મોક્ષોપાય · અધ્યાય 6.250

અથૈવંરૂપસંવિત્તેḫ પરાવૃત્ય પ્રયત્નતઃ ।
તમ્ અમ્બરકુટીકોશદેશમ્ આગતવાન્ અહમ્ ॥

યાવત્ તત્ર ન પશ્યામિ સ્વદેહં ક્વચન સ્થિતમ્ ।
પશ્યામિ કેવલં સિદ્ધં કમ્ અપ્ય્ અન્યં પુરસ્ સ્થિતમ્ ॥

ઉપવિષ્ટં સમાધાનનિષ્ઠમ્ ઇષ્ટપદં ગતમ્ ।
સોમ્યોદયમ્ ઇવાદિત્યં દગ્ધેન્ધનમ્ ઇવાનલમ્ ॥

બદ્ધપદ્માસનં શાન્તં સમાધાનનિરિઙ્ગનમ્ ।
ગુલ્ફદ્વિતયમધ્યસ્થવૃષણં વિષયાતિગમ્ ॥

મૃષ્ટસોમ્યસમાભોગસ્કન્ધબન્ધુરકન્ધરમ્ ।
સુસ્થિરોદરવિશ્રાન્તસ્થાનકસ્થિતિસુન્દરમ્ ॥

નાભીનિકટગોત્તાનપાણિદ્વિતયદીપ્તિભિઃ ।
હૃદયામ્ભોજતેજોભિર્ બહિસ્સ્થૈર્ ઇવ ભાસિતમ્ ॥

શ્લિષ્ટપક્ષ્મેક્ષણં ક્ષીણસર્વેચ્છં સ્વચ્છતાં ગતમ્ ।
સરો નિમીલિતામ્ભોજમ્ ઇવ સુપ્તં દિનાત્યયે ॥

અવિક્ષુભિતમ્ આશાન્તમ્ અન્તẖકરણકોટરમ્ ।
દધાનં ધીરયા વૃત્ત્યા શાન્તોત્પાતમ્ ઇવામ્બરમ્ ॥

અપશ્યતા નિજં દેહં તં મુનિં પશ્યતા પુરઃ ।
ઇદં મયા તદા તત્ર ચિન્તિતં ચારુચેતસા ॥

અયં કશ્ચિન્ મહાસિદ્ધસ્ સમ્પ્રાપ્તો ઽસ્મિન્ દિગમ્બરે ।
ચિરાયાહમ્ ઇવૈકાન્તવિશ્રમાર્થી મહામ્બરમ્ ॥

સમાધિયોગ્યમ્ એકાન્તં લભેયેતીહ ચિન્તયા ।
કુટી દૃષ્ટેયમ્ એતેન સત્યસઙ્કલ્પશાલિના ॥

મદાગમનમ્ એતેન તતો ઽચિન્તયતાચલમ્ ।
તં મદ્દેહં શવીભૂતમ્ અપાસ્યેહ કૃતા સ્થિતિઃ ॥

તદ્ ઇહાસ્તામ્ અયં યામિ સ્વં લોકમ્ ઇતિ નિશ્ચયી ।
યાવદ્ ગન્તું પ્રવૃત્તો ઽસ્મિ તાવત્ સઙ્કલ્પનક્ષયાત્ ॥

સા નિવૃત્તા કુટી તત્ર સમ્પન્નં વ્યોમ કેવલમ્ ।
સ સિદ્ધો ઽથ નિરાધારḫ પતિતો ઽધસ્ સમાધિમાન્ ॥

સ્વપ્નસઙ્કલ્પસંશાન્તૌ સ્વપ્નસઙ્કલ્પપત્તનમ્ ।
યથા સાશુ કુટી નષ્ટા મત્સઙ્કલ્પોપશાન્તિતઃ ॥

સ પપાત તતો ધ્યાની જલોત્પીડ ઇવામ્બુદાત્ ।
ખાદ્ ઇવાનિલનુન્નો ઽબ્દ ઇન્દુર્ દિવ ઇવ ક્ષયે ॥

