Mokṣopāya · Chapter 6.206

paripuṣṭavivekānāṃ vāsanāmalam ujjhatām /
mahattā mahatām antaẖ kāpy apūrvaiva jāyate //

audāryodāramaryādāṃ matiṃ gāmbhīryasundarīm /
mahatāṃ nāvagāhante bhuvanāni caturdaśa //

cittabhrāntir jagad iti prarūḍhe pratyaye satām /
bāhyañ cāntaś carann arthagraho mohaś ca śāmyati //

dvīnduvat tāpajalavat keśoṇḍukavad ambare /
visphurantyāṃ jagadbhrāntau vāsanāpratyayaẖ kutaḥ //

vāsanāpratyayaśame śūnyaṃ vyomaiva śiṣyate /
sāpy avasthā mano 'sac cet tatas tyājyā vivekinā //

trayam etat tu yāvasthā trayeṇānena varjitā /
paśyantīvāpy apaśyantī sāvasthā paramoditā //

vicitraratnaraśmyogha iva nānātmakaṃ jagat /
ābhāsamātraṃ nāmbvātma na ghanaṃ na ca pārthivam //

rūpālokamanomātraṃ śūnyam eva jagat sthitam /
khe vicitramaṇivyūhakarajālam ivotthitam //

neha satyāni bhūtāni na jagattā na śūnyatā /
idaṃ brahmākhyaratneśaprabhājālavijṛmbhitam //

sṛṣṭayo dṛṣṭayo brāhmyo nānātāmananātmakāḥ /
amūrtā eva bhāsante kalpāntārkagaṇāghanāḥ //

evaṃ tāvad ghanībhūtaḫ piṇḍagrāho na vidyate /
saṅkalpite 'rthe vyomnīva śūnyataivāvagamyate //

asyām avastubhūtāyāṃ kathaṃ bhāvanibandhanam /
bhaviṣyadākāśatarau viśrāntaẖ ko vihaṅgamaḥ //

piṇḍatvaṃ nāsti bhūtānāṃ śūnyatā na ca vidyate /
cittam apy ata evāstaṃ śeṣaṃ sat tatra vas sthitiḥ //

anānā samam evāste nānārūpo vibodhavān /
antarālīnanānārtho yathā kanakapiṇḍakaḥ //

yathāsthitasya sāhantvaṃ viśvaṃ citraṃ vilīyate /
jñasyāvācyam acittaṃ satsvarūpam avaśiṣyate //

kliṣyate kevalaṃ buddhir uttarādharadarśanaiḥ /
stokayābhyastayā buddhyā satyo 'rtho hy avagamyate //

virāḍojo virahitaṃ kāryakāraṇatādibhiḥ /
bhūtabhavyabhaviṣyatsthaṃ jagad aṅga hy asambhavam //

yena bodhātmanā buddhaṃ sa jña ity abhidhīyate /
advaitasyopaśāntasya tasya viśvaṃ na vidyate //

pūrvoktās sarva evaite upadeśaviśeṣaṇāḥ /
jñasyānubhavam āyānti satas sādhukathā iva //

piṇḍatvaṃ nāsti bhūtānāṃ śūnyatvaṃ cāpy asambhavam /
ata eva mano nāsti śeṣaṃ sat tatra vas sthitiḥ //

cetyonmukhatvam evāntaś cetanasyāsya cetanam /
uditaṃ tad anarthāya śreyase 'nuditaṃ bhavet //

tasyānudayasaṃvitter bhava nityaṃ samāhitaḥ /
saspando vā gataspandaś śaṅkām utsṛjya tāṃ bhave //

uditaṃ bāhyatām etya tatra gacchati piṇḍatām /
svayaṃ saṃvedanād eva jāḍyād ambv iva śailatām //

svapnādyarthavad ādatte bodho 'bodhena piṇḍatām /
tadgrāhakatayā cittaṃ bhūtvā badhnāti dehakam //

etāvatīṣv avasthāsu bodhasyodeti nānyatā /
śabdakalpanayā bhedaẖ kevalaṃ parikalpitaḥ //

bahir antaś ca bodhasya bhāty ātmaivārthadṛṣṭibhiḥ /
kuto 'nyā cetyatā tasya syād yady unmukhatātmanaḥ //

bahir antaś ca bodhasya bhāty ātmaivārthadṛṣṭibhiḥ /
antastvena bahiṣṭvena caivāsya manaso yathā //

