Mokṣopāya · Chapter 6.250

athaivaṃrūpasaṃvitteḫ parāvṛtya prayatnataḥ /
tam ambarakuṭīkośadeśam āgatavān aham //

yāvat tatra na paśyāmi svadehaṃ kvacana sthitam /
paśyāmi kevalaṃ siddhaṃ kam apy anyaṃ puras sthitam //

upaviṣṭaṃ samādhānaniṣṭham iṣṭapadaṃ gatam /
somyodayam ivādityaṃ dagdhendhanam ivānalam //

baddhapadmāsanaṃ śāntaṃ samādhānaniriṅganam /
gulphadvitayamadhyasthavṛṣaṇaṃ viṣayātigam //

mṛṣṭasomyasamābhogaskandhabandhurakandharam /
susthirodaraviśrāntasthānakasthitisundaram //

nābhīnikaṭagottānapāṇidvitayadīptibhiḥ /
hṛdayāmbhojatejobhir bahissthair iva bhāsitam //

śliṣṭapakṣmekṣaṇaṃ kṣīṇasarvecchaṃ svacchatāṃ gatam /
saro nimīlitāmbhojam iva suptaṃ dinātyaye //

avikṣubhitam āśāntam antaẖkaraṇakoṭaram /
dadhānaṃ dhīrayā vṛttyā śāntotpātam ivāmbaram //

apaśyatā nijaṃ dehaṃ taṃ muniṃ paśyatā puraḥ /
idaṃ mayā tadā tatra cintitaṃ cārucetasā //

ayaṃ kaścin mahāsiddhas samprāpto 'smin digambare /
cirāyāham ivaikāntaviśramārthī mahāmbaram //

samādhiyogyam ekāntaṃ labheyetīha cintayā /
kuṭī dṛṣṭeyam etena satyasaṅkalpaśālinā //

madāgamanam etena tato 'cintayatācalam /
taṃ maddehaṃ śavībhūtam apāsyeha kṛtā sthitiḥ //

tad ihāstām ayaṃ yāmi svaṃ lokam iti niścayī /
yāvad gantuṃ pravṛtto 'smi tāvat saṅkalpanakṣayāt //

sā nivṛttā kuṭī tatra sampannaṃ vyoma kevalam /
sa siddho 'tha nirādhāraḫ patito 'dhas samādhimān //

svapnasaṅkalpasaṃśāntau svapnasaṅkalpapattanam /
yathā sāśu kuṭī naṣṭā matsaṅkalpopaśāntitaḥ //

sa papāta tato dhyānī jalotpīḍa ivāmbudāt /
khād ivānilanunno 'bda indur diva iva kṣaye //

vaimānika ivāpuṇyaś chinnamūla iva drumaḥ /
khāt tyakta iva pāṣāṇas sa papāta tato 'vanau //

ahaṃ yāvad iyaṃ tāvat kuṭikāstv iti kalpane /
kṣīṇe kuṭīkṣaye jāte sa siddhaḫ patitaẖ kṣaṇāt //

patatā tena siddhena tatas saujanyakautukāt /
sārdham evāham agamaṃ nabhaso vasudhātalam //

so 'patat pavanaskandhavalanāvartavṛttibhiḥ /
saptadvīpasamudrāntagīrvāṇaramaṇāvanau //

prāṇāpānordhvagāmitvāt khād yathāsthitam eva saḥ /
spaṣṭa evordhvamūrdhorvyāṃ baddhapadmāsano 'patat //

na prabuddho babhūvāsāv iva nūnam acetanaḥ /
pāṣāṇadeha iva vā vātūlātmeva vā laghuḥ //

mayā tadavabodhārtham atha yatnavatā tadā /
kṛtvā jaladatāṃ vyomno vṛṣṭaṃ garjitam ūrjitam //

karakāśanipātena tena tasmin digantare /
mayūraḫ prāvṛṣīvāsau buddho 'bodhi vanāvaneḥ //

