Mokṣopāya · Chapter 6.237

iti te sarva āyātā brahmalokanivāsinaḥ /
adṛśyatām eva gatā dīpāẖ kṣīṇadaśā iva //

atha te dvādaśādityā brahmaṇi brahmatāṃ gate /
jagadvad brahmalokaṃ tam adahan bhāsurārciṣaḥ //

vairiñcanagaraṃ dagdhvā dhyānaṃ kṛtvā viriñcavat /
te 'pi nirvāṇam ājagmur nissnehadaśadīpavat //

tata ekārṇavāpūro viriñcanagarāntaram /
rātrau bhuvam iva dhvāntaṃ pūrayām āsa sūrmimān //

ābrahmalokam abhavaj jagad āpūrṇam arṇasā /
tulyaṃ rasaikapūrṇena pakvadrākṣāphalena tat //

tata ūrmigirivrātavegair āvalitākhilaiḥ /
vicchinnāẖ kalpajaladā jala eva vililyire //

etasminn antare tatra dṛṣṭavān aham ambarāt /
yāvad abhyutthitaṃ bhīmaṃ bhūtaṃ kiñcin nabho'ntarāt //

kalpāntajaladākāraṃ kṛṣṇam āpūritāmbaram /
ākalpaṃ sambhṛtaṃ naiśaṃ dehenevotthitaṃ tamaḥ //

taruṇādityalakṣāṇāṃ teja ābhāsuraṃ dadhat /
ādityatrayasaṅkāśais sthiravidyuttrayolbaṇaiḥ //

netrair ābhāsuramukhaṃ jvālāpuñjān samudgirat /
pañcānanaṃ daśabhujaṃ trinetraṃ śūlapāṇikam //

amāntam antamukte 'pi vyomnīva vitatākṛtim /
kham ivāsivaraśyāmaṃ deham ādāya saṃsthitam //

sthitam ekārṇavāpūrṇād brahmāṇḍād bahir ambare /
vyomeva hastapādādisanniveśena lakṣitam //

ghoṇānilaparāvṛttividhutaikamahārṇavam /
govindam iva dordaṇḍakṣobhitakṣīrasāgaram //

kalpārṇavajalāpūraṃ puṃstveneva samutthitam /
mūrtiyuktam ahaṅkāram akāraṇakam āgatam //

kulācalabṛhadvṛndam ivoḍḍayanaḍambaraiḥ /
pakṣaughair utthitaṃ vyoma samastam abhipūrayat //

tatas triśūlanayanair mayā rudro 'yam ity asau /
dūrād eva parijñāya parameśo namaskṛtaḥ //

kiṃ sa tādṛgvidho rudraẖ kiṃ kṛṣṇaẖ kiṃ mahākṛtiḥ /
kiṃ pañcavadanaẖ kasmād daśabāhuẖ kva tiṣṭhati //

kiṃ trinetraẖ kim ugrātmā kim ekaẖ kiṃprayojanaḥ /
keneritaẖ kim akarot kvāyāsīd vada me mune //

kākutstha rudranāmāsāv ahaṅkāras tathotthitaḥ /
viṣamaikābhimānātmā mūrtir asyāmalaṃ nabhaḥ //

vyomākṛtis sa bhagavān vyomavarṇāmalo mahān /
cidvyomamātrasāratvād ākāśātmā sa ucyate //

sarvabhūtātmabhūtatvāt sarvagatvān mahākṛtiḥ /
yāni tasyānuṣaktāni pañcajñānendriyāṇy alam //

tāni tasya mukhāny āhus tapadrūpāṇi sarvataḥ /
karmendriyāṇi viṣayās te hi tasya bhujā daśa //

sarvabhūtabharais sārdhaṃ brahmaṇā param eyuṣā /
yadāsau samparityaktas tadāsau mūrtim āgataḥ //

sa cākāśaikarūpātmā nāsti tasya hi sākṛtiḥ /
tathā dṛśyata evāsau bhrāntimātraṃ na mūrtimān //

cidākāśagate sphāre bhūtākāśe sa tiṣṭhati /
dehe ca sarvabhūtānāṃ nityaṃ vāyur iveśvaraḥ //

sarvabhūtaparityaktas tasmin kāle khamūrtimān /
kṣobham etya kṣaṇaṃ kṣīṇaḫ paramāṃ śāntim eṣyati //

ye guṇā ye trayaẖ kālāś cittāhaṅkārabuddhayaḥ /
praṇavasya ca ye varṇā ye ca vedās tathā trayaḥ //

rudrasya tasya te netrasanniveśena saṃsthitāḥ /
triśūlaṃ tena trailokyaṃ gṛhītaṃ karakoṭare //

yasmāt tadvyatirekeṇa sarvabhūtagaṇeṣv api /
anyan na vidyate kiñcid dehātmaiva tatas sthitaḥ //

sargasattopalambhātmā svabhāvo 'sya prayojanam /
īritaś śivarūpeṇa cinmātrākāśarūpiṇā //

tenaiva ca nigīrṇas san paramāṃ śāntim eṣyati /
nirmalākāśarūpātmā kṛṣṇa ity eṣa īśvaraḥ //

kṛtvākalpaṃ jagat sarvaṃ tat pītvaikārṇavaṃ tadā /
samprayāti parāṃ śāntim abhūyassannivṛttaye //

