ ca pāvanān āśramāñ śubhān //

bhūyo bhūyaḥ sa babhrāma bhrātṛbhyāṃ saha mānadaḥ /
caturṣv api diganteṣu sarvān eva mahītaṭān //

amarakinnaramānavamānitaḥ samavalokya mahīm akhilām imām /
upayayau svagṛhaṃ raghunandano vihṛtadik śivalokam iveśvaraḥ //