Mokṣopāya · Chapter 6.175

maraṇaṃ sarvanāśātma na kadācana vidyate /
svasaṅkalpāntar asthairyaṃ mṛtir ity abhidhīyate //

paśya me pura uhyante iva mandarameravaḥ /
anūḍhā api digvātais saridbimbitaśailavat //

upary upary antar antaẖ kadalīdalapīṭhavat /
śliṣṭāśliṣṭāẖ kharūpāẖ khe mithas saṃsṛtayas sthitāḥ //

paśya me pura uhyante iti vākyārtham akṣatam /
na kiñcid avagacchāmi yathāvan munināyaka //

prāṇasyābhyantare cittaṃ cittasyābhyantare jagat /
vidyate vividhākāraṃ bījasyāntar iva drumaḥ //

mṛte puṃsi nabhovātair milanti prāṇavāyavaḥ /
sarijjalair ivāmbhodhijalāny ātmadrutāni hi //

itaś cetaś ca yānty eva teṣām antar jaganty alam /
vyomavātavinunnānāṃ saṅkalpaikātmakāny api //

saprāṇavātaiḫ pavanais sphuratsaṅkalpagarbhitaiḥ /
sarvā eva diśaḫ pūrṇāḫ paśyāmīmās samantataḥ //

atraite paśya paśyāmi saṅkalpajagatāṃ gaṇaiḥ /
buddhidṛṣṭyā samuhyante puro mandarameravaḥ //

khavāte 'ntar mṛtaprāṇāḫ prāṇānām antare manaḥ /
manaso 'ntar jagad viddhi tile tailam iva sthitam //

khavātaiẖ khe mṛtaprāṇā yathohyante manomayāḥ /
uhyante vai tathaitāni tadaṅgāni jaganty api //

sabhūtāny ambarorvyādivṛndāni trijaganty api /
uhyante vāpy anūḍhāni puras sarvatra gandhavat //

tāni buddhyaiva dṛśyante na dṛśā raghunandana /
puras saṅkalparūpāṇi svasvapnapurapūravat //

sarvatra sarvadā santi susūkṣmāṇy eva khād api /
kalpanāmātrasāratvān na dahyante manāg api //

tāny eva dṛḍhabhāvatvāt sveṣu lokeṣu teṣv alam /
matāny eva cidaṃśasya sarvagatvād bhavān iva //

pratibimbapurāṇīva puraḫ prāṇasaridraye /
anūḍhāny api cohyante sūḍhāny api ca naiva ca //

saurabhāṇi samuhyante vātāṅgasthāni rāghava /
jaganti prāṇasaṃsthāni vyomātmakatayā tathā //

kumbhe deśāntaraṃ nīte yathāntar vyomni nānyatā /
spandanādimaye citte tathaiva trijagadbhrame //

itthaṃ jagadbhrāntir iyam asatyaivoditaiva te /
na vinaśyati nodeti kevalaṃ brahmarūpiṇī //

yadi vāpy ūhyate vātais tat tad asyā na lakṣyate /
tadantassaṃsthitais spando nāvi kośagatair iva //

yathā spando 'ṅga lagno 'pi nāvy antas saṃsthitair api /
na lakṣyate tathā brahma tatsaṃsthais tanmayair api //

yathā yojanavistīrṇaṃ laghau sadmānubhūyate /
yakṣasya pādapastambhe paramāṇau tathā jagat //

vastv alpam apy atibṛhal laghusattvo 'bhimanyate /
mūṣikā svāñjalidravyam iva paṅkam ivārbhakaḥ //

asaty eva kharūpe 'smiñ jagadākhye vido bhrame /
lokāntarādryoghamayī sudṛḍhājñasya bhāvanā //

idaṃ heyam upādeyam idam ity antar ajñatā /
yasya tasya bhavāyāsti sarvajñasyāpi mūḍhatā //

sacetano hy avayavī cetaty avayavān yathā /
svāntar eva tataṃ jīvas trijagad budhyate tathā //

saṃvidātma parākāśam anantam aham avyayaḥ /
vyomno 'vayavarūpāṇi tasyemāni jaganti me //

sacetano 'yaḫpiṇḍo 'ntaẖ kṣurasūcyādikaṃ yathā /
budhyate budhyate tadvaj jīvo 'ntas trijagadbhramam //

acit sacid vā mṛtpiṇḍaś śarāvodañcanādikam /
yathāṅgaṃ manute jīvas tathāṅgaṃ manute jagat //

cid acid vāṅkuro dehe vṛkṣatvaṃ manyate yathā /
vṛkṣaśabdārtharahitaṃ brahmedaṃ trijagat tathā //

cid vācid vā yathādarśo bimbitaṃ vāpy abimbitam /
nagaraṃ vetti no vāpi tathā brahma jagattrayam //

deśakālakriyādravyamātram eva jagattrayam /
ahantvajagatos tena bhedo nāsti tadātmanoḥ //

kalpitenopamānena yad etad upadiśyate /
atropamaikadeśena upameyasadharmatā //

yad idaṃ dṛśyate kiñcij jagat sthāvarajaṅgamam /
amuñcataḫ parāṇutvaṃ jīvasyaitat smṛtaṃ vapuḥ //

sarvasaṃvedanatyāge śuddhasattāspade pade /
na manāg api bhedo 'sti nissaṅgopalakośayoḥ //

yo yo nāma samullekho yatra yatra yathā yathā /
yadā yadā yena yena payasas sa yathā dravaḥ //

yo yo nāma vikalpāṃśo yatra yatra yathā yathā /
yadā yadā yena yena cīyate sa tatheha cit //

acittvān nāsti manasi saṅkalpaẖ kha ivāṅkuraḥ /
cittvāt tu cetaso viddhi citer eveha kalpanam //

yā yodeti vikalpaśrīr aprabuddhāśayaṃ prati /
sarvagatvād anantatvāc cidvyomnas sā na sanmayī //

sarvasaṅkalpakalanā satyety ābālam akṣatam /
svapnādāv anubhūto 'ntar arthaẖ kenāpalapsyate //

saṅkalpo vāstv asaṅkalpo yo ya ālikhitaś citā /
so 'nubhūto 'py asatyas syād asatyasyaiva no sataḥ //

asatyatābhidhaṃ satyaṃ mukta eva bhavec chivaḥ /
so 'tivāhikadehaikaparikṣayavikāsavān //

jaganti vātair uhyante vyomni śalmalitūlavat /
nohyante copalānīva na ca santy eva kalpanāt //

ity asminn akhilapadārthasārthakośe vyomany apy ativitate jaganti santi /
kṣubdhāmbuprasṛtataraṅgabhaṅgabhaṅgyā sarvatrāviralataraṃ mitho milanti //

anyo'nyaṃ niyatam arodhakāni nityaṃ protkampāny amalanabhāṃsi vāriṇīva /
citrajñapravisṛtacittacitrajālānīvāntar bahir iva vṛndajṛmbhitāni //

anyo'nyaṃ parimilitāni kānicit khe nānyo'nyaṃ parimilitāni kānicic ca /
sarvatvāt paramaciter anantarūpāṇy ārambhapracuradigantasambhṛtāni //

lolāmbūdarapurabimbabhaṅgurāṇi svāntasthāviralamahāpuropamāni /
susthairyāṇy api satataṃ kṣaṇakṣayāṇi cidrūpārṇavalaharīvivartanāni //

pṛthaksthitāni vyatimiśritāni jalāni vevāmbunidhau nadīnām /
tārārkacandragrahamaṇḍalānāṃ samoditānāṃ nabhasīva bhāsaḥ //