anantaraṃ mayā dṛṣṭas tatrāsau yāvad udyamāt /
pravṛttaḫ prāṇavegena tam ākraṣṭuṃ mahārṇavam //

atha tasya mukhaṃ sphāraṃ jvālāmālākulāntaram /
prāṇakṛṣṭo mahāmbhodhir vāḍavāgnim ivāviśat //

sa eva vāḍavo bhūtvā vahnir ākalpam arṇave /
ahaṅkāraḫ pibaty ambu rudras sarvaṃ tu tat tadā //

pātālam iva pānīyaṃ sarpo bilam iva kṣaṇāt /
caṇḍavāyur ivākāśam aviśat tanmukhaṃ javāt //

samudetyāpibad rudras sa muhūrtena tatpayaḥ /
kṛṣṇāṅgo 'rka iva dhvāntaṃ satsamparka ivāguṇam //

ābrahmalokapātālaṃ śāntaṃ śūnyam athābhavat /
rajodhūmānilāmbhodabhūtamuktaṃ samaṃ nabhaḥ //

kevalaṃ tatra dṛśyante catvāro vyomanirmalāḥ /
ime padārthā nisspandāś śṛṇu tān raghunandana //

ekas tāvad asau madhye rudraẖ kṛṣṇāmbarākṛtiḥ /
nirādhāras sthito vyomni nisspando 'mbhodhibimbavat //

dvitīyo 'vasthito dūre pṛthvyākāśatalopamaḥ /
bhāgo brahmāṇḍasadanasyādhaḫ pātālasaptakāt //

pātālabhūtaladivāṃ saśailendradivaukasām /
vyāptiḫ pārthivabhāgena paṅkamātrātmanā manāk //

tṛtīyo 'tra padārtho 'bhūd ūrdhvaṃ brahmāṇḍabhāgabhūḥ /
dṛṣṭikṣayāt sa dūratvāl lakṣyate gaganāsitaḥ //

dūraviśliṣṭayor madhyaṃ yat tad brahmāṇḍakhaṇḍayoḥ /
tad ākāśam anādyantaṃ brahma nirmalam ātatam //

caturtho 'sau padārthas tu tadā saṃlakṣito mayā /
catuṣṭayād ṛte nānyad etasmād eva kiñcana //

bahiẖ kiṃ vidyate brahman brahmasadmakavāṭataḥ /
kās tatrāvaraṇā brūhi kiyatyas saṃsthitāẖ katham //

brahmāṇḍakhaṇḍayoḫ pāre tato daśaguṇaṃ jalam /
sandhyākāśam anantaṃ taṃ varjayitvātataṃ sthitam //

tatas tathaiva jvālātma tejo daśaguṇaṃ sthitam /
tatas tathaiva pavanaḫ pāvano nirmalas sthitaḥ //

tatas tathaiva vimalaṃ nabho daśaguṇaṃ sthitam /
tataḫ paramam atyacchaṃ brahmākāśam anantakam //

anyatrānyatra tasyātha dṛṣṭayo 'nyās tathaiva khe /
kacanty asaṅkhyā dūrasthā mitho'dṛṣṭātmasṛṣṭayaḥ //

ūrdhve brahmāṇḍakhaṇḍasya tasyādhastān munīśvara /
taj jalādi mahākāraṃ kva kathaṃ kena dhāryate //

sa pārthivaḫ padārthānāṃ sthitaẖ kaḍḍhakaratnavat /
bhāgās tam eva dhāvanti te sutā mātaraṃ yathā //

ato yad eva nedīyo brahmāṇḍākhyaṃ mahīvapuḥ /
tat padārthāḫ pradhāvanti tṛṣitās salilaṃ yathā //

avalambya tad evātas saṃsthitās te jalādayaḥ /
na sthitiṃ pravimuñcanti svāṃ yathāvayavā iva //

brahman brahmāṇḍakhaṇḍe te tiṣṭhataẖ katham ucyatām /
kimākṛtī dhṛte kena kathaṃ vā parinaśyataḥ //

adhṛtaṃ dhṛtam evoccair apatac caiva vā patat /
anākṛty eva sākāraṃ jagat svapnapuraṃ yathā //

kim asya nāma patati kiṃ vā kenāsya dhāryate /
yathā saṃvittikacanaṃ tathaitad avatiṣṭhate //

yathā keśoṇḍukaṃ vyomni yathā vyomani śūnyatā /
yathā vā pavane spando jagac cidgagane tathā //

citau saṅkalpanagaraṃ brahmāṇḍākhyaṃ jagadgṛham /
khe kham evātyanākāram atyākāram iva sthitam //

pātasaṃvitsamudbhūtaṃ patad āste divāniśam /
utpatantyā vidodbhūtam utpatac caiva tiṣṭhati //

sthitisaṃvitsamudbhūtaṃ sthitam āste divāniśam /
gacchantyā saṃvidodbhūtaṃ gacchad āste divāniśam //

eti nāśavidā nāśaṃ mahākalpādivedanaiḥ /
jāyate janmasaṃvittyā vyomni sargādivedanaiḥ //

ābhāti mauktikagaṇaś śaradambarāntar dṛṣṭāv asatya udito 'py atisatyarūpaḥ /
bhrāntyā yathā nabhasi visphuratāṃ tathaiṣāṃ saṅkhyāṃ vidhātum iha ko jagatāṃ samarthaḥ //