Mokṣopāyaṭīkā · Chapter 1.11

iti pṛṣṭo munīndreṇa samāśvāsya ca rāghavaḥ /
uvāca vacanaṃ cāru dhīrapūrṇārthamantharam //

N11: oṃ bhagavan bhavatā pṛṣṭo yathāvad adhunā kila /
kathayāmy aham ajño 'pi ko laṅghayati sadvacaḥ //

ahaṃ tāvad ayaṃ jāto nije 'smin pitṛsadmani /
krameṇa vṛddhiṃ samprāptaḥ prāptavidyaś ca saṃsthitaḥ //

tataḥ sadācāraparo bhūtvāham N11: °bhūtā° munināyaka /
vihṛtas tīrthayātrārtham urvīm ambudhimekhalām //

etāvatātha kālena saṃsārāsthām imām mama /
svaviveko jahārāntar oghas taṭalatām iva //

vivekena parītātmā tenāhaṃ tad anu svayam /
bhoganīrasayā buddhyā pravicāritavān idam //

kiṃ nāmedaṃ vata sukhaṃ yo 'yaṃ N11: y(o)*e*yaṃ; Ś4: yeyaṃ saṃsārasaṃsṛtiḥ /
jāyate mṛtaye loko mriyate jananāya ca //

svasthitāḥ sarva eveme sacarācaraceṣṭitāḥ /
āpadām patayaḥ pāpā bhāvā vibhavabhūmayaḥ //

ayaḥśalākāsadṛśāḥ parasparam asaṅginaḥ /
śliṣyante kevalam N11: °l(ā)aṃ; Ś4: °lāṃ bhāvā manaḥkalpanayā svayā //

manaḥsamāyattam idaṃ jagad ābhogi dṛśyate /
manaś cāsad ihābhāti kena smaḥ parimohitāḥ //

asataiva vayaṃ kaṣṭaṃ vikrītā N11: Interlin. s. m.: ?āmitāḥ mūḍhabuddhayaḥ /
mṛgatṛṣṇāmbhasā dūre vane mugdhamṛgā iva //

na kenacic ca vikrītā vikrītā iva saṃsthitāḥ /
vata mūḍhā vayaṃ sarve janānā api śambaram //

kim eteṣu prapañceṣu bhogā nāma sudurbhagāḥ /
mudhaiva hi vayam mohāt saṃsthitā baddhabhāvanāḥ //

ajñāte bahukālena vyartha eva vayaṃ ghane /
mohe nipatitā mugdhāḥ śvabhre mugdhamṛgā iva //

kim me rājyena kim bhogaiḥ ko 'haṃ kim idam āgatam /
yan mithyaivāstu tan mithyā kasya nāma kim āgatam //

evaṃ vimṛśato brahman sarveṣv eva tato mama /
bhāveṣv aratir āyātā pathikasya maruṣv iva //

tad etad bhagavan brūhi kim idam parinaśyati /
kim idaṃ jāyate bhūyaḥ kim idam parivardhate //

jarāmaraṇam āpac N11: °paś ca jananaṃ sampadas tathā /
āvirbhāvatirobhāvair vivartante punaḥ punaḥ //

bhāvais tair eva tair eva tucchair vayam ime kila /
paśya jarjaratāṃ nītā vātair iva giridrumāḥ //

acetanā iva janāḥ pavanaiḥ prāṇanāmabhiḥ /
dhvanantaḥ saṃsthitā vyarthaṃ yathā kīcakaveṇavaḥ //

śāmyatīdaṃ kathaṃ duḥkham iti tapto 'smi cintayā /
jaraddruma ivogreṇa koṭarasthena vahninā //

saṃsāraduḥkhapāṣāṇanīrandhrahṛdayo 'py aham /
nijalokabhayād eva galadbāṣpair na rodimi //

śūnyasanmukhavṛttīs tu śuṣkarodananīrasāḥ N11: °ṣka(nī)ro° /
viveka eva hṛtsaṃstho mamaikānteṣu paśyati //

bhṛśam muhyāmi saṃsmṛtya bhāvābhāvamayīṃ sthitim /
dāridryeṇeva subhago dūre saṃsāracintayā //

mohayanti manovṛttiṃ khaṇḍayanti guṇānalam /
duḥkhajālam prayacchanti vipralambhaparāḥ śriyaḥ //

cintānicayavakrāṇi nānandāya dhanāni me /
samprasūtakalatrāṇi gṛhāṇy ugrāpadāṃ yathā //

vividhadoṣadaśāparicintanaiḥ satatabhaṅgurakāraṇakalpitaiḥ /
mama na nirvṛtim Ś4: nivṛ° eti mano mune nigaḍitasya yathā vanahastinaḥ //

khalāḥ kāle kāle niśi niśitamohaikamihikā gatāloke loke viṣayahaṭhacaurāḥ sucaturāḥ /
pravṛttāḥ Ś4: °ttā prodyuktā diśi diśi vivekaikaharaṇe N11: °vivai° raṇe śaktās teṣāṃ vadata vibudhāḥ ke 'dya subhaṭāḥ //