વૈમાનિક ઇવાપુણ્યશ્ છિન્નમૂલ ઇવ દ્રુમઃ ।
ખાત્ ત્યક્ત ઇવ પાષાણસ્ સ પપાત તતો ઽવનૌ ॥

અહં યાવદ્ ઇયં તાવત્ કુટિકાસ્ત્વ્ ઇતિ કલ્પને ।
ક્ષીણે કુટીક્ષયે જાતે સ સિદ્ધḫ પતિતẖ ક્ષણાત્ ॥

પતતા તેન સિદ્ધેન તતસ્ સૌજન્યકૌતુકાત્ ।
સાર્ધમ્ એવાહમ્ અગમં નભસો વસુધાતલમ્ ॥

સો ઽપતત્ પવનસ્કન્ધવલનાવર્તવૃત્તિભિઃ ।
સપ્તદ્વીપસમુદ્રાન્તગીર્વાણરમણાવનૌ ॥

પ્રાણાપાનોર્ધ્વગામિત્વાત્ ખાદ્ યથાસ્થિતમ્ એવ સઃ ।
સ્પષ્ટ એવોર્ધ્વમૂર્ધોર્વ્યાં બદ્ધપદ્માસનો ઽપતત્ ॥

ન પ્રબુદ્ધો બભૂવાસાવ્ ઇવ નૂનમ્ અચેતનઃ ।
પાષાણદેહ ઇવ વા વાતૂલાત્મેવ વા લઘુઃ ॥

મયા તદવબોધાર્થમ્ અથ યત્નવતા તદા ।
કૃત્વા જલદતાં વ્યોમ્નો વૃષ્ટં ગર્જિતમ્ ઊર્જિતમ્ ॥

કરકાશનિપાતેન તેન તસ્મિન્ દિગન્તરે ।
મયૂરḫ પ્રાવૃષીવાસૌ બુદ્ધો ઽબોધિ વનાવનેઃ ॥

બભાવ્ આસાદિતાઙ્ગશ્રીર્ વિકાસિતવિલોચનઃ ।
ધારાનિકરફુલ્લાત્મા પ્રાવૃષીવામ્બુજાકરઃ ॥

પ્રબુદ્ધં સમ્પ્રશાન્તાયાં વૃષ્ટૌ તમ્ અહમ્ અગ્રતઃ ।
અપૃચ્છં સ્વચ્છમ્ આવૃત્ત્યા નિવૃત્તં પરમાર્થતઃ ॥

ક્વ સ્થિતો ઽસિ કરોષીદં કિં ચ ભો મુનિનાયક ।
કસ્ ત્વં કસ્માદ્ અલં દૂરાન્ ન ભ્રંશમ્ અપિ ચેતસિ ॥

ઇત્ય્ ઉક્તો મામ્ અસૌ પ્રેક્ષ્ય સંસ્મૃત્ય પ્રાક્તનીં ગતિમ્ ।
ઉવાચ વચનં ચારુ ચાતકો જલદં યથા ॥

પ્રતિપાલય મે યાવત્ સ્વવૃત્તાન્તં સ્મરામ્ય્ અહમ્ ।
કથયિષ્યામિ તે પશ્ચાત્ પાશ્ચાત્યં વૃત્તમ્ આત્મનઃ ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા ચિન્તયિત્વાશુ સ યથાવૃત્તમ્ અક્ષતમ્ ।
સ્મૃતવાન્ સાયમ્ અહ્નીવ સમાચરિતમ્ આત્મનઃ ॥

મામ્ અથોવાચ વચનં ચારુ ચન્દ્રાંશુશીતલમ્ ।
આહ્લાદકમ્ અનિન્દ્યં ચ નિરવદ્યં સુખોદયમ્ ॥

અધુના ત્વં મયા બ્રહ્મન્ પરિજ્ઞાતો ઽભિવાદયે ।
અતિક્રમો ઽયં ક્ષન્તવ્યસ્ સ્વભાવો હિ સતાં ક્ષમા ॥

