Mokṣopāya · Chapter 6.186

nityam antarmukhas tiṣṭha vītarāgo vivāsanaḥ /
cinmātram amalaṃ śāntaṃ brahma sarvatra bhāvayan //

ākāśaviśadaprajñaś cinmātraikaghanasthitiḥ /
samas somyas samānandas sadbrahmodbṛṃhitāśayaḥ //

śokeṣv āpatsu ghorāsu saṅkaṭeṣv avaṭeṣu ca /
yathāprāpteṣu sarveṣu kharveṣūnnatimatsu ca //

yathākramaṃ yathādeśaṃ kuru duẖkham aduẖkhitaḥ /
bāṣpākrandādiparyantaṃ vāsanākrāntamūḍhavat //

samāgameṣu kāntānāṃ cotsaveṣūdayeṣu ca /
ānandaṃ bhaja somyātmā vāsanākrāntamūḍhavat //

bhūtāni mṛtyukāryeṣu saṅgrāmādiṣu nirdayam /
dahānalas tṛṇānīva vāsanākrāntamūḍhavat //

kramāgateṣv akhinno 'rthaṃ bakavac cintayārjaya /
arthopārjanakāryeṣu vāsanākrāntamūḍhavat //

balād vidalayāśeṣān arīn arinisūdana /
vāto riktān ivāmbhodān vāsanākrāntamūḍhavat //

janeṣu karuṇārheṣu dīneṣu karuṇāṃ kuru /
ātmārāmamanā maunī vāsanākrāntamūḍhavat //

mudito bhava harṣeṣu duẖkheṣu bhava duẖkhitaḥ /
karuṇāṃ kuru dīneṣu vīreṣu bhava vīryavān //

antarmukhas sadānandas svātmārāmatayānvitaḥ /
yat karoṣi śamodāras tatra kartāsi nānagha //

ātmabhāvanayā sādho nityam antarmukhasthiteḥ /
vajradhārāpi te rāma patitā yāti kuṇṭhatām //

saṅkalpakalanonmukte svasaṃvinmātrakoṭare /
yas tiṣṭhaty ātmani svairam ātmārāmo maheśvaraḥ //

na taṃ bhindanti śastrāṇi na dahanti hutāśanāḥ /
na kledayanti vārīṇi śoṣayanti na mārutāḥ //

sustambham alam āliṅgya svātmānam ajarāmaram /
tiṣṭhāvaṣṭabdhadhīrātmā sustambham iva mandiram //

jagadvṛkṣapadārthaughapuṣpāmodaśriyaṃ parām /
saṃvidaṃ saṃvidan svacchām āssvāntarmukham acyutaḥ //

antarmukhatayā nityaṃ kāryam āharatāṃ bahiḥ /
jīvatām api nodeti vāsanā dṛṣadām iva //

punaḫprasaraṇonmuktam antassuptaṃ manaẖ kuru /
kurvan sarvāṇi karmāṇi kūrmāṅgavad avṛttimān //

antarvṛttivihīnena bahirvṛttimateva ca /
suptaprabuddhaprāyeṇa kāryam ācara cetasā //

bālamūkādivijñānavad antastyaktavāsanam /
bhavataẖ kurvataẖ kāryaṃ khavac cittaṃ na lipyate //

vṛttityāgavilīnena kiñcitprasaratā bahiḥ /
antar atyantasuptena cetasā tiṣṭha vijvaram //

asaṅkalpakalaṅkāyāṃ jñānāc cittakṣayodaye /
śuddhāyāṃ saṃvidi sthitvā kuru mā kuru vānagha //

suṣuptasamayā vṛttyā jāgrad vyavaharan svapan /
gṛhāṇa mā kiñcid api mā ca kiñcit parityaja //

jāgraty api suṣuptaś cej jāgarṣi ca suṣuptake /
jāgratsuṣuptayor aikyāt tad asy asi nirāmayaḥ //

evam ādyantarahitam abhyāsena śanaiś śanaiḥ /
padam āsādayādvandvam atītaṃ sarvavastunaḥ //

na ca dvaitaṃ na caivaikyaṃ jagad ity eva niścayī /
paramām ehi viśrāntim ākāśaviśadāśayaḥ //

yady evaṃ muniśārdūla tad ahampratyayātmakaḥ /
bhavān eveha kiṃ tāvad vasiṣṭhākhyas tato vada //

