Mokṣopāya · Chapter 6.59

na kuryād bhogasantyāgaṃ na kuryād bhogabhāvanam /
sthātavyaṃ susamenaiva yathāprāptānuvartinā //

anātmany ātmatāṃ dehe mā bhāvaya bhavātmani /
ātmany evātmatāṃ satye bhāvayābhāvarūpiṇi //

dehanāśe mahābāho na kiñcid api naśyati /
ātmanāśe hi nāśas syān na cātmā naśyati kvacit //

avināśam anādyantam ātmānam ajaraṃ viduḥ /
naśyaty ātmeti durbodho mā tavāstv atiduḥkhadaḥ //

na kadācana naśyanti viditātmāna uttamāḥ /
naśyanty aviditātmāno hy anātmany ātmamāninaḥ //

evaṃ cet taj jagannātha mūḍhānām api mānada /
dehanāśe samutpanne manye naṣṭaṃ na kiñcana //

evam eva mahābāho na kiñcin naśyati kvacit /
ātmaivāsty avināśātmā kiṃ tasya kva vinaśyati //

idaṃ naṣṭam idaṃ yuktam iti mohād bhramād ṛte /
anyat tathā na paśyāmi vandhyāstrītanayaṃ yathā //

nāsato vidyate bhāvo nābhāvo vidyate sataḥ /
ubhayor api dṛṣṭo 'ntas tv anayos tattvadarśibhiḥ //

avināśi tu tad viddhi yena sarvam idaṃ tatam /
vināśam avyayasyāsya na kaścit kartum arhati //

antavanta ime dehā nityasyoktāś śarīriṇaḥ /
anāśino 'prameyasya tasmād yudhyasva bhārata //

ātmaivaiko 'sti na dvitvam asatas sambhavaḥ kutaḥ /
avināśas tv ananto 'sau sato nāśo na vidyate //

dvaitaikatvaparityāge yac cheṣam avaśiṣyate /
śāntaṃ sadasator madhyaṃ tad astīha paraṃ padam //

tan mṛto 'smīti bhagavan kiṃrūḍheha nṛṇāṃ sthitiḥ /
kathaṃ sthitau vā lokānāṃ tau svarganarakau prabho //

bhūmir āpo 'nalo vāyuḥ khaṃ mano buddhir eva ca /
etattanmātrajātātmā jīvo deheṣu tiṣṭhati //

sa kṛṣyate vāsanayā rajjveva paśupotakaḥ /
sa tiṣṭhati śarīrāntaḥ pañjare vihago yathā //

sa kālavaśato dehāj jarjaratvam upāgatāt /
vāsanāvaśato yāti vṛkṣaparṇād raso yathā //

śrotraṃ cakṣus sparśanaṃ ca rasanaṃ ghrāṇam eva ca /
gṛhītvaitāni saṃyāti vāyur gandhān ivāśayāt //

vāsanāvattvam evāsya deho netarayuktijaḥ /
kṣīyate vāsanātyāge kṣīṇe bhavati tat padam //

vāsanāvān purā puṣṭo bhūtvā bhrāmyati yoniṣu /
jīvo bhramabharākāro māyāpuruṣako yathā //

akṣasvabhāvān akhilāñ śarīrād vāsanāvaśaḥ /
jīvo gṛhītvā saṃyāti puṣpād gandhān ivānilaḥ //

deho nisspandatām eti jīve kaunteya nirgate /
nisspandāvayavābhogaś śāntavāta iva drumaḥ //

aceṣṭaś chedabhedādidoṣair āyāty adṛśyatām /
mṛta ity ucyate loke deho vigatajīvitaḥ //

sa jīvaḥ prāṇamūrtiḥ khe yatra yatrāvatiṣṭhate /
tatra svavāsanābhyāsāt paśyaty ākāram ātatam //

ayaṃ deho hi jīvena tv asann evāvalokitaḥ /
asya nāśe 'nyam apy evaṃ paśyaty evāśu svapnavat //

yathaiva paśyaty ākārāṃs teṣāṃ nāśāṃs tathaiva saḥ /
ādisarge bhāvanayā kilaivaṃ saṃvibhāvitaḥ //

jhagity udbhavakāle tu yad yathā dṛśyate puraḥ /
ānirvāṇaṃ tad evāsyā avinābhāvisaṃvidaḥ //

prāktanaṃ vāsanājālaṃ puruṣārthena jīyate /
yatnenādyatanenāśu yatanaṃ hyastanaṃ yathā //

ya eva puruṣārthena dṛṣṭo balavatā kṣaṇāt /
pūrvottaranimeṣāṃśas sa eva jayati sphuṭam //

api sphuṭati vidhyaṇḍe vāti vā pralayānile /
pauruṣaṃ hi yathāśāstram atas tyājyaṃ na dhīmatā //

narakasvargasargādi vāsanāvaśato 'bhitaḥ /
prapaśyati cirābhyastaṃ jīvo jaraḍhamohadhīḥ //

narakasvargasargādisambhrameṣu jagatpate /
kim asya kāraṇaṃ brūhi jīvasya janitasthiteḥ //

vāsanātmānam enaṃ tvaṃ jīvaṃ viddhi śarīrakam /
svavāsanātmikaivāsya sattā saṃsṛtikāraṇam //

dhriyate saṃsṛtis tāvad yāvat sphurati vāsanā /
svapnopamānā teneha śreyase vāsanākṣayaḥ //

cirābhyāsavaśāt prauḍhā saṃsārabhramakāriṇī /
kimutthā devadeveśa vāsanā kṣīyate katham //

maurkhyamohasamucchrāyād anātmany ātmabhāvanāt /
ajñānād ātmanas sādho sattām āyāti vāsanā //

bhāvitātmāsi kaunteya satyaṃ vijñātavān asi /
ayaṃ so 'haṃ janā ete mameti tyaja vāsanāḥ //

vāsanāvilaye jīvo vilīno bhavati svayam /
yo hi yatsattayocchūnas tannāśāt sa vilīyate //

dehe vilayam āyāte deśakālānyatākṛteḥ /
ko 'sau bhājanatām eti janmano maraṇasya ca //

svayaṃ kalpitasaṅkalpam ātmarūpaṃ yad ābilam /
tad eva vāsanākāraṃ jīvaṃ viddhi mahāmate //

anāyattam asaṅkalpam ātmarūpaṃ yad avyayam /
prabodhād vāsanāmuktaṃ taṃ mokṣaṃ viddhi bhārata //

jīvann eva mahābāho tattvaṃ prekṣya yathāsthitam /
vāsanāvāgurāmukto mukta ity abhidhīyate //

yo na nirvāsano nūnaṃ sarvadharmaparo 'pi saḥ /
sarvajño 'py abhito baddhaḥ pañjarastho yathā khagaḥ //

durdarśanasya gagane śikhipiñchikeva sūkṣmāpi visphurati yasya na vāsanāntaḥ /
muktas sa eva bhavatīha hi vāsanaiva bandho 'naghasya nanu tatkṣaya eva mokṣaḥ //