મુને ચિરમ્ અહં ભ્રાન્તો દેવોપવનભૂમિષુ ।
ભોગામોદવિમોહેષુ ષટ્પદḫ પદ્મિનીષ્વ્ ઇવ ॥

દૃશ્યનદ્યામ્ અથો ચિત્તજલકલ્લોલહેલયા ।
ચક્રાવર્તોહ્યમાનેન મયોદ્વિગ્નેન ચિન્તિતમ્ ॥

સંસારસાગરે દૃશ્યકલોલ્લૈર્ અહમ્ આકુલઃ ।
કાલેનોદ્વેગમ્ આયાતશ્ ચાતકો ઽવગ્રહે યથા ॥

સંવિન્માત્રૈકસારેષુ રમ્યં ભોગેષુ નામ કિમ્ ।
અવતિષ્ઠે ગતોદ્વેગં સંવિદ્વ્યોમ્ન્ય્ એવ કેવલમ્ ॥

શબ્દરૂપરસસ્પર્શગન્ધમાત્રાદ્ ઋતે પરમ્ ।
નેહ કિઞ્ચન નામાસ્તિ કિમ્ એતાવત્ય્ અલં રમે ॥

વિન્માત્રાકાશમ્ એવૈતત્ સર્વં વિન્માત્રમ્ એવ વા ।
તત્ કિમ્ અત્રાસદાકારે રમે નષ્ટમતિર્ યથા ॥

વિષયા વિષવૈષમ્યા વામાẖ કામવિમોહદાઃ ।
રસા વિરસવૈરસ્યા લુઠન્ન્ એષુ ન કો હતઃ ॥

જીર્ણજીવિતજમ્બાલજરચ્છફરિકાં મતિમ્ ।
કાયદ્રુમગતાદાતું જરેચ્છતિ બૃહદ્બકી ॥

કાયો ઽયમ્ અચિરાપાયો બુદ્બુદો ઽમ્બુનિધાવ્ ઇવ ।
સ્ફુરન્ન્ એવ પુરો ઽન્તર્ધિં યાતિ દીપશિખા યથા ॥

વિવિધાકુલકલ્લોલા ચક્રાવર્તવિધાયિની ।
મૃતિજન્મબૃહત્કૂલા સુખદુẖખતરઙ્ગિણી ॥

યૌવનોલ્લાસકલિલા જરાધવલફેનિલા ।
કાકતાલીયયોગેન સમ્પન્નસુખબુદ્બુદા ॥

વ્યવહારમહાવાહલેખા જડરયાકુલા ।
રાગદ્વેષઘનોલ્લાસા ભૂતલાલોલદેહિકા ॥

લોભમોહમહાવર્તા પાતોત્પાતવિવર્તિની ।
હા તપ્તા જીવિતાખ્યેયં નદી નદનશીતલા ॥

અપૂર્વાણ્ય્ ઉપગચ્છન્તિ તથા પૂર્વાણિ યાન્ત્ય્ અલમ્ ।
સંસારસરિદમ્બૂનિ સઙ્ગતાનિ ધનાનિ ચ ॥

પ્રવૃત્તા યે નિવર્તન્તે તૈર્ અલં હતભાવકૈઃ ।
અપૂર્વા યે પ્રવર્તન્તે તેષ્વ્ અપ્ય્ આસ્થેહ કીદૃશી ॥

સર્વસ્યાસ્ સરિતો વારિ પ્રયાત્ય્ આયાતિ ચાકરાત્ ।
દેહનદ્યાḫ પયસ્ ત્વ્ આયુḫ પ્રયાત્ય્ આયાતિ નો પુનઃ ॥

શતશḫ પરિવર્તન્તે પ્રતિપિણ્ડં ક્ષણં પ્રતિ ।
કુલાલચક્રિકાભાવા ઇવ ભાવા ભવામ્બુધૌ ॥

ચરન્તિ ચતુરાશ્ ચૌરા વિષમા વિષયારયઃ ।
હરન્તિ ભાવસર્વસ્વં જાગર્મિ સ્વપિમીહ કિમ્ ॥

આયુષẖ ખણ્ડખણ્ડાશ્ ચ નિપતન્તḫ પુનḫ પુનઃ ।
ન કશ્ચિદ્ વેત્તિ કાલેન કૃતાનિ દિવસાન્ય્ અહો ॥

