Mokṣopāya · Chapter 6.199

cittavat kacanaṃ śānte yat tat tasmān na bhidyate /
avyākṛtāmalatayā kvātas sargādisambhavaḥ //

cittadīpe gate yānti bhrāntivad bhānti khe sthite /
rūpālokamanaskārās saṃvidambudravormayaḥ //

nirastakāraṇāpekṣaṃ marutas spandanaṃ yathā /
yathā visaraṇaṃ bhāsas tathā jagad idaṃ pare //

dravatvam iva kīlāle śūnyatvam iva cāmbare /
spandanaṃ marutīvedaṃ kim apy ātmamayaṃ pare //

mahāciti mahākāśe yad idaṃ bhāsate jagat /
tac cittvam eva kacati nirmalatvaṃ maṇāv iva //

yathā dravatvaṃ payasi yathā śūnyatvam ambare /
yathā praspandanaṃ vāyau mahāciti tathā jagat //

vetti vāyur yathā spandaṃ tathā vetti jagac citiḥ /
na dvaitaikyādibhedānāṃ manāg apy atra sambhavaḥ //

avivekavivekābhyāṃ bhāsuraṃ bhaṅguraṃ jagat /
bodhe sad evāsadrūpam abhāsuram abhaṅguram //

jñaptimātrād ṛte śuddhād ādimadhyāntavarjitāt /
nānyad astīti nirṇītaṃ mahācinmātrarūpiṇaḥ //

tat kasyacic chivaṃ śāntaṃ kasyacid brahma śāśvatam /
kasyacic chūnyatāmātraṃ kasyacij jñaptimātrakam //

tad anantātma cidrūpaṃ cetyatām eva bhāvayat /
svasaṃstham eva jñeyatvam avagacchati cintayā //

nāsti sattāṃ vinā vāyor yathā spandeṣu kāraṇam /
tathā mahācito 'cchāyās sargasaṃvittivṛttiṣu //

nityaṃ sattvam asattvaṃ vā hetur anyānapekṣaṇāt /
ity atrārthe 'bhaviṣyat sad dvitvaikatvāstitāvaśāt //

ko 'tra kalpayitā dvitvam ekatvaṃ vā mahāmbare /
viṣvag viśvam apāraikā paramākāśakośatā //

yathā spandāniladvitvaśabda eva na vāstavaḥ /
viśvaviśveśvaradvitvaṃ tathaivāsanmayātmakam //

sad evāsambhavaddvitvaṃ mahācinmātrakaṃ tu yat /
viśvābhāsaṃ tad evedaṃ na viśvaṃ san na viśvatā //

deśakālādisattvena kadācid dhemni satyatā /
kaṭakatvasya bhinnasya viśvasya na tathā pare //

dvitvaikyāsambhave cātra kāryakāraṇatā kutaḥ /
syāc cet tat kalpanāmātram evaitan nānyavastutā //

śūnyatā nabhasīvātra dravatvam iva vāmbhasi /
khe khatevāpy abhinnaiva kilāsti jagadāditā //

yadrūpaṃ brahma tadrūpaṃ jagat kvātra dvitaikate /
yadrūpaṃ vyoma tadrūpam eva śūnyaṃ kilākhilam //

ekātmani tate svacche cinmātre sarvarūpiṇi /
śilāputrakasenāyāṃ pāṣāṇatva iva sthite //

kāryakāraṇavaicitryaṃ kathaṃ sambhavati kva vā /
katham avyomatā vyomni dvitīyāsambhavād bhavet //

pratibhātmaiva bhārūpo bhāti sargo mahāciti /
putrikevopalotkīrṇā tanmayatvāt tadātmakaḥ //

sādhor yathāsthitasyaivaṃ buddhvā viśvaṃ pralīyate /
kāṣṭhamaunadaśābhāsaṃ tatsāram avaśiṣyate //

yathā nimīlitākṣasya rūpālokamanobhramaḥ /
svapne jāgraty anagrastho 'py asann evāsti bhāvanāt //

bhāvanopaśamaṃ kṛtvā śilībhūya yathāsthitam /
aśilībhūtam evāntas svabhāve samam āsyatām //

