Mokṣopāya · Chapter 6.142

mūḍhasyāsatkulotthasya pravṛttasya narasya ca /
aprāptayogasaṅgasya katham uttaraṇaṃ bhavet //

ekām atha dvitīyāṃ vā tṛtīyāṃ cetarāṃ ca vā /
ārūḍhasya mṛtasya syāt kīdṛśī bhagavan gatiḥ //

mūḍhasyārūḍhadoṣasya tāvat saṃsṛtir ātatā /
yāvaj janmāntaraśataiś kākatālīyayogataḥ //

atha vā sādhusaṅgatyā pravṛttasya narasya no /
udeti vairāgyamatir marau puṣpalatā yathā //

vairāgyamatir evaṃ sā pravṛddhā bhūmikākrame /
niyojayati saṃsāre taṭīm iva taraṅgiṇī //

kecij janmamahāyogair apy alabdhavicāraṇāḥ /
araghaṭṭaghaṭīyantram ivordhvādhaḫparās sthitāḥ //

prathamāṃ vetarāṃ vāpi yogabhūmiṃ tu yo 'bhyaset /
āyuẖkṣayam avāpnoti punaḫpāścātyajanmane //

sa tam abhyastam evāntar buddhau parikaraṃ varam /
vahan yāti mṛteḫ pārśvaṃ yathā srotas saridrayam //

tatra taiś śubhasaṅkalpaiḫ pavitrakalanātmakaḥ /
tādṛgguṇamayair eva mitrabandhubhir anvitaḥ //

adīnātmā jagadbhāvān akhilān aparāmṛśan /
saṃsmaran parayā bhaktyā jagattaraṇakāraṇam //

sadvāsanāmanorūpo vijahāti śarīrakam /
vātāvadhūnanādhūtam āmodaẖ kusumaṃ yathā //

prāṇavātānvito jīvagandho dehasaroruham /
pravihāya samuḍḍīnaẖ kam apy ākāśam āgataḥ //

muhūrtam ekaṃ sauṣuptīm avasthām anutiṣṭhati /
dehabhāraṃ parityajya gāḍhāṃ nidrām upāgataḥ //

kṣaṇāt prabodham āyātas satatābhyastayā svayā /
āpūryate vāsanayā saritkhāta ivāmbhasā //

saṃsmṛtya svadhiyā sādhus sa svabhāvanayā tayā /
vyomni vyomavapur yasmiṃs tiṣṭhet puryaṣṭakānvitaḥ //

na tu dūre na nikaṭe vyoma nedaṃ na cetarat /
kām apy avarṇanāyogyāṃ tām ākāśadaśāṃ viduḥ //

tatas sa jīvo vyomny atra prāṇavātamayātmakaḥ /
śanaiḫ prāgbhāvam ādatte madhau rasam ivāṅkuraḥ //

bhāvanā yā sadābhyastā tām eva maraṇāvadhau /
smarañ jīvo jahātīmaṃ bhīmaṃ bhāraṃ kalevaram //

yaṃ yaṃ bhāvaṃ smaran dehāt sadābhāvitam utplutaḥ /
tasyaiva phalam āpnoti svapauruṣabalārjitam //

ādehaṃ yat sadābhyastaṃ jīvena tad asau mṛtau /
sarvān bhāvān anādṛtya smaratīdaṃ kṛtaṃ mayā //

yuddharājyasurārāmapāṭharodanavibhramān /
svakarmaphalabhīto 'sau nāgrasthān api paśyati //

ya āsannaphalo bhāvas svavaśenāvaśena vā /
sarvabhāvopamardena sa evāgre vilokyate //