ઇદમ્ અદ્ય તથેદં શ્વસ્ તથેદમ્ ઇદમ્ અદ્ય મે ।
એવંકલનયા લોકો ગતં પ્રાપ્તં ન વેત્ત્ય્ અહો ॥

ભુક્તં પીતમ્ અનન્તાસુ ભ્રાન્તં ચ ભવભૂમિષુ ।
દૃષ્ટાનિ સુખદુẖખાનિ કિમ્ અન્યદ્ ઇહ સાધ્યતે ॥

સુખદુẖખાનુભવનાદ્ ભૂયો ભૂયો વિવર્તનાત્ ।
અનિત્યત્વાચ્ ચ ભાવાનાં સ્થિતા નિષ્કૌતુકા વયમ્ ॥

ભુક્તાનિ ભોગવૃન્દાનિ દૃષ્ટા ચાનિત્યતા ભૃશમ્ ।
નોપલભ્યત એવાતિવિશ્રાન્તિર્ ઇહ કુત્રચિત્ ॥

ભ્રાન્તમ્ ઉત્તુઙ્ગશૃઙ્ગાસુ મેરૂપવનભૂમિષુ ।
લોકપાલપુરીષૂચ્ચૈસ્ સમ્પ્રાપ્તં કિમ્ અકૃત્રિમમ્ ॥

સર્વત્ર દારુભિર્ વૃક્ષા માંસૈર્ ભૂતાનિ ભૂર્ મૃદા ।
દુẖખાન્ય્ અનિત્યતા ચેતિ કથમ્ આશ્વાસ્યતે વદ ॥

ન ધનાનિ ન મિત્રાણિ ન સુખાનિ ન બન્ધવઃ ।
શક્નુવન્તિ પરિત્રાતું કાલેન કલિતં જનમ્ ॥

જનો જરઢજીમૂતજાલવદ્ ગિરિકુક્ષિષુ ।
યાત્ય્ અન્તશ્શૂન્ય એવાસ્તં પાંસૂપચયપેલવઃ ॥

નેમે મનોરમાẖ કામા ન ચ રમ્યા વિભૂતયઃ ।
ઇદં મત્તાઙ્ગનાપાઙ્ગભઙ્ગલોલં ચ જીવિતમ્ ॥

ક્વેવ કસ્ય કથં નામ કુત આશ્વાસનં મુને ।
અદ્ય શ્વો વા પદં પાપો મૃત્યુર્ મૂર્ધ્નિ નિયચ્છતિ ॥

શરીરં પર્ણવદ્ ભ્રંશિ જીવિતં જીર્ણસંસ્થિતિ ।
ધીરધીરતયા ગ્રસ્તા રસા નીરસતાં ગતાઃ ॥

નીતં મનોરથૈર્ એવ નીરસૈર્ આયુર્ આતતમ્ ।
ન મનસ્વિ ચમત્કારકારિ કિઞ્ચિદ્ અપીહિતમ્ ॥

મોહો ઽદ્ય માન્દ્યમ્ આયાતો દેહો નેહોપપદ્યતે ।
અનાસ્થૈવોત્તમાવસ્થા સ્થાનાસ્થૈવાધમસ્થિતિઃ ॥

આપદ્ આપતિતૈવેયં મહામોહવિધાયિની ।
નિત્યમ્ ઇત્ય્ એવ મન્તવ્યં સક્તવ્યં નેહ સંસૃતૌ ॥

વિધિભિḫ પ્રતિષેધૈશ્ ચ શાસ્ત્રિતૈર્ અપ્ય્ અશાસ્ત્રિતૈઃ ।
યથેષ્ટં નીયતે લોકો જલં નિમ્નોન્નતૈર્ ઇવ ॥

