મોક્ષોપાયટીકા · અધ્યાય 1.2

જીવન્મુક્તસ્થિતિમ્ બ્રહ્મન્ કૃત્વા રાઘવમ્ આદિતઃ ।
ક્રમાત્ કથય મે નિત્યમ્ ભવિષ્યામિ સુખી યથા ॥

ભ્રમસ્ય જાગતસ્યાસ્ય જાતસ્યાકાશવર્ણવત્ ।
અપુનઃસ્મરણમ્ મન્યે સાધો વિસ્મરણં વરમ્ ॥

દૃશ્યાત્યન્તાભાવબોધં વિના તન્ નાનુભૂયતે ।
કદાચિત્ કેનચિન્ નામ સ બોધો ઽન્વિષ્યતામ્ અતઃ ॥

ન્11: [અજ્ઞાનસુઘનાકા]રા અજ્ઞાનસુઘનાકારા ઘનાહઙ્કારશાલિની ।
પુનર્ જન્મકરી પ્રોક્તા મલિના વાસના બુધૈઃ ॥

પુનર્જન્માઙ્કુરત્યક્તા સ્થિતા સમ્ભૃષ્ટબીજવત્ ।
દેહાન્તં ધ્રિયતે જ્ઞાતજ્ઞેયા શુદ્ધેતિ સોચ્યતે ॥

અપુનર્જન્મકરણી જીવન્મુક્તેષુ દેહિષુ ।
વાસના વિદ્યતે શુદ્ધા દેહે ચક્ર ઇવ ભ્રમઃ ॥

યે શુદ્ધવાસના ભૂયો ન જન્માનર્થભાજનમ્ ।
જ્ઞાતજ્ઞેયાસ્ ત ઉચ્યન્તે જીવન્મુક્તા મહાધિયઃ ॥

જીવન્મુક્તપદમ્ પ્રાપ્તો યથા શ્4: °થ્*આ* રામો મહામતિઃ ।
તત્ તે ઽહમ્ સમ્પ્રવક્ષ્યામિ જરામરણશાન્તયે ॥

ભરદ્વાજ મહાબુદ્ધે રામક્રમમ્ ઇમં શુભમ્ ।
શૃણુ વક્ષ્યામિ તેનૈવ સર્વં જ્ઞાસ્યસિ સર્વથા ॥

વિદ્યાગૃહાદ્ વિનિષ્ક્રમ્ય રામો રાજીવલોચનઃ ।
દિવસાન્ય્ અનયદ્ ગેહે લીલાભિર્ અકુતોભયઃ ॥

અથ ગચ્છતિ કાલે ઽત્ર પાલયત્ય્ અવનિં નૃપે ।
પ્રજાસુ વીતશોકાસુ સ્થિતાસુ વિગતજ્વરમ્ ॥

તીર્થમુન્યાશ્રમશ્રેણીં દ્રષ્ટુમ્ ઉત્કણ્ઠિતમ્ મનઃ ।
રામસ્યાભૂદ્ ભૃશં તત્ર કદાચિદ્ ગુણશાલિનઃ ॥

રાઘવશ્ ચિન્તયિત્વૈવમ્ શ્4: °ઐવ(ં)મ્ ઉપેત્ય ચરણૌ પિતુઃ ।
હંસઃ પદ્માવ્ ઇવ નવૌ જગ્રાહ નવકેસરૌ ॥

તીર્થાનિ દેવસદ્માનિ વનાન્ય્ આયતનાનિ ચ ।
દ્રષ્ટુમ્ ઉત્કણ્ઠિતં તાત મમેદં હિ ભૃશમ્ મનઃ ॥

તદ્ એતામ્ અર્થનામ્ પૂર્વાં સફલીકર્તુમ્ અર્હસિ ।
ન સો ઽસ્તિ ભુવને તાત ત્વયા યો ઽર્થી વિમાનિતઃ ॥

ઇતિ સમ્પ્રાર્થિતો રાજા વસિષ્ઠેન સમં તદા ।
વિચાર્યામુઞ્ચદ્ એવૈનં રામમ્ પ્રથમમ્ ન્11: °પ્રથસમર્થ્*ઇ*નમ્ અર્થિનમ્ ॥

શુભે નક્ષત્રદિવસે ભ્રાતૃભ્યાં સહ રાઘવઃ ।
મઙ્ગલાલઙ્કૃતવપુઃ કૃતસ્વસ્ત્યયનો દ્વિજૈઃ ॥

વસિષ્ઠપ્રહિતૈર્ વિપ્રૈઃ શાસ્ત્રતજ્જ્ઞૈઃ સમન્વિતઃ ।
સ્નિગ્ધૈઃ કતિપયૈર્ એવ રાજપુત્રવરૈઃ સહ ॥