rāghave gadati tv evaṃ vasiṣṭho vadatāṃ varaḥ /
tūṣṇīm eva muhūrtārdham atiṣṭhat spaṣṭaceṣṭitaḥ //

tasmiṃs tūṣṇīṃ sthite kiṃ syād iti sabhye mahājane /
patite saṃśayāmbhodhau rāmaḫ punar uvāca ha //

kimarthaṃ bhagavaṃs tūṣṇīṃ bhavān aham iva sthitaḥ /
na so 'sti jagati nyāyas satāṃ yatrottarakṣayaḥ //

na me vaktum aśakyatvād uktikṣaya upasthitaḥ /
kiṃ tu praśnasya te 'dyāsya tūṣṇīm evānaghottaraḥ //

dvividho bhavati praṣṭā tattvajño 'jño 'tha vāpi ca /
ajñasyājñatayā deyo jñasya tu jñatayottaraḥ //

etāvantam abhūt kālaṃ bhavān ajñātatatpadaḥ /
bhājanaṃ savikalpānām uttarāṇāṃ mahāmate //

tajjñas tvam adhunā jāto viśrāntaḫ parame pade /
yogyo na savikalpānām uttarāṇām asi sphuṭam //

yāvān kaścit kilollekho vāṅmayo vadatāṃ vara /
sūkṣmārthaḫ paramārtho vā bahur alpataro 'pi vā //

pratiyogivyavacchedasaṅkhyābhedādibhir bhramaiḥ /
sa sa sarvo 'ṅkitas sādho bhā iva trasareṇubhiḥ //

uttaraṃ sakalaṅkaṃ ca tajjño nārhati sundara /
nākalaṅkā ca vāg asti tvaṃ ca tajjñataras sthitaḥ //

yathābhūtaṃ ca vaktavyaṃ jñasyāntevāsino mayā /
yathābhūtaṃ viduẖ kāṣṭhamaunam antavivarjitam //

avirāmam asaṅkalpaṃ maunam āhuḫ paraṃ padam /
tad eva tava tajjñasya dattas sundara uttaraḥ //

yanmayo hi bhavaty aṅga puruṣo vakti tādṛśam /
jñeyamātram asac cāhaṃ vāgatīte pade sthitaḥ //

vāgatītapadastho hi kathaṃ gṛhṇāti vāṅmalam /
avācyaṃ vacmi no tena vāg ghi saṅkalpanāṅkitā //

vāci ye ye pravartante tān anādṛtya doṣakān /
pratiyogivyavacchedapūrvakān vada ko bhavān //

evaṃ sthite rāghaveha yathābhūtam idaṃ śṛṇu /
kas tvaṃ ko 'haṃ jagad vā kim iti tattvavidāṃ vara //

ayaṃ tāvad ahaṃ śāntaś cidāloko nirāmayaḥ /
cetyasaṃvedyarahitas sarvasaṅkalpanātigaḥ //

svacchaṃ cidākāśam ahaṃ bhavān ākāśam eva ca /
jagac cākāśam akhilaṃ sarvam ākāśamātrakam //

śuddhajñānaikarūpātmā śuddhajñānamayātmani /
anyasaṃviddaśonmuktas tv anyad vaktuṃ na vedmy aham //

svapakṣodbhāvanaparā ahantātmaikabandhanam /
mokṣārtham apy udyamino nayanti śataśākhatām //

jīvato 'py upaśāntasya vyavahāravato 'pi vā /
śavavad yad avasthānaṃ tad āhuḫ paramaṃ padam //

abahissādhanaṃ śāntam anantassādhanaṃ samam /
na sukhaṃ nāsukhaṃ nāhaṃ nānyad ity āsitaṃ śivam //

muktatāyā ahanteyam abhāvo bhāvanāṅkayā /
tayaivānviṣyate seti jātyandhaś citram īkṣate //

spandane 'spandane caiva yat pāṣāṇavad āsitam /
ajaḍasyaiva tad viddhi nirvāṇam ajaraṃ padam //

tac ca nānyo vijānāti svayam evānubhūyate /
lokaiṣaṇāviraktena jñena jñatvam ivātmani //

nātrāhantā na ca tvattā nāhantā naiva cānyatā /
kevalaṃ kevalībhāvo nirvāṇam amalaṃ śivam //

