Mokṣopāya · Chapter 6.230

bandhamokṣajagadbuddhir na śūnyā nāpi sanmayī /
nāstam eti na codeti kim apy ādyam asau kila //

upadiṣṭam idaṃ brahmaṃs tvayā buddham alaṃ mayā /
bhūyaẖ kathaya tṛptir hi śṛṇvato nāsti me 'mṛtam //

sargādisambhramadṛśaś śūnyatādidṛśas tathā /
na kāścana vibho satyā asatyā na ca kāścana //

evaṃ sthite tu yat satyaṃ tat sarvaṃ buddhavān aham /
tathāpi bhūyo bodhāya sargānubhava ucyatām //

yad idaṃ dṛśyate kiñcij jagat sthāvarajaṅgamam /
sarvaṃ sarvaprakārāḍhyaṃ deśakālakriyādimat //

tasya nāśe mahānāśe mahāpralayanāmani /
brahmopendramarudrudramahendrapariṇāmini //

śiṣyate śāntam atyacchaṃ kim apy ajam anādimat /
yato vāco nivartante kim anyad avagamyate //

sarṣapāpekṣayā merur yathātivitatākṛtiḥ /
tathākāśam api sthūlaṃ śūnyaṃ sad yadapekṣayā //

amāne 'kalite somye 'kāle 'pariṇate ciram /
śānte tasmin pare vyomany ādye hy anubhavātmani //

asaṅkalpo mahāśānto dikkālair amitākṛtiḥ /
antar mahāṃś cidākāśo vettīva paramāṇutām //

asatyām eva tām antar bhāvayan svapnavat svataḥ /
tatas sa brahmaśabdārthāṃ vetti cidrūpatāṃ tatām //

vidbhāvo 'nubhavaty antaś cittvāc cidaṇutāṃ nijām /
tām eva paśyatīvātha tato draṣṭeva tiṣṭhati //

yathā svapne mṛtiṃ paśyaty eka evātmanātmanaḥ /
mṛta eva mṛter draṣṭā tathā cidaṇur ātmani //

tataś cidbhāva eṣo 'ntar eka eva dvitām iva /
paśyan kharūpa evāste draṣṭṛdṛśyam iva sthitaḥ //

cidbhāvaś śūnya evātinirākāro 'py aṇuṃ tanum /
paśyan dṛśyam ivodeti draṣṭeva ca tadā dvitā //

prakāśam aṇum ātmānaṃ paśyaṃs tadanubhāvataḥ /
ucchūnatāṃ cetayate bījam aṅkuratām iva //

deśakālakriyādravyadraṣṭṛdarśanadṛgdṛśaḥ /
arthāntarasvabhāvena tiṣṭhanty anuditābhidhāḥ //

cidaṇur yatra bhāto 'sau deśo mitim upāgataḥ /
yadā bhātas tadā kālo yad bhānaṃ sā kriyā smṛtā //

upalabdhaṃ vidur dravyaṃ draṣṭṛtātropalabdhṛtā /
ālokanaṃ darśanatā dṛg ālokanakāraṇam //

evam ucchūnatā bhāti mitānantātha vā kramāt /
asatyaiva nabhasy eva nabhorūpaiva niṣpramā //

cidaṇor bhāsanaṃ bhātaṃ tatpradeśena dehagam /
yena paśyati tac cakṣus tac chrotraṃ yena ca śrutiḥ //

yena jighrati tad ghrāṇaṃ yena spṛśati carma tat /
rasyate yena sā jihvā saṅgraho 'kṣadṛśām iti //

cidaṇupratibhāse 'ntaḫ prathamaṃ nāmavarjitam /
tanmātravṛndam eteṣām etadākāśarūpi tat //

cidaṇupratibhākāśapiṇḍa ekaghanasthitiḥ /
anusandhānavivaśaś cetatīndriyapañcakam //

evaṃ cidanusandhānaṃ dṛśyapoṣam upaity alam /
tad eva jñānam ity uktaṃ buddhir ity abhidhīyate //

tato manastayā rūḍham ahaṅkārapadaṃ gatam /
deśakālapariccheda ity aṅgīkṛta ātmanā //

cidaṇor asya bhāvasya pratyagraṃ yatra vedanam /
sa tatrottarakālena pūrvābhikhyāṃ kariṣyati //

anyasminn ekadeśe 'sāv ūrdhvābhikhyāṃ kariṣyati /
evaṃ digabhidhānādi kalpayiṣyati sa kramāt //

deśakālakriyādravyaśabdānām arthavedanam /
bhaviṣyati svayam asāv ākāśaviśado 'pi san //

itthaṃ svānubhavenaiṣa vyomny eva vyomarūpadhṛt /
ātivāhikanāmāntar dehas sampadyate citaḥ //