svavivekopahāreṇa yathāprāptārthapūjanaiḥ /
bodhāya pūjyatāṃ buddhyā svo bhāvaḫ parameśvaraḥ //

vivekapūjitas svātmā sadyas sthānavarapradaḥ /
rudropendrādipūjātra jarattṛṇalavāyate //

vicāraśamasatsaṅgabalipuṣpaikapūjitaḥ /
sadyo mokṣakaras sādhos svātmaiva parameśvaraḥ //

satyālokanamātraikapūjito 'nuttamārthadaḥ /
yatrāsty ātmeśvaras tatra mūḍhaẖ ko 'nyaṃ samāśrayet //

satsaṅgaśamasantoṣavivekaiḫ pūjitātmanaḥ /
śirīṣakusumāyante śastrāhiviṣavahnayaḥ //

devārcanatapastīrthadānāny atikṛtāny api /
bhasmāyante nirarthatvād avivekahatātmanām //

etāny api vivekena kriyante saphalāni cet /
viveka eva tat kasmāt sphuṭam antar na sādhyate //

yathābhūtārthavijñānād vāsanoparame pade /
yatno vivekaśabdākhyo bhavaty ātmaprasādataḥ //

tathā tathā viveko 'ntar vṛddhiṃ neyaś śamāmṛtaiḥ /
yathā yathā punaś śoṣam upayāti na vibhramaiḥ //

dehasattām anādṛtya yathābhūtārthadarśanāt /
lajjāṃ bhayaṃ viṣāderṣye sukhaṃ duẖkhaṃ tyajet samam //

jagadādi śarīrādi nāsty evādau kuto 'dya tat /
kāryaṃ cet kāraṇasyaitat tathāpi brahmamātrakam //

pratibhāmātram evācchaṃ na tu jñaptir ghaṭādivat /
jñānātmikaiva pratibhā jñaptir evākhilaṃ tataḥ //

jñaptir apy ātmatattvaśrīḫ parijñātāpi śāmyati /
jñeyābhāve tv anirvācyā śiṣyate śāśvataṃ śivam //

aśarīrādy aviśvātma sarvaṃ śāntam idaṃ tatam /
jñānajñeyajñaptimātraṃ dṛṣanmaunam avasthitam //

śāntāntaẖkaraṇās svacchāś śilāputrakakośavat /
calantaś cācalantaś ca jñarūpā eva tiṣṭhata //

ajñeyajñatvasadrūpās sadasatsārarūpiṇaḥ /
ākāśakośaviśadā bhavatābhavabhūmayaḥ //

yathāsthitaṃ ca tiṣṭhanto gacchantaś ca yathāgatam /
yathāprāptaikakarmāṇas sampadyante budhāḫ param //

atha vā sarvasantyāgaśāntāntaẖkaraṇojjvalāḥ /
ekānteṣv eva tiṣṭhanti citrakarmārpitā iva //

saṅkalpaśāntau saṅkalpapuravat sarvadākhilam /
svapnavac ca prabuddhasya sad evāstaṅgataṃ jagat //

sanetrarūpānubhavaṃ jātito 'ndha ivāgamaiḥ /
nirvāṇaṃ varṇayann ajñas tāmyaty antar na śāmyati //

kalpanāṃśopadeśena loko 'vidyāmayātmanā /
yena kenacid ajñatvāt kṛtārtho 'smīti manyate //

akṛtārthaẖ kṛtārthatvaṃ jānan maurkhyavimohitaḥ /
vijñāsyaty akṛtārthatvaṃ kṣaṇāntarakadarthanaiḥ //

upāyaṃ kalpanātmānam anupāyaṃ vidur budhāḥ /
duẖkhadatvān nimeṣeṇa bhāvābhāvaiṣaṇabhramaiḥ //

jagadbhramaṃ parijñāya yad avāsanam āsitam /
virasāśeṣaviṣayaṃ tad dhi nirvāṇam ucyate //

ākhyāyikārthapratibhānarūpam acetyacidvāribharadravātmā /
avedyavidrūpam aśeṣam acchaṃ paśyan vinirvāmi jagatsvarūpam //

jātyandharūpānubhavānurūpaṃ yad āgamair buddham abodharūpam /
adhaspadīkṛtya tad antar asmin bodhe nipatyānubhave bhavābhūḥ //