વિવેકામોદસર્વસ્વં ચેતẖકુસુમકોશતઃ ।
હૃત્વા મૂર્છાં પ્રયચ્છન્તિ વિષયા વિષવાયવઃ ॥

અસદ્ એવ તથા નામ દૃશ્યં સત્તામ્ ઉપાગતમ્ ।
યથા સદ્ એવાસદ્રૂપં સમ્પન્નમ્ અસદ્ એવ સત્ ॥

દોલયન્ત્યો ઽવનૌ દેહં સાગરાન્ સાગરાઙ્ગનાઃ ।
યથા ધાવન્તિ ધાવન્તિ જનતા વિષયાંસ્ તથા ॥

ધાવન્તિ વિષયં લક્ષ્યમ્ ઉન્મુક્તાશ્ ચિત્તસાયકાઃ ।
સ્પૃશન્તિ ન ગુણં ભૂયẖ કૃતઘ્નાસ્ સૌહૃદં યથા ॥

ઉત્પાતવાયુર્ એવાયુર્ મિત્રાણ્ય્ એવાતિશત્રવઃ ।
બન્ધવો બન્ધનાન્ય્ એવ ધનાન્ય્ એવાતિનૈધનમ્ ॥

સુખાન્ય્ એવાતિદુẖખાનિ સમ્પદḫ પરમાપદઃ ।
ભોગા ભવમહારોગા રતિર્ એવ પરારતિઃ ॥

આપદસ્ સમ્પદસ્ સર્વાસ્ સુખં દુẖખાય કેવલમ્ ।
જીવિતં મરણાયૈવ બત માયા વિજૃમ્ભતે ॥

બહૂન્ કાલપરાવર્તાન્ ઇષ્ટાનિષ્ટાન્ સુખં મનાક્ ।
પશ્યન્ પ્રિયવિયોગાંશ્ ચ યાતિ જર્જરતાં જનઃ ॥

ભોગા વિષયસમ્ભોગા ભોગા ઇવ ફણાવતામ્ ।
દશન્ત્ય્ અપિ મનાક્ સ્પૃષ્ટા દૃષ્ટનષ્ટાḫ પ્રતિક્ષણમ્ ॥

આયુર્ યાતિ નિરાયાસપદસમ્પ્રાપ્તિવર્જિતૈઃ ।
ઉદર્કભઙ્ગુરાકારૈẖ કરાલૈẖ કષ્ટચેષ્ટિતૈઃ ॥

ભોગાશાબદ્ધતૃષ્ણાનામ્ અવમાનḫ પદે પદે ।
આલાનપરિલીનાનાં વન્યાનામ્ ઇવ દન્તિનામ્ ॥

સમ્પદḫ પ્રમદાશ્ ચૈવ તરઙ્ગોત્સઙ્ગભઙ્ગુરાઃ ।
કસ્ તાસ્વ્ અહિફણાચ્છત્ત્રચ્છાયાસુ રમતે બુધઃ ॥

સત્યં મનોરમાẖ કામાસ્ સત્યં રમ્યા વિભૂતયઃ ।
કિં તુ મત્તાઙ્ગનાપાઙ્ગભઙ્ગલોલં હિ જીવિતમ્ ॥

આપાતરમણીયેષુ રમન્તે વિષયેષુ યે ।
અત્યન્તવિરસાન્તેષુ પતન્તિ નરકેષુ તે ॥

દ્વન્દ્વદોષોપરુદ્ધાનિ દુસ્સાધાન્ય્ અસ્થિરાણિ ચ ।
ધનાન્ય્ અભવ્યસેવ્યાનિ મમ જાતુ ન તુષ્ટયે ॥

આપાતમાત્રમધુરા દુẖખપર્યવસાયિની ।
મોહનાયૈવ લોકસ્ય લક્ષ્મીẖ ક્ષણવિનાશિની ॥

આપાતરમણીયાનિ વિમર્દવિરસાન્ય્ અતિ ।
સુખાન્ય્ આપત્પ્રધાનાનિ સઙ્ગતાનિ ખલૈર્ ઇવ ॥

શરદમ્બુધરચ્છાયાગત્વર્યો યૌવનશ્રિયઃ ।
આપાતરમ્યા વિષયાḫ પર્યન્તપરિતાપિનઃ ॥

અન્તકḫ પર્યવસ્થાતા જીવિતે મહતામ્ અપિ ।
ચલાન્ય્ આયૂંષિ શાખાગ્રલમ્બામ્બૂનીવ દેહિનામ્ ॥

