Mokṣopāyaṭīkā · Chapter 1.1

divi bhūmau tathākāśe bahir antaś ca me vibhuḥ /
yo 'vabhāty avabhāsātmā tasmai viśvātmane namaḥ //

aham baddho vimuktaḥ syām iti yasyāsti niścayaḥ /
nātyantatajjño nātajjñaḥ Ś4: nātyantam ajño no tajjñaḥ so 'smiñ śāstre 'dhikāravān //

kathopāyān vicāryādau mokṣopāyān Ś4: °yānn imān atha |
yo vicārayati prājño na sa bhūyo 'bhijāyate ||

asmin rāmāyaṇe rāma kathopāyān mahāphalān /
etāṃs tu prathamaṃ kṛtvā purāham arimardana //

śiṣyāyāsmai vinītāya bharadvājāya dhīmate /
ekāgro dattavān ramyān maṇīn abdhir N11: aḥkir ivārthine //

tata ete kathopāyā bharadvājena dhīmatā /
kasmiṃścin merugahane brahmaṇo 'gra udāhṛtāḥ //

athāsya tuṣṭo bhagavān brahmā Ś4: °hma° lokapitāmahaḥ /
varam putra gṛhāṇeti samuvāca mahāśayaḥ //

bhagavan bhūtabhavyeśa varo 'yam me 'dya rocate /
yeneyaṃ janatā duḥkān mucyate tad udāhara //

guruṃ vālmīkim atrāśu prārthayasva prayatnataḥ /
tenedaṃ yat samārabdhaṃ rāmāyaṇam aninditam //

tasmiñ jñāte naro mohāt samagrāt santariṣyati /
setunevāmbudheḥ pāram apāraguṇaśālinā //

ity uktvā sa bharadvājam parameṣṭhī mamāśramam /
abhyāgamat samaṃ tena bharadvājena bhūtakṛt //

tūrṇaṃ sampūjito devaḥ so 'rghyapādyādinā mayā /
avocan mām mahāsattvaḥ sarvabhūtahite rataḥ //

rāmasvabhāvakathanād asmād varamune tvayā /
nodyogaḥ samparityājya ā samāpter aninditāt //

jñātenānena loko 'yam asmāt saṃsārasaṅkaṭāt /
samuttariṣyati kṣipram potenevātha sāgarāt //

vaktuṃ tavaitam evārtham aham āgatavān N11, Ś4: °vānn ayam /
kuru lokahitārthaṃ tvaṃ śāstram ity uktavān ajaḥ //

rāma puṇyāśramāt tasmāt kṣaṇād antardhim āgataḥ /
muhūrtād udyataḥ proccais taraṅga iva vāriṇaḥ //

tasmin prayāte bhagavaty ahaṃ vismayam āgataḥ /
punas tatra bharadvājam apṛcchaṃ svacchayā dhiyā //

kim etad brahmaṇā proktam bharadvāja vadāśu me /
ity uktena punaḥ proktam bharadvājena me 'nagha //

etad uktam bhagavatā yathā rāmāyaṇaṃ kuru /
sarvalokahitāyāśu saṃsārārṇavapotakam //

mahyaṃ ca bhagavan brūhi kathaṃ saṃsārasaṅkaṭe /
rāmo vyavahṛto 'py asmin bharataś ca mahāmanāḥ //

śatrughno lakṣmaṇaś cāpi sītā cāpi yaśasvinī /
rāmānuyāyinas te vā mantriputrā mahādhiyaḥ //

nirduḥkhatāṃ yathaite tu prāptās tad brūhi me sphuṭam /
tathaivāhaṃ tariṣyāmi tato janatayā saha //

bharadvājena rājendra yadety ukto 'smi sādaram /
tadā kartuṃ vibhor ājñām ahaṃ vaktum pravṛttavān //

śṛṇu vatsa bharadvāja yathāpṛṣṭaṃ vadāmi te /
śrutena yena sammoham alaṃ dūre kariṣyasi //

tathā vyavahara prājña yathā vyavahṛtaḥ sukhī /
sarvāsaṃsaktayā buddhyā rāmo rājīvalocanaḥ //

lakṣmaṇo bharataś caiva śatrughnaś ca mahāmanāḥ |
kausalyā ca sumitrā ca sītā daśarathas tathā ||

kṛtāsthaś cāvirodhaś ca bodhapāram upāgataḥ /
vasiṣṭho vāmadevaś ca mantriṇo 'ṣṭau tathetare //

ghṛṣṭir vikunto bhāmaś ca satyavardhana eva ca /
vibhīṣaṇaḥ suṣeṇaś ca hanumān indrajit tathā //

ete 'ṣṭāviṃśatiḥ proktāḥ samanīrāgacetasaḥ /
jīvanmuktā mahātmāno yathāprāptānuvartinaḥ //

ebhir yathā hṛtaṃ dattaṃ gṛhītam uṣitaṃ smṛtam /
tathā ced vartase putra mukta evāsi saṅkaṭāt //

apārasaṃsārasamudrapātī labdhvā parāṃ yuktim udārasattvaḥ /
na śokam āyāti na dainyam eti gatajvaras tiṣṭhati nityatṛptaḥ //