babhāv āsāditāṅgaśrīr vikāsitavilocanaḥ /
dhārānikaraphullātmā prāvṛṣīvāmbujākaraḥ //

prabuddhaṃ sampraśāntāyāṃ vṛṣṭau tam aham agrataḥ /
apṛcchaṃ svaccham āvṛttyā nivṛttaṃ paramārthataḥ //

kva sthito 'si karoṣīdaṃ kiṃ ca bho munināyaka /
kas tvaṃ kasmād alaṃ dūrān na bhraṃśam api cetasi //

ity ukto mām asau prekṣya saṃsmṛtya prāktanīṃ gatim /
uvāca vacanaṃ cāru cātako jaladaṃ yathā //

pratipālaya me yāvat svavṛttāntaṃ smarāmy aham /
kathayiṣyāmi te paścāt pāścātyaṃ vṛttam ātmanaḥ //

ity uktvā cintayitvāśu sa yathāvṛttam akṣatam /
smṛtavān sāyam ahnīva samācaritam ātmanaḥ //

mām athovāca vacanaṃ cāru candrāṃśuśītalam /
āhlādakam anindyaṃ ca niravadyaṃ sukhodayam //

adhunā tvaṃ mayā brahman parijñāto 'bhivādaye /
atikramo 'yaṃ kṣantavyas svabhāvo hi satāṃ kṣamā //

mune ciram ahaṃ bhrānto devopavanabhūmiṣu /
bhogāmodavimoheṣu ṣaṭpadaḫ padminīṣv iva //

dṛśyanadyām atho cittajalakallolahelayā /
cakrāvartohyamānena mayodvignena cintitam //

saṃsārasāgare dṛśyakalollair aham ākulaḥ /
kālenodvegam āyātaś cātako 'vagrahe yathā //

saṃvinmātraikasāreṣu ramyaṃ bhogeṣu nāma kim /
avatiṣṭhe gatodvegaṃ saṃvidvyomny eva kevalam //

śabdarūparasasparśagandhamātrād ṛte param /
neha kiñcana nāmāsti kim etāvaty alaṃ rame //

vinmātrākāśam evaitat sarvaṃ vinmātram eva vā /
tat kim atrāsadākāre rame naṣṭamatir yathā //

viṣayā viṣavaiṣamyā vāmāẖ kāmavimohadāḥ /
rasā virasavairasyā luṭhann eṣu na ko hataḥ //

jīrṇajīvitajambālajaracchapharikāṃ matim /
kāyadrumagatādātuṃ jarecchati bṛhadbakī //

kāyo 'yam acirāpāyo budbudo 'mbunidhāv iva /
sphurann eva puro 'ntardhiṃ yāti dīpaśikhā yathā //

vividhākulakallolā cakrāvartavidhāyinī /
mṛtijanmabṛhatkūlā sukhaduẖkhataraṅgiṇī //

yauvanollāsakalilā jarādhavalaphenilā /
kākatālīyayogena sampannasukhabudbudā //

vyavahāramahāvāhalekhā jaḍarayākulā /
rāgadveṣaghanollāsā bhūtalāloladehikā //

lobhamohamahāvartā pātotpātavivartinī /
hā taptā jīvitākhyeyaṃ nadī nadanaśītalā //

apūrvāṇy upagacchanti tathā pūrvāṇi yānty alam /
saṃsārasaridambūni saṅgatāni dhanāni ca //

pravṛttā ye nivartante tair alaṃ hatabhāvakaiḥ /
apūrvā ye pravartante teṣv apy āstheha kīdṛśī //

sarvasyās sarito vāri prayāty āyāti cākarāt /
dehanadyāḫ payas tv āyuḫ prayāty āyāti no punaḥ //

śataśaḫ parivartante pratipiṇḍaṃ kṣaṇaṃ prati /
kulālacakrikābhāvā iva bhāvā bhavāmbudhau //

caranti caturāś caurā viṣamā viṣayārayaḥ /
haranti bhāvasarvasvaṃ jāgarmi svapimīha kim //