eṣa eva ciraṃ kālaṃ tatra bhāvanayā tayā /
gṛhṇāti niścayaṃ pūrṇam ādhibhautikam ātmanaḥ //

vyomnā vyomny eva racito nirmaleneti vibhramaḥ /
asatāsat samāstīrṇaṃ tāpanadyā jalaṃ yathā //

saṅkalpanām upādatte svadehe gaganākṛtiḥ /
śiraśśabdārthadāṃ kāñcit pādaśabdārthadāṃ kvacit //

uraḫpārśvādiśabdārthamayīṃ kvacid anābilām /
bhāvābhāvagrahotsargaśabdādyarthamayīm api //

niyatākārakalanāṃ deśakālādiyantritām /
viṣayonmukhatāṃ yātām indriyavrātavedhitām //

so 'ṇuḫ paśyaty athākāram ātmanas svātmakalpitam /
hastapādādikalitaṃ cittādikalanānvitam //

evaṃ sampadyate brahmā tathā sampadyate hariḥ /
evaṃ sampadyate rudra evaṃ sampadyate krimiḥ //

na ca kiñcana sampannaṃ yathāsthitam avasthitam /
śūnyaṃ śūnye vilasitaṃ jñaptau jñaptir vijṛmbhitā //

praticchandaś śarīrāṇāṃ bījaṃ trailokyavīrudhām /
sargārgaḍaprado muktes saṃsārāsāravāridaḥ //

kāraṇaṃ sarvakāryāṇāṃ netā kālakriyādiṣu /
sa cādyaḫ puruṣas svairam ity anutthita utthitaḥ //

nāsya bhūtamayo deho nāsyāsthīni śarīrake /
avaṣṭabdhum asau muṣṭyā śakyate na ca kenacit //

tenābdhimeghasaṅgrāmasiṃhagarjorjitātmanā /
api suptanareṇeva nūnaṃ maunavatā sthitam //

jāgratas svapnasandṛṣṭayodhārabhaṭavedanam /
yathā smṛtigataṃ nāsan na sat tadvad asau sthitaḥ //

bahuyojanalakṣaughapramāṇo 'pi bṛhadvapuḥ /
paramāṇvantare māti lomāntassthajagattrayaḥ //

kulaśailaguṇaughātmā bṛhadvṛndātmako 'pi san /
tulāyāṃ dhānakāmātram api nāpūrayaty ajaḥ //

jagatkoṭiśatābhogavistīrṇo 'py aṇumātrakam /
vastuto vyāptavān eṣa na deśaṃ svapnaśailavat //

svayambhūr eṣa kathito virāḍ eṣa sa ucyate /
brahmāṇḍātmā jagaddeho vastutas tu nabhomayaḥ //

sanātana iti prokto rudra ity api sañjñitaḥ /
indropendramarunmeghaśailajālādidehakaḥ //

tejo'ṇumātraprathitaṃ cetitvā prathamaṃ vapuḥ /
krameṇa sphārasaṃvittir mahān aham iti sthitaḥ //

spandasaṃvedanāt tena spanda ity anubhūyate /
yas sa evānilābhikhyo vātaskandhātmanā sthitaḥ //

prāṇāpānaparispando vedanād anubhūyate /
tena yas so 'yam ākāśe vātaskandha udāhṛtaḥ //

cittvād ye kalpitās tena bāleneva piśācakāḥ /
tejaẖkaṇā asanto 'pi ta ete dhiṣṇyatāṃ gatāḥ //

prāṇāpānaparāvartadolā tadudaroditā /
vātaskandhābhidhāṃ dhatte jagat taddhṛdayaṃ bṛhat //

praticchandaś śarīrāṇāṃ prathamaṃ bījam eṣa saḥ /
jagadgatānāṃ sarveṣām ākalpavyavahāriṇām //

praticchandād yadaitasmād utthitā jagadātmanaḥ /
dehās tadā yathā bāhyam antar eṣāṃ tathā sthitam //

citis tasyādyabījasya pūrvam eva yathoditā /
tathaivādyāpi jīve 'ntas tathodeti tadīhitā //

śleṣmapittānilās tasya candrārkapavanās trayaḥ /
grahā ṛkṣagaṇās tasya prāṇe ṣṭhīvanaśīkarāḥ //

tasyāsthīny adrijālāni medaso jālikā ghanāḥ /
śiraḫ pādau tvacaṃ dehāt paśyāmas tasya no vayam //

vapur virājo jagad aṅga viddhi saṅkalparūpasya hi kalpanātma /
ākāśaśailāvanisāgarādi sarvaṃ cidākāśam ataḫ praśāntam //