śubham astu mamedānīṃ ciraṃ māśubham astu me /
ākīṭāmaram āśaiṣā kṣīyate na kadācana //

kṣīyate bhāvanaiṣāntaẖ kevalaṃ viditātmanaḥ /
ākāśaviśadaś śānto jñaḫ pranirvāti śāmyati //

jaḍaś cet tat puro bhāvān mṛtau kāṃścin na paśyati /
ajaḍaś cet tadabhyastair bhāvair ākramyate 'vaśaḥ //

evam ākāśarūpo 'sau jīvas saṃvṛtavāsanaḥ /
taṃ muhūrtaṃ jaḍāvastho yugaṃ yātaṃ prapaśyati //

abhavaṃ prāg ahaṃ jantur mṛtas tatrāsmi bandhuṣu /
yugam atra parikṣīṇam abhipaśyati sa kṣaṇāt //

muhūrta eva sañjāte sa jīvo yuganiścaye /
iha jātu pravṛtto 'smi deśa ity avabudhyate //

abhavaṃ prāg ahaṃ jantur mṛtas tatrāsmi bandhuṣu /
tataẖ kṛtā me svajanaiḫ piṇḍadānādikāẖ kriyāḥ //

tābhir labdhaśarīreṇa mayā sukṛtaduṣkṛte /
bhukte cirataraṃ kālaṃ jāto 'smy adyettham utthitaḥ //

itthaṃ muhūrta evāsau gate pratyayavān bhavan /
svavāsanānusāreṇa deham ātmani paśyati //

muhūrte suciraṃ kālam aśarīraś śarīrakam /
cinoti paśyaty abhyeti jīvas svapnaṃ bhavān iva //

aśreṣṭhayā vāsanayā duṣṭātmaphalavān aham /
duẖkhavān adhamo jāta iti paśyati jīvakaḥ //

pradhānayā vāsanayā pradhānaphalavān aham /
jātaḫ pradhāna eveti cinoty ātmānam ātmanā //

jīva evam adeho 'pi sadehatvam upāgataḥ /
deśakālakramaprauḍhaṃ paralokaṃ prapaśyati //

ayaṃ sa paraloko me dharmarājanarā ime /
ayaṃ nīto 'smi neyo 'yaṃ mamedaṃ tattvam īhitam //

paralokabhuvas tv etās satyaṃ vacmi purākṛtam /
pṛṣṭo 'smy ayaṃ dharmabhṛtā cchāyeyaṃ mama sākṣiṇī //

sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ cedaṃ karma me puratas sthitam /
ayaṃ nīto 'smi gacchāmi svargaṃ narakam eva vā //

evampratyayavāñ jīvo dīrghaṃ saṃsṛtivibhramam /
sampaśyati kṣaṇenaiva saṃvatsaraśatena ca //

eṣa duẖkhamahāṣaṇḍo vāsanābījakoṭarāt /
aham ity ātmano vyaktaṃ durjātād upajāyate //

niyojito 'smy ayaṃ duẖkhe sukhe vā yojito 'smy ayam /
ayaṃ me vatsaro yāta idaṃ varṣaśataṃ gatam //

etat tad duṣkṛtaṃ bhuktam etās tās svargasampadaḥ /
yonyantareṣu tiṣṭhan hi sthito 'smy aham iha drumaḥ //

sthitāsmīyam ahaṃ vallī sampanno 'smīha ṣaṇḍakaḥ /
gardabho 'yam ahaṃ jātaś śuko 'yam aham āsthitaḥ //

markaṭo 'smīha sampannas sampanno 'smīha tittiriḥ /
ṛkṣo 'smīha vaṭo 'smīha matsyo 'smīhātha kacchapaḥ //

iha varṣaśataṃ tiryag iha varṣaśataṃ tṛṇam /
prāpnomi mānuṣīṃ jātiṃ naro bhūyo bhavāmy aham //

piṇḍadānādibhir bandhukṛtyais satputraceṣṭitaiḥ /
kṣīṇaduṣkṛtasampanno bhavāmi puruṣo 'dhunā //

ayam asyās striyā garbhe mātur asmi niyojitaḥ /
garbhamāsāṣṭake kṣīṇe pitur jāto 'smy ayaṃ gṛhe //

sthito 'smy