āyuṣaẖ khaṇḍakhaṇḍāś ca nipatantaḫ punaḫ punaḥ /
na kaścid vetti kālena kṛtāni divasāny aho //

idam adya tathedaṃ śvas tathedam idam adya me /
evaṃkalanayā loko gataṃ prāptaṃ na vetty aho //

bhuktaṃ pītam anantāsu bhrāntaṃ ca bhavabhūmiṣu /
dṛṣṭāni sukhaduẖkhāni kim anyad iha sādhyate //

sukhaduẖkhānubhavanād bhūyo bhūyo vivartanāt /
anityatvāc ca bhāvānāṃ sthitā niṣkautukā vayam //

bhuktāni bhogavṛndāni dṛṣṭā cānityatā bhṛśam /
nopalabhyata evātiviśrāntir iha kutracit //

bhrāntam uttuṅgaśṛṅgāsu merūpavanabhūmiṣu /
lokapālapurīṣūccais samprāptaṃ kim akṛtrimam //

sarvatra dārubhir vṛkṣā māṃsair bhūtāni bhūr mṛdā /
duẖkhāny anityatā ceti katham āśvāsyate vada //

na dhanāni na mitrāṇi na sukhāni na bandhavaḥ /
śaknuvanti paritrātuṃ kālena kalitaṃ janam //

jano jaraḍhajīmūtajālavad girikukṣiṣu /
yāty antaśśūnya evāstaṃ pāṃsūpacayapelavaḥ //

neme manoramāẖ kāmā na ca ramyā vibhūtayaḥ /
idaṃ mattāṅganāpāṅgabhaṅgalolaṃ ca jīvitam //

kveva kasya kathaṃ nāma kuta āśvāsanaṃ mune /
adya śvo vā padaṃ pāpo mṛtyur mūrdhni niyacchati //

śarīraṃ parṇavad bhraṃśi jīvitaṃ jīrṇasaṃsthiti /
dhīradhīratayā grastā rasā nīrasatāṃ gatāḥ //

nītaṃ manorathair eva nīrasair āyur ātatam /
na manasvi camatkārakāri kiñcid apīhitam //

moho 'dya māndyam āyāto deho nehopapadyate /
anāsthaivottamāvasthā sthānāsthaivādhamasthitiḥ //

āpad āpatitaiveyaṃ mahāmohavidhāyinī /
nityam ity eva mantavyaṃ saktavyaṃ neha saṃsṛtau //

vidhibhiḫ pratiṣedhaiś ca śāstritair apy aśāstritaiḥ /
yatheṣṭaṃ nīyate loko jalaṃ nimnonnatair iva //

vivekāmodasarvasvaṃ cetaẖkusumakośataḥ /
hṛtvā mūrchāṃ prayacchanti viṣayā viṣavāyavaḥ //

asad eva tathā nāma dṛśyaṃ sattām upāgatam /
yathā sad evāsadrūpaṃ sampannam asad eva sat //

dolayantyo 'vanau dehaṃ sāgarān sāgarāṅganāḥ /
yathā dhāvanti dhāvanti janatā viṣayāṃs tathā //

dhāvanti viṣayaṃ lakṣyam unmuktāś cittasāyakāḥ /
spṛśanti na guṇaṃ bhūyaẖ kṛtaghnās sauhṛdaṃ yathā //

utpātavāyur evāyur mitrāṇy evātiśatravaḥ /
bandhavo bandhanāny eva dhanāny evātinaidhanam //

sukhāny evātiduẖkhāni sampadaḫ paramāpadaḥ /
bhogā bhavamahārogā ratir eva parāratiḥ //

āpadas sampadas sarvās sukhaṃ duẖkhāya kevalam /
jīvitaṃ maraṇāyaiva bata māyā vijṛmbhate //

bahūn kālaparāvartān iṣṭāniṣṭān sukhaṃ manāk /
paśyan priyaviyogāṃś ca yāti jarjaratāṃ janaḥ //

bhogā viṣayasambhogā bhogā iva phaṇāvatām /
daśanty api manāk spṛṣṭā dṛṣṭanaṣṭāḫ pratikṣaṇam //

āyur yāti nirāyāsapadasamprāptivarjitaiḥ /
udarkabhaṅgurākāraiẖ karālaiẖ kaṣṭaceṣṭitaiḥ //

bhogāśābaddhatṛṣṇānām avamānaḫ pade pade /
ālānaparilīnānāṃ vanyānām iva dantinām //

sampadaḫ pramadāś caiva taraṅgotsaṅgabhaṅgurāḥ /
kas tāsv ahiphaṇācchattracchāyāsu ramate budhaḥ //

satyaṃ manoramāẖ kāmās satyaṃ ramyā vibhūtayaḥ /
kiṃ tu mattāṅganāpāṅgabhaṅgalolaṃ hi jīvitam //

āpātaramaṇīyeṣu ramante viṣayeṣu ye /
atyantavirasānteṣu patanti narakeṣu te //

dvandvadoṣoparuddhāni dussādhāny asthirāṇi ca /
dhanāny abhavyasevyāni mama jātu na tuṣṭaye //

āpātamātramadhurā duẖkhaparyavasāyinī /
mohanāyaiva lokasya lakṣmīẖ kṣaṇavināśinī //

āpātaramaṇīyāni vimardavirasāny ati /
sukhāny āpatpradhānāni saṅgatāni khalair iva //

śaradambudharacchāyāgatvaryo yauvanaśriyaḥ /
āpātaramyā viṣayāḫ paryantaparitāpinaḥ //

antakaḫ paryavasthātā jīvite mahatām api /
calāny āyūṃṣi śākhāgralambāmbūnīva dehinām //

jīryante jīryataẖ keśā dantā jīryanti jīryataḥ /
kṣīyate jīryatas sarvaṃ tṛṣṇaivaikā na jīryate //

bhogābhogātigahane sarvasmin kāyakānane /
param ullāsam āyāti tṛṣṇaikā viṣamañjarī //

bālyaṃ yauvanavad yāti yauvanaṃ yāti bālyavat /
upamānopameyatvaṃ bhaṅguratve mitho 'nayoḥ //

jīvitaṃ galati kṣipraṃ jalam añjalito yathā /
pravāha iva vāhinyā gataṃ na vinivartate //

jhagity evāgato dehaẖ kuto 'py arjunavātavat /
yāti paśyata evāstaṃ taraṅgāmbudadīpavat //

ramyeṣv aramyatā dṛṣṭā sthireṣv asthiratāpi ca /
satyeṣv asatyatārtheṣu teneha virasā vayam //

sukhaṃ yad ātmaviśrāntau gate manasi sattvatām /
pātāle bhūtale svarge tan na bhogeṣu keṣucit //

api sampūrṇahṛdyārthāḫ pañcāpīndriyavṛttayaḥ /
nāvarjayanti mām etā bhṛṅgaṃ citralatā iva //

adya dīrgheṇa kālena nirahaṅkṛtinā mayā /
svargāpavargavaitṛṣṇyam idam āsāditaṃ dhiyā //

ciram ekāntaviśrāntyai tenaitan nabhasaḫ padam /
tvam ivāgatavān atra dṛṣṭavān asmi tāṃ kuṭīm //

adyaitat samparijñātaṃ yad dhi sā bhavataẖ kuṭī /
āgantā tvaṃ punaś ceti jñāyate kvāvicāritam //

tadā tv atra mayā jñātaṃ kaścit siddho 'yam ātmanā /
dehaṃ tyaktveha nirvāṇaṃ gata ity anumāninā //

etan me bhagavan vṛttam eṣo 'smīti yathāsthitam /
mayā te kathitaṃ sarvaṃ yathā jānāsi tat kuru //

siddhair na yāvad avadhānaparair vicārya nirṇītam uttamadhiyāntar aśeṣavastu /
tāvat trikālakalanāṃ na vidanti kāñcid ity abjajādimanaso 'pi mune svabhāvaḥ //