Mokṣopāya · Chapter 6.251

atha hemamayākāśavistīrṇāyāṃ mahābhuvi /
sauhārdād eva siddhasya tasyedam aham uktavān //

tvayā na kevalaṃ yāvan mayāpi na vicāritam /
avyāptirahitā nāma na sambhavati dehatā //

yasmān mayā tavodantaṃ vicāryāsau sthirīkṛtā /
na kuṭī vyomni yena tvam abhaviṣyas sthirasthitiḥ //

tasmāt kamalapatrākṣa yad gataṃ gatam eva tat /
vicāryātītam utsṛjya paśya sāmpratikīṃ sthitim //

uttiṣṭha siddhalokeṣu nivasāvo yathāsthitam /
svāspadasthitayas saumyās svātmasiddhau susādhanam //

iti nirṇīya tāv āvām utplutau tārakopamau /
samam ekapuṭoḍḍīnau vyoma yantropalāv iva //

praṇāmapūrvam anyo'nyam atha kṛtvā visarjanam /
gatas so 'bhimataṃ deśam ahaṃ cābhimataṃ gataḥ //

iti vṛttāntam akhilam uktavān asmi rāghava /
tavāścaryamayīṃ paśya saṃsṛtīnāṃ vicitratām //

bhagavaṃs tava deho 'sau pṛthivyām aṇutāṃ gataḥ /
bhrāntaẖ kena śarīreṇa siddhalokāṃs tato bhavān //

āṃ sṃrtaṃ śṛṇu kiṃ vṛttaṃ tato mama jagadgṛhe /
bhramatas siddhasenāsu lokapālapurīṣu ca //

aham indrapuraṃ prāpto na kaścit tatra dṛṣṭavān /
mām imaṃ deharahitam ātivāhikadehinam //

ahaṃ kila tadā rāma sampanno gaganākṛtiḥ /
na cādhāro na cādheyaś cidākāśamayātmakaḥ //

na grahītā na ca grāhyas tvādṛśārthāvabodhinām /
na caiva deśakālānāṃ kvacid āvṛtikārakaḥ //

aruddhaś ca padārthaughais svayaṃ svānubhavonmukhaḥ /
vyavahartā tathābhūtair eva pumbhir manomayaiḥ //

svapnānubhūtayo rāma dṛṣṭānto 'trāvikhaṇḍitaḥ /
anubhūtyapalāpaṃ tu yaẖ kuryāt tena te 'stv alam //

yathā svapne naro gehe vyavahartā na dṛśyate /
tathā tadā na dṛṣṭo 'smi purasstho 'pi nabhogataiḥ //

aham anyaṃ prapaśyāmi pārthivākārabhāvanam /
mām ātivāhikātmānaṃ na kaścid api paśyati //

na dṛśyate videhatvād bhavān vyomavapur yadi /
tat kathaṃ tena siddhena dṛṣṭo 'si kanakāvanau //

asmadādir jano rāma yathāsaṅkalpitārthabhāk /
nāsaṅkalpitam āpnoti satyakāmavapur yataḥ //

vyavahāreṣu magnena laukikeṣv amalātmanā /
kṣaṇād vismāryate puṃsā svātivāhikatātmanaḥ //

mayā paśyatu mām eṣa iti saṅkalpitaṃ tadā /
tena māṃ dṛṣṭavān eṣa svasaṅkalpārthabhājanam //

jano jaraḍhabhedatvān na saṅkalpārthabhājanam /
sa eva jīrṇabhedatvāt satyakāmatvabhājanam //

dvayos tu siddhayos siddha viruddhepsitayor mithaḥ /
adhikaikāvadātātmā jayī puruṣayatnavān //

bhramatas siddhasenāsu lokapālapurīṣu me /
vismṛtā vyavahāraughais sātivāhikatātmanaḥ //

yadā tadāham amarair vyavahartuṃ sahāmbare /
pravṛtto na ca māṃ kaścit tatra paśyati cañcalam //

atyantam apy āraṭataś śabdo na śrūyate mama /
kenacit suralokeṣu svapnapuṃsa ivānagha //

avaṣṭabdhuṃ pravṛttasya nānyāvaṣṭabdhaye mama /
sampadyate kiñcid api manomananadehinaḥ //

evaṃ vyomapiśāco 'haṃ sampanno raghunandana /
mayānubhūtā kāpy eṣā devāgārapiśācatā //

piśācās santi loke 'smin kimākārāẖ kimāspadāḥ /
kiṃjātiyāẖ kimācārāẖ kīdṛśāẖ kīdṛśāśayāḥ //