cetyonmukhatvam evāhuś cetanasyāsya cetanam /
eṣa eva ca saṃsāro bandhaẖ kleśāya bhūyase //

cetanasyācetanatvam acetyonmukhatātmakam /
mokṣaṃ viddhi paraṃ śāntaṃ padam avyayam eva ca //

dikkālādyanavacchinne śānte śāntātmani sthite /
cetyaṃ na sambhavaty eva kaẖ kiṃ cetayatāṃ katham //

saṅkalpasvapnadṛśye 'ntas saṃvinmātrātmatāṃ vinā /
yathā nānyad bhaved rūpaṃ tathaivāsmin bahirgate //

manobuddhyādayaś caite saṃvinmātrātmarūpiṇaḥ /
manobuddhyādiśabdārthabhāvitās tu jaḍātmakāḥ //

saṃvinmātre same svacche sabāhyābhyantare tate /
abhinne bhedabuddhir vaẖ kim anarthāya jṛmbhate //

saṃvinmātrasya śuddhasya śūnyasya ca kim antaram /
yac cāntaraṃ tad vibudhā vidanty eti na vāggatim //

sadasadrūpa ābhāso yathā kim api lakṣyate /
tamasīkṣitayatnena brahmaṇīdaṃ tathā gatam //

ayam ākāśam evāhaṃ yadi śāmyāmy avāsanam /
vāsanāṃ tu na badhnāmi sthita evāsmi cinnabhaḥ //

itiniścayavān antas tajjño 'jña iva sañjñayā /
vidvapur vidyamāno 'pi śāmyaty asad iva svayam //

jīvānāṃ jñaptiguhyena jvalaty ajñānavāyunā /
avidyāgniḫ prabuddhānāṃ punas tenaiva śāmyati //

ajaḍānāṃ yad ajñānaṃ sthāṇūnām iva śāmyatām /
tam āhur mokṣam akṣubdham āsitaṃ yad apakṣayam //

jñatvenājñatvam āsādya munir bhavati mānavaḥ /
ajñatvād ajñatām etya prayāti paśuvṛkṣatām //

ahaṃ brahma jagac cedam ity avidyāmayo bhramaḥ /
asatyaḫ prekṣayā dhvāntaṃ dīpeneva na labhyate //

samagrakaraṇagrāmo 'py asaṅkalpo vivedanaḥ /
na kiñcid apy anubhavaty antar bāhye ca śāntadhīḥ //

suṣuptatva iva svapnas samādhau pravilīyate /
dṛśyaṃ sarvaṃ jñabodhe 'ntaḫ punaẖ khātmaiva lakṣyate //

talavattvaṃ yathā vyomni tathā pṛthvyāditā śive /
bhrāntimātrād ṛte nānyā yathā vyoma tathā śivaḥ //

vāsanābhir upeto 'pi samastābhir avāsanaḥ /
bhavaty asāv asat sarvam idam ity eva yasya dhīḥ //

saṅkalpaiṣyadbhūtabhavyasvapnamāyendrajālajāḥ /
yadvat saṃsṛtayas tadvad dṛṣṭe 'py āsthā kim atra vaḥ //

na duẖkham asti na sukhaṃ na puṇyaṃ na ca pātakam /
na kiñcit kasyacin naṣṭaṃ kartur bhoktur asambhavāt //

sarvaṃ śūnyaṃ nirālambaṃ mamatāpratyayo 'py ayam /
dvicandrasvapnapuravad yasyāsau so 'pi nāsti naḥ //

kevalo vyavahārasthaẖ kāṣṭhamaunarato 'tha vā /
kāṣṭhapāṣāṇavat tiṣṭhan brahmatām adhigacchati //

śāntatve citratve nānānānātmanīha caiva śive /
avayavino 'vayavatve tv iva yuktir vidyate nānyā //

arthagates svatvasya ca bhāvasya ca naiva sambhavād amale /
etasmin sarvagate brahmaṇi nāsti svabhāvoktiḥ //

na ca nāstitopalambhāt saṃvitter astitā ca naivāje /
grāhyagrāhakadṛṣṭer asambhavād asti kiñcid api //

samam amalam ahāryam āryajuṣṭaṃ śivam ajam akṣayam āsitaṃ samaṃ yat /
tad avitathapadaṃ tathāssva śāntaṃ piba cala bhuṅkṣva bhavān ayaṃ hi nāsti //