bodhasyākāśakalpatvāt kālākāśādi tadvapuḥ /
padārthāś caiva khātmānas svapnavan nārtharūpi kham //

bāhyārthatāṃ cāntaratvaṃ bodho 'bodhavaśād vrajet /
nāsad dṛśyaṃ hi bodhatvaṃ gantuṃ śaktaṃ jaḍaṃ kvacit //

bodho dṛśyadaśāṃ naiti prāpto vāpi ca tāṃ sthitim /
sad yathāsthitam evāste manāg apy eti nānyatām //

atyarthaṃ śuddhabodhaikapariṇāme kṛtodaye /
bodhābodhārthaśabdānāṃ smṛtir apy astam eṣyati //

ātivāhikadehānāṃ cittānām eva jāyate /
ādhibhautikatābodho dṛḍhabhāvanayā svayam //

ākāśaviśadaiś cittair bhāvitaiṣātivāhikaiḥ /
ādhibhautikatā mithyā naṭair iva piśācatā //

bhrāntir abhramaṇābhyāsāt prajñātaiṣopaśāmyati /
nonmatto 'smīti sambodhāc chāmyaty unmattatā kila //

bhrāntes svayaṃ parijñānād vāsanā vinivartate /
svapne svapnatayā buddhe kasya syāt kila bhāvanā //

vāsanātānavenaiva saṃsāra upaśāmyati /
vāsanaiva mahān granthir etacchedaparā budhāḥ //

ajñānonmattatā puṃsā yathābhyāsena bhāvitā /
tathaiva bodhasvabhyāsāt sā kālenopaśāmyati //

ātivāhikadeho 'yam ādhibhautikatāṃ yathā /
nīyate bhāvanāt tajjñair bodhasattāṃ prasādataḥ //

ātivāhikadeho 'pi nītvā jīvapadaṃ tathā /
dṛḍhena bodhābhyāsena netavyo brahmatām api //

svayambhuvaś ced utpattir budhyate bodharūpiṇī /
tadātivāhikā buddhiẖ katham ity api budhyate //

no cet tat prati vākyārthaṃ na granthir vinivartate /
bhūtotsādanasūtrasya prati mantrapadaṃ yathā //

jagadbodhaikatā buddhyā boddhavyā tāvad avraṇam /
atyantapariṇāmena yāvat sāpi na budhyate //

sabāhyābhyantare citte śānte bhāti svabhāvatā /
śītalāṃ vyomanirbhāsāṃ tām evāśritya śāmyatām //

jñānavāñ jñānayajñastho dhyānayūpaṃ viropayan /
jagad vijitya yajati sarvatyāgaikadakṣiṇaḥ //

pataty aṅgāravarṣe vā vāti vā pralayānile /
bhūtale vrajati vyomni samam āste jña ātmani //

vaitṛṣṇyaśāntamanaso nirodham alam īyuṣaḥ /
sthitir vajrasamādhānaṃ vinānyā nopapadyate //

yathā bāhyārthavaitṛṣṇyenopaśāmyaty alaṃ manaḥ /
na tathā śāstrasandarbhair nopadeśatapodamaiḥ //

manastṛṇasya sarvārthavaitṛṣṇyāgnir vibodhyatām /
sarvatyāgānilais sampad atyāpad iti bhāvanāt //

bahir antaś ca mohaś ca piṇḍagrāho 'rthavedanam /
jñaptir eveti kacati jñatvān maṇir ivātmani //

naranāgasurāgāragirigahvaradṛṣṭibhiḥ /
citir evātivisṛtā dhūmo 'mbudatayeva khe //

copanti vidravatvena brahmāṇḍajaḍabhāṇḍagāḥ /
svavivartataraṅgiṇyo jīvaśaktyā patadrasāḥ //

jīvakā jīrṇaśapharā vyomavārivihāriṇaḥ /
mohajālena valitā na smaranty ātmani sthitim //

ghanībhūtā ghanatvena cidghanā gaganāṅgane /
nānāpadārtharūpeṇa sphuranti svātmanātmani //

sarva evam amī jīvā vāsanāvātareṇavaḥ /
śuṣkaparṇavad udgrīvā jaḍāś śvasanaveṇavaḥ //

āhṛtya pauruṣabalāny avajitya tandrīm utthāya tarjitasamarjitavāsanaugham /
saṃsārapāśaghanapañjaram añjasaiva bhaṅktvābhyudeyam iti nājñasamena bhāvyam //