piśācās santi lokeṣu yādṛśās tān imāñ śṛṇu /
na sabhyo 'sau na yo vakti prasaṅgāpatitaṃ vacaḥ //

piśācāẖ kecid ākāśasadṛśāś śūnyadehakāḥ /
hastapādādisaṃyuktāṃ paśyanti tvam ivākṛtim //

chāyayā bhayadāyinyā tv anyārthabhramarūpayā /
te cittākramaṇaṃ kṛtvā vedhayanti narāśayam //

ghnanty adanti pibanty āśu laghusattvaṃ calaṃ janam /
balamāṃsam atho jīvān hiṃsanty ākramya cittakam //

ākāśasadṛśāẖ kecit kecin nīhārasannibhāḥ /
kecit svapnanarākārās sākārā api khātmakāḥ //

kecit svapnanaraprakhyāẖ kecit pavanadehakāḥ /
kecid bhramātmakā eva sarve buddhimanomayāḥ //

grahītuṃ naiva yujyante grahītuṃ śaknuvanti no /
ākāśaśūnyavapuṣaḫ paśyanty ākṛtim ātmanaḥ //

śītātapādivihitaṃ sukhaṃ duẖkhaṃ vidanti ca /
pātum attum avaṣṭabdhum īhante śaknuvanti no //

icchādveṣabhayakrodhalobhamohasamanvitāḥ /
mantrauṣadhatapodānadhairyadharmavaśīkṛtāḥ //

sattvāvaṣṭambhayantreṇa mantreṇārādhitena vā /
dṛśyante 'pi ca gṛhyante kadācit kenacit kvacit //

devayonir hi sā tena kecid devopamarddhayaḥ /
kecin narasamaśrīkāẖ kecin nāgasamarddhayaḥ //

śvasṛgālopamāẖ kecid grāmajaṅgalavāsinaḥ /
kulyāvakararathyāsu vasanti nirayeṣu ca //

etad āspadam eteṣām ityākārāḫ prakīrtitāḥ /
piśācā evamācārā janmaiṣāṃ śrūyatām idam //

acetyacinmayaṃ brahma sarvaśaktisvabhāvataḥ /
yat sthitaṃ buddham evāntaś cetyaṃ saṅkalpayat tv iva //

taj jīvaṃ viddhi sa prauḍhas tv ahaṅkāra iti smṛtaḥ /
so 'haṅkāras smṛtaḫ puṣṭo mana ity uditātmabhiḥ //

sa eṣa kathyate brahmā saṅkalpākāśarūpavān /
asad evāsato bījaṃ jagato vigatākṛti //

evaṃ manas sthito brahmā sadeho 'py amalaṃ nabhaḥ /
tat svapnapuruṣākāras sann evāsadvapus sadā //

pṛthvyādimūrtirahitas tv ātivāhikadehavān /
pṛthvyādayaẖ kila kutas saṅkalpapuruṣasya khe //

bhavanmano yathākāśapuraṃ paśyati kalpitam /
tathā mano viriñcatvaṃ paśyaty ātmani kalpitam //

yad vetti kalpitaṃ tat sa paśyaty anubhavaty api /
yo yāvanmātrakas tat sa kasmāt kila na paśyati //

sa yat paśyati tat tādṛk śūnyātmā śūnyam ambare /
brahma brahmaṇi vā brahmā tad idaṃ jagad ucyate //

tathā sa pratibhāso 'sya cirakālaikabhāvanāt /
ghanībhūtas sthitaḫ puṣṭas sudīrghasvapnasundaraḥ //

ātivāhikadehasya tasya tac cirabhāvanāt /
sargānubhavanaṃ bhūri brahmaṇo brahmarūpy api //

gataṃ prakaṭatotkarṣād ādhibhautikadehatām /
tenaiva sarga ity ukto bhedasantatibhāsuraḥ //

sa brahmā brahmamātrātmā brahmamātrātmanos tayoḥ /
ajātayor eva sadā tad ātmajagator dvayoḥ //

abhinnayor eva bhṛśaṃ śūnyatvāmbarayor iva /
aikātmyenaiva lasatoḫ pavanaspandayor iva //

vetti bhūtamayatvaṃ tan mithyaiva na tu vāstavam /
tathā yathā tvaṃ saṅkalpapuruṣasya sato 'sataḥ //

tataś śarīradhātūnāṃ tena pṛthvyādikāẖ kṛtāḥ /
abhidhāḫ pañca citṣaṣṭhā jagad ity eva tās sthitāḥ //

yathā tv asatya evāyaṃ saṅkalpas satya eva te /
tathāsāv ātmasaṅkalpaṃ satyam evānubhūtavān //

sa svayaṃ cinmayākāśas tatsaṅkalpaś cidambaram /
atas svapno jagat sarvaṃ kva tau nāśodbhavau sthitau //

yathaiva tanmanas satyaṃ tadaṃśās satyam eva te /
tathaiva tatkṛtāś candrarudrārkendramarīcayaḥ //

evaṃsthite jagajjālaṃ tan manorājyam ucyate /
tac ca śūnyaṃ nirālambam ākāśam aghanaṃ citi //

yathā svapnapuraṃ vyoma saṅkalpādrir yathā nabhaḥ /
tathā brahma jagac caiva kham evāccham anākṛti //

evam ābhāsamātrasya kacato 'niśam avyayam /
sargādimadhyāntadṛśo mudhaivātroditās sthitāḥ //

kiṃ cidākāśakośasya tava vā mama vānagha /
jagato vāpi jāyeta kiṃ vā naśyati me vada //

tat kimartham anarthāya nirarthakam apārthakāḥ /
kasmād abhyuditā brūhi rāgadveṣabhayādayaḥ //

vastuto 'ṅga na sargādir na sargo nāpy asargatā /
vidyate sakṛdābhātam idam itthaṃ sad eva tat //

aśūnye vipulābhoge svacchacijjalapūrite /
kalanāpaṅkakalile bhaviṣyaccittadardure //

antarikṣākṣayakṣetre khātmano gaganātmikā /
tasmād bījād iyaṃ jātā bhūribhūtaśilāvaliḥ //

nāsti kiñcid iha kṣetraṃ vyuptaṃ ca na ca kiñcana /
na bījam asti no jātaṃ kiñcit sarvaṃ ca saṃsthitam //

yāś śilāvalayas tv atra puṣṭās tā vibudhādayaḥ /
yās tu varṇojjvalā etās tās sthitā buddhabuddhayaḥ //

yās tv ardhapakvās tā etā naranāgādijātayaḥ /
yās tv āśyānā rajonaṣṭās tāẖ krimisthāvarādayaḥ //

yās tv agurvyaḫ phalair hīnāś śūnyākārāẖ kṣayaṃ gatāḥ /
aśarīrāś śarīriṇyas tāḫ piśācādikās smṛtāḥ //

na hi saṅkalpinas svecchā kvacit paryanuyujyate /
tās tathecchā viriñcasya tathā rāma tadoditāḥ //

sarvā eva cidākāśarūpiṇyo bhūtajātayaḥ /
ātivāhikadehinyaḫ pṛthvyādirahitātmikāḥ //

tāś cirābhyāsavaśatas tv ādhibhautikasaṃvidam /
prāptā dīrghānubhavanāt svapnā jāgraddaśām iva //

piśācādyās tathā hy ete tathābhūtādhibhautikāḥ /
tiṣṭhanti tuṣṭamanasas svasaṃsāravihāriṇaḥ //

paśyanti kāścid anyo'nyaṃ grāmyā grāmeyakān iva /
svapnaikalokavāstavyā ivaitā bhūtajātayaḥ //

kāścid bahunaraprāptasvapnanirmāṇalokavat /
nānyo'nyam abhipaśyanti nānāsaṃsthānasaṃsthitim //

sthitā yathaitā jagati piśācādyāẖ kujātayaḥ /
prāyas tathaitāẖ kumbhāṇḍayakṣapretādayas sthitāḥ //

yathā yatreha vai nāgā jalaṃ tatraiva tiṣṭhate /
tathā yatra piśācādyās tamas tatrāvatiṣṭhate //

madhyāhne 'pi piśācaś ced ajire tiṣṭhati svayam /
tat tasyāndhaṃ tamas tatra sannidhānaṃ karoty alam //

na nihanti ca tad bhānur na cānyas tat prapaśyati /
sa eva cānubhavati paśya māyāvijṛmbhitam //

avinābhāvi candrādes taijasaṃ maṇḍalaṃ yathā /
piśācāder ananyātma tāmasaṃ maṇḍalaṃ tathā //

yānti tejasy anojastvaṃ tamasy ojaḫpradhānatām /
ulūkavat piśācādyā ā sṛṣṭes tatsvabhāvataḥ //

eṣā piśācādijanasya jātiḫ proktā mayā te samayānapetā /
piśācatulyas suralokapālalokeṣu jāto 'ham iti prasaṅgāt //