અમ્બાભિર્ વિહિતાશીર્ભિર્ શ્4: °શીભિર્ આલિઙ્ગ્યાલિઙ્ગ્ય ભૂષિતઃ ।
નિરગાત્ સ ગૃહાત્ તસ્માત્ તીર્થયાત્રાર્થમ્ ઉદ્યતઃ ॥

નિર્ગતઃ સ્વપુરાત્ પૌરૈસ્ તૂર્યઘોષેણ વર્ધિતઃ ।
પીયમાનઃ પુરન્ધ્રીણાં નેત્રૈર્ ભૃઙ્ગૌઘભઙ્ગુરૈઃ ન્11: ભૃં(ઘૌ)*ગૌ*° ॥

ગ્રામીણલલનાલોકહસ્તપદ્માપવર્જિતૈઃ ન્11: °ક્(આ)અહ°...°દ્મા(સ)*પ*° ।
લાજવર્ષૈર્ વિકીર્ણાત્મા હિમૈર્ ઇવ હિમાચલઃ ॥

આવર્જયન્ શ્4: °યિન્ વિપ્રગણાન્ પરિશૃણ્વન્ પ્રજાશિષઃ ।
આલોકયન્ દિગન્તાંશ્ ચ પરિચક્રામ જઙ્ગલે ॥

અથારભ્ય સ્વકાત્ તસ્માત્ ક્રમાત્ કોસલમણ્ડલાત્ ।
સ્નાનદાનતપોધ્યાનપૂર્વકં સ દદર્શ હ ॥

નદીસ્ તીર્થાનિ પુણ્યાનિ વનાન્ય્ આયતનાનિ ચ ।
જઙ્ગલાનિ વનાન્તેષુ તટાન્ય્ અબ્ધિમહીભૃતામ્ ॥

મન્દાકિનીમ્ ઇન્દુનિભાં કાલિન્દીં ચોત્પલામલામ્ ।
સરસ્વતીં શતદ્રું ચ ચન્દ્રભાગામ્ ઇરાવતીમ્ ॥

વેણાં ન્11: વેણ્ણાં ચ કૃષ્ણવેણાં ન્11: °વેણ્ણાં wઇએ ઓબેન્ ચ નિર્વિન્ધ્યાં સરયૂં તથા ।
ચર્મણ્વતીં વિતસ્તાં ચ વિપાશામ્ બાહુદામ્ ન્11, શ્4: બહુ°; બાહુ° મિત્ શ્1, શ્3, ન્10 સોwઇએ પિન્નોw 1951: 341f. અપિ ॥

પ્રયાગં નૈમિષં ચૈવ ધર્મારણ્યં ગયાં તથા ।
વારાણસીં શ્રીગિરિં ચ કેદારમ્ પુષ્કરં તથા ॥

માનસં ચ ક્રમસરસ્ તથૈવોત્તરમાનસમ્ ।
વડવામ્ મડવાં ચૈવ તીર્થવૃન્દં સસોદરમ્ ॥

અગ્નિતીર્થમ્ મહાતીર્થમ્ ઇન્દ્રદ્યુમ્નસરસ્ તથા ।
સરાંસિ સરસીશ્ ચૈવ તથા વાપીહ્રદાવલીમ્ ॥

સ્વામિનં કાર્ત્તિકેયં ન્11, શ્4: કાર્તિ° ચ સાલિગ્રામહરિં તથા ।
સ્થાનાનિ ચ ચતુષ્ષષ્ટિં હરસ્ય ગિરિજાપતેઃ ॥

નાનાશ્ચર્યવિચિત્રાણિ ચતુરબ્ધિતટાનિ શ્4: °તથા° ચ ।
વિન્દ્યકન્દરકુઞ્જાંશ્ શ્4: °ન્તાંશ્ ચ કુલશૈલસ્થલાનિ ચ ॥

રાજર્ષીણાં ચ મહતામ્ બ્રહ્મર્ષીણાં તથૈવ ચ ।
દેવાનામ્ બ્રાહ્મણાનાં ચ પાવનાન્ આશ્રમાઞ્ શુભાન્ ॥

ભૂયો ભૂયઃ સ બભ્રામ ભ્રાતૃભ્યાં સહ માનદઃ ।
ચતુર્ષ્વ્ અપિ દિગન્તેષુ સર્વાન્ એવ મહીતટાન્ ॥

અમરકિન્નરમાનવમાનિતઃ સમવલોક્ય મહીમ્ અખિલામ્ ઇમામ્ ।
ઉપયયૌ સ્વગૃહં રઘુનન્દનો વિહૃતદિક્ શિવલોકમ્ ઇવેશ્વરઃ ॥