Mokṣopāya · Chapter 6.231

tasmin kalpe tu saṅkalpe tasya yad vapur āsthitam /
śṛṇu tatra vyavastheyaṃ vicitrācārahāriṇī //

paramaṃ yac cidākāśaṃ tad virāḍātmano vapuḥ /
ādyantamadhyarahitaṃ laghu tv asya vapur jagat //

saṅkalparacito brahmā svāṇḍaṃ saṅkalpanātmakam /
vapuṣaḫ parito bhāsvat paśyaty ākāśam eva tat //

brahmātmaiṣa sa saṅkalpas svam aṇḍam akarod dvidhā /
taijasaṃ taijasākāraḫ puṣṭaḫ puṣṭaṃ vihaṅgavat //

aṇḍasyaikaṃ nabho dūraṃ gataṃ sambuddhavān asau /
dūre 'dhas saṃsthitaṃ bhāgaṃ vyatiriktaṃ ca nātmanaḥ //

brahmāṇḍabhāga ūrdhvastho virājaś śira ucyate /
adhobhāgo 'sya pādākhyo nirantaṃ madhyam atra kham //

dūraṃ viyuktayos sandhiẖ khaṇḍayor ativistṛtā /
anantā vyomalekheti śyāmā śūnyā ca dṛśyate //

dyaus tālu vipulaṃ tasya tārā rudhirabindavaḥ /
saṃvidvātalavā dehe surāsuranarādayaḥ //

dehe 'ntaẖ krimayas tasya bhūtapretapiśācakāḥ /
lokāntarāṇi randhrāṇi suṣirāṇy asya dehake //

brahmāṇḍakhaṇḍam asyādho vistṛtaṃ pādayos talam /
jānumaṇḍalarandhrāṇi pātālakuharāṇy adhaḥ //

jalaiś śalaśalāyantī suṣirānekarandhrikā /
bhūr antramaṇḍalī lolā samudradvīpaveṣṭanā //

jalair guḍaguḍāyantyo nadyo nāḍyas saradrasāḥ /
jambudvīpaṃ hṛdambhojam asya hemādrikarṇikam //

kukṣayaẖ kakubhaś śūnyā yakṛtplīhādayo 'calāḥ /
mṛdvyas snigdhāḫ paṭākārā medaso jālikā ghanāḥ //

candrārkau locane tasya brahmaloko mukhaṃ smṛtam /
tejas somo 'sya kathitaś śleṣmā prāleyaparvataḥ //

agnilokas tathaurvāgniḫ pittam asyātidussaham /
vātaskandho mahāvātāḫ prāṇāpānā hṛdi sthitāḥ //

kalpadrumavanāny asya sarpavṛndāni ca kvacit /
lomajālāny anantāni vanāny upavanāni ca //

ūrdhvaṃ brahmāṇḍakhaṇḍaṃ tu samastam urumastakam /
brahmāṇḍaprāntarandhrārcir asya dīptā śikhotthitā //

svayam eva manas tena mano nāsyopayujyate /
ātmaiva bhājyatām eti kila kasya kathaṃ kutaḥ //

svayam evendriyāṇy eṣa tenānyatrāstitā kṛtā /
yatas tatkalpanāmātram evendriyagaṇaẖ kila //

avayavāvayavinor ivehendriyacittayoḥ /
na manāg api bhedo 'sti naikyam ekaśarīrayoḥ //

tasya tāny eva kāryāṇi jagatāṃ yāni kānicit /
saṅkalpā eva puṃvṛttyā calantyā rūṣitadvitāḥ //

jāgate tasya vijñeye nānye 'sya mṛtijanmanī /
sa evedaṃ jagat tasmāt saṅkalpātmāsti netarat //

tatsattayā jagatsattā tanmṛtyaiva jagan mṛtam /
yādṛśī spandamarutos sattaikā tādṛśī tayoḥ //

jagadvirājos sattaikā pavanaspandayor iva /
jagad yat sa virāḍ eva yo virāṭ taj jagat smṛtam //

jagad brahmā virāṭ ceti śabdāḫ paryāyavācakāḥ /
saṅkalpamātram evaite śuddhacidvyomarūpiṇaḥ //

saṅkalpātmā virāḍ eva kham evākṛtim āgatam /
astu nāma svadehāntaẖ kathaṃ brahmaiṣa tiṣṭhati //

yathā dhyānena dehāntas tiṣṭhasi tvaṃ yathāsthitam /
tathāste nijadehe 'ntas saṅkalpātmā pitāmahaḥ //

nṛṇāṃ tathā ca mukhyānāṃ śrīr yā brahmapurodare /
utpattiputrikādehapratibimbopamāsti sā //

yatra tvam api dehāntaẖ kartuṃ śaknoṣy alaṃ sthitim /
saṅkalpātmā vibhus tatra brahmā kiṃ na kariṣyati //

bīje 'ntas sthāvare hy āste padārtho yatra jaṅgamaḥ /
kiṃ nāste tatra dehe 'ntar nije citkalpanātmakaḥ //

sākāro gaganātmāstu nirākāraṃ kham astu vā /
āste bahir athāntaś ca bhinne bāhyāntare na hi //

ātmārāmaẖ kāṣṭhamaunī najaḍo 'pi dṛṣajjaḍaḥ /
ahaṃ tvam ityādimayo virāḍ ātmani tiṣṭhati //

āveṣṭitojjhitalatātṛṇadārupuṃvad ucchabdam amburayavac ca vicopitāṅgaḥ /
nānāvidhe hi viharann api kāryajāle tajjñaś śilājaṭharaśāntamanaska eva //