જીર્યન્તે જીર્યતẖ કેશા દન્તા જીર્યન્તિ જીર્યતઃ ।
ક્ષીયતે જીર્યતસ્ સર્વં તૃષ્ણૈવૈકા ન જીર્યતે ॥

ભોગાભોગાતિગહને સર્વસ્મિન્ કાયકાનને ।
પરમ્ ઉલ્લાસમ્ આયાતિ તૃષ્ણૈકા વિષમઞ્જરી ॥

બાલ્યં યૌવનવદ્ યાતિ યૌવનં યાતિ બાલ્યવત્ ।
ઉપમાનોપમેયત્વં ભઙ્ગુરત્વે મિથો ઽનયોઃ ॥

જીવિતં ગલતિ ક્ષિપ્રં જલમ્ અઞ્જલિતો યથા ।
પ્રવાહ ઇવ વાહિન્યા ગતં ન વિનિવર્તતે ॥

ઝગિત્ય્ એવાગતો દેહẖ કુતો ઽપ્ય્ અર્જુનવાતવત્ ।
યાતિ પશ્યત એવાસ્તં તરઙ્ગામ્બુદદીપવત્ ॥

રમ્યેષ્વ્ અરમ્યતા દૃષ્ટા સ્થિરેષ્વ્ અસ્થિરતાપિ ચ ।
સત્યેષ્વ્ અસત્યતાર્થેષુ તેનેહ વિરસા વયમ્ ॥

સુખં યદ્ આત્મવિશ્રાન્તૌ ગતે મનસિ સત્ત્વતામ્ ।
પાતાલે ભૂતલે સ્વર્ગે તન્ ન ભોગેષુ કેષુચિત્ ॥

અપિ સમ્પૂર્ણહૃદ્યાર્થાḫ પઞ્ચાપીન્દ્રિયવૃત્તયઃ ।
નાવર્જયન્તિ મામ્ એતા ભૃઙ્ગં ચિત્રલતા ઇવ ॥

અદ્ય દીર્ઘેણ કાલેન નિરહઙ્કૃતિના મયા ।
સ્વર્ગાપવર્ગવૈતૃષ્ણ્યમ્ ઇદમ્ આસાદિતં ધિયા ॥

ચિરમ્ એકાન્તવિશ્રાન્ત્યૈ તેનૈતન્ નભસḫ પદમ્ ।
ત્વમ્ ઇવાગતવાન્ અત્ર દૃષ્ટવાન્ અસ્મિ તાં કુટીમ્ ॥

અદ્યૈતત્ સમ્પરિજ્ઞાતં યદ્ ધિ સા ભવતẖ કુટી ।
આગન્તા ત્વં પુનશ્ ચેતિ જ્ઞાયતે ક્વાવિચારિતમ્ ॥

તદા ત્વ્ અત્ર મયા જ્ઞાતં કશ્ચિત્ સિદ્ધો ઽયમ્ આત્મના ।
દેહં ત્યક્ત્વેહ નિર્વાણં ગત ઇત્ય્ અનુમાનિના ॥

એતન્ મે ભગવન્ વૃત્તમ્ એષો ઽસ્મીતિ યથાસ્થિતમ્ ।
મયા તે કથિતં સર્વં યથા જાનાસિ તત્ કુરુ ॥

સિદ્ધૈર્ ન યાવદ્ અવધાનપરૈર્ વિચાર્ય નિર્ણીતમ્ ઉત્તમધિયાન્તર્ અશેષવસ્તુ ।
તાવત્ ત્રિકાલકલનાં ન વિદન્તિ કાઞ્ચિદ્ ઇત્ય્ અબ્જજાદિમનસો ઽપિ મુને સ્વભાવઃ ॥