Mokṣopāya · Chapter 6.67

sa kadācid dadarśātha rudraṃ rudrapure khagaḥ /
vairiñcanalinīnālalīlālānebhalīlayā //

tatra buddhir abhūt tasya rudro 'ham iti niścitā /
pratibimbaṃ varādarśe jhagity eva hi bimbati //

rudrībhūtavapus tatra tanuṃ tatyāja tām asau /
gandhaḥ pavanatāṃ gacchan kusumastabakaṃ yathā //

rudro 'tha rudrabhavane vijahāra yadṛcchayā /
tais taiś śivapurācārair gaṇagoṣṭhīgariṣṭhayā //

rudras tv anuttarajñānavilāsaikatayā tayā /
svam aśeṣam udantaṃ tam apaśyat prāktanaṃ dhiyā //

nirāvaraṇavijñānavapus sa bhagavān haraḥ /
uvāca svayam ekānte svasvapnaśatavismitaḥ //

aho nu citrā māyeyaṃ bata viśvavimohinī /
asaty evāpi sadrūpā surūḍhā maruvārivat //

idamprathamam ākrāntacetyo 'haṃ cittatāṃ gataḥ /
pūrvasampannasargasthagaganādivibhāvanāt //

yadṛcchāsthitajīvatvo bhūtatanmātrarañjitaḥ /
kasmiṃścid abhavaṃ sarge bhikṣur akṣubhito 'bhitaḥ //

tenālayanibaddhena bahis svairavihāritā /
līlāvilulitākārā yadā ramyeti bhāvitā //

sarvabhāvopamardena tadabhyāsavaśāt tadā /
tām eva so 'nvabhūd bhikṣus tyaktvānyaṃ mananodayam //

camatkṛtiś cetasi yā rūḍhā saiva vijṛmbhate /
vallī tyajati naidāghī pītam apy ambu mādhavam //

sa bhikṣur jīvaṭo bhūtvā jantur jaraḍhavāsanaḥ /
teṣu deśeṣu babhrāma randhreṣv iva pipīlakaḥ //

ātmani dvijabhaktatvāt so 'paśyad dvijatām atha /
bhāvo bhāvaviparyāse balavān eva vardhate //

sāmantatām avāpāsau vipras satatacintitām /
sātatyena rasaḥ pītaḥ phalatām eti pādape //

rājyārthadharmakāryāṇāṃ kartṛtvāt so 'bhavan nṛpaḥ /
sa kāmukatayā rājā surastrītvam avāpa ha //

lolalocanalobhena sā mṛgī rasaśālinī /
babhūva vāsanāmohas tv aho duḥkhāya jantuṣu //

mṛgī satatacittasthā babhūva vipine latā /
avaśyambhāvi lavanaṃ latikānubabhūva ha //

antassañjñācirābhyastaṃ bhramaratvam athātmani /
sāpaśyad bhāvamardena sadātadbhāvabhāvitā //

sa vāraṇakhurakṣodam anubhūyātha bhāvitam /
bhūyo bhūyaḥ prababhrāma mahāsaṃsṛtivibhramān //

saṃsāraśataparyante rudras so 'yam ahaṃ sthitaḥ /
asmin saṃsārasaṃrambhe svamanomātrasambhṛte //

evaṃ saṃśāntarūpāsu saṃsārāraṇyabhūmiṣu /
bahvīṣv aham abhibhrāntas tv aśūnyāsv iva bhūriśaḥ //

kasmiṃścid abhavaṃ sarge tv ahaṃ jīvaṭanāmakaḥ /
kasmiṃścid brāhmaṇaśreṣṭhaḥ kasmiṃścid vasudhādhipaḥ //

haṃsaḥ padmavane bhūtvā vindhyakacche ca vāraṇaḥ /
hariṇo hehayādrau ca daśām aham imāṃ gataḥ //

atra varṣasahasrāṇi caturyugaśatāni ca /
samatītāny anantāni dinarturacitāni ca //

mama prathamam eva prāksphuritasya parāt padāt /
sattvajātitayā rūḍho bhikṣutve yo jñatākramaḥ //

bhūyo bhūyo 'py atikramya gatasya brahmahaṃsatām /
sa eva prāktano 'bhyāsaḥ phalitas saṅgamodayāt //

dṛḍhābhyāso ya evāsya jīvasyodety avighnataḥ /
yonyantaraśatenāpi tam evaiṣo 'nudhāvati //

kākatālīyayogena kadācit sādhusaṅgamāt /
aśubho vāsanābhyāso jīvasya vinivartate //

saṅgatyādikam evaiṣa kevalaṃ svodayaṃ prati /
prāktano vāsanābhyāso hetuṃ laghum apekṣate //

yad yad abhyasyate 'jasram anyadehāntare 'pi ca /
jāgratsvapneṣv asad api tat sad ity anubhūyate //

tat tad arthakriyākāri duḥkhāya ca sukhāya ca /
udeti bhāvanā tasmād bhāvanābhāvanaṃ jayaḥ //

bhāvanaiva svam ātmānaṃ deho 'yam iti paśyati /
svasattāmātravistāraṃ taṃ gulmatvam ivāṅkuraḥ //

bhāvanā prekṣyamāṇaiṣā na kiñcid api śiṣyate /
naiva vidyata eveti tadbhrameṇālam astu naḥ //

bhramasyāsanmayasyāsya jātasyākāśavarṇavat /
asaṃvedanamātraikamārjanīyasya vastutaḥ //

asanmayī kharūpaiṣā varaṃ sattaiva lālanī /
pravartatāṃ vinodāya kim asan naḥ kariṣyati //

tat tān sarvān svasaṃsārān utthāyālokayāmy aham /
kāṃścid ālokadānena tebhya ekīkaromy aham //

iti sañcintya rudro 'sau taṃ sargaṃ prajagāma ha /
yatra bhikṣur vihārasthas suptaś śava iva sthitaḥ //

bodhayitvātha taṃ bhikṣuṃ cetasā cetanena ca /
yojayām āsa sasmāra bhikṣur apy ātmano bhramam //

rudram ātmānam ālokya jīvaṭādimayaṃ tathā /
bodhād avismayārho 'pi sthityarthaṃ vismayaṃ yayau //

atha rudras tathā bhikṣur dvāv evotthāya jagmatuḥ /
kvāpi jīvaṭasaṃsāraṃ cidākāśaikakoṇagam //

tatra tadbhavanaṃ gatvā tad dvīpaṃ tac ca maṇḍalam /
viṣayaṃ taṃ puraṃ tac ca tac ca pānavaṇiggṛham //

suptaṃ dadṛśatur naṣṭasañjñaṃ jīvaṭakaṃ śavam /
sthāpayitvā vapurbhāraṃ prabhrāntaṃ bhavabhūmiṣu //

taṃ prabodhya niyojyāśu cetasā cetanena ca /
ekarūpās trirūpās te rudrajīvaṭabhikṣukāḥ //

bodhavanto 'py abuddhābhā vismitā apy avismitāḥ /
babhus tūṣṇīṃ sthitāś citre kṛtākārā iva kṣaṇam //

atha jagmuś ca te sarve kvacic cidvyomani sthitam /
viprasaṃsāram ārambhaparabhūtasaghuṅghumam //

tatra tadbhavanaṃ gatvā tad dvīpaṃ tac ca maṇḍalam /
viṣayaṃ taṃ ca taṃ grāmaṃ prāpus te brāhmaṇālayam //

vipraṃ te dadṛśus suptaṃ kalatravalitaṃ gṛhe /
kaṇṭhe gṛhītaṃ brāhmaṇyā bahirjīvam iva sthitam //

taṃ prabodhya niyojyāśu cetasā cetanena ca /
tasthus te bahavo 'py eke savismayam avismayāḥ //

atha jagmuś cidākāśakacitaṃ cetitaṃ ca taiḥ /
sāmantanṛpasaṃsāram ārambhabharasundaram //

tatra tadbhavanaṃ prāpus tad dvīpaṃ tac ca maṇḍalam /
sāmantaṃ dadṛśur mattaṃ suptaṃ paryaṅkapaṅkaje //

hemāvadātaṃ hemāṅgyā nihitaṃ kucakoṭare /
bhramaryevānvitaṃ padmakośasuptaṃ madhuvratam //

kāntābhir abhyāvalitaṃ mañjarībhir iva drumam /
dīpajālakamadhyasthaṃ ratnaugha iva kāñcanam //

taṃ prabodhya niyojyāśu cetasā cetanena ca /
tasthus te bahavo 'py evaṃ savismayam avismayam //

atha te rājasaṃsāraṃ jagmus tatra prabodhya tam /
tena sārdham athānyāsu bhremus saṃsṛtibhūmiṣu //

prāpya tāṃ brahmahaṃsehāṃ rudratāṃ sarva eva te /
samājagmur virejuś ca rudrāṇām uttamaṃ śatam //

ekasaṃvid bhinnatanu citraceṣṭam aceṣṭitam /
ekarūpam anekātma rūpaṃ ca parameśvaram //

rudrāṇāṃ tac chatam atha nirāvaraṇacinmayam /
sarvasaṃsāragaṃ viddhi sthitaṃ sarvajagatsthiti //

daśa rudraśatānīha santi rāma mahānti ca /
etad ekādaśaṃ viddhi saṃsāraṃ prati saṃsthitam //

yo yo hi yasya jīvasya saṃsāras samudeti hi /
tatrāprabuddhā jīvaughāḥ paśyanti na parasparam //

milanti hi mitho buddhās taraṅgāmbv iva vāridhau /
aprabuddhās svatāmātraniṣṭhā loṣṭavad āsthitāḥ //

yathā dravatvād vīcyambūny anyo'nyaṃ sammilanty alam /
tathā prabuddhā jīvaughā mithaś cittvān milanty alam //

pratyekam uditāś caite saṃsāre jīvarāśayaḥ /
ciddhātos sarvagatvena tv asatyās satyavat sthitāḥ //

yad yad ākhanyate bhūmes tat tan nāma yathāṅga mṛt /
sarvagāyāś citer yad yad ūhyate tat tatheha cit //

sarvatra pañcabhūtāni yathānubhavasīha hi /
tatheha sarvabhūtātma cittvaṃ sarvatra vidyate //

yat sālabhañjikāvṛnde śailastambhagate 'ṅgakam /
prekṣyate tat tad evāśma tathā citi jagac citaḥ //

avedane pare śuddhe vedanaṃ yaj jaganti tat /
akāraṇakam evaitac chūnyatvaṃ nabhaso yathā //

cidghane vedanaṃ dṛśyaṃ bandho mokṣas tv avedanaṃ /
yad eva rucitaṃ te syāt tad evāśu dṛḍhīkuru //

sargāsargau bandhamokṣau vedanāvedanātmakau /
abhinnau bodhataś caitau yathecchasi tathā kuru //

asaṃvittyaiva yan nāsti tannāśe kā kadarthanā /
tūṣṇīmbhāvena yat prāpyaṃ prāptam evāśu viddhi tat //

yad vai vedanamātrātma tad aṅgāvedanakṣayam /
tad vedanāvedanayor yad iṣṭaṃ tat samācara //

vīcir yathāmbhasi spando jagac citraṃ tathā citau /
etāvanmātra evātra bhedo yad raghunandana //

deśakālakharūpeṣu satsu vīcyāditāmbhasi /
jagadādau tu deśādyā asanto nirmitāś citā //

ābhāsuraṃ trijagad ity avabhāti bhāsvat saṃvedanaṃ cayanam ekacites svarūpam /
vāci sthitaṃ bhavati caitad upoḍhabhedaṃ kliṣṭaṃ praśāntavacanas tu śivaḥ parātmā //

saṃvedanaṃ sarga itīha śabdāv arthena bhinnau na kadācid etau /
vīcyambhasī dve iti nocitoktir jñasyājñatāyāṃ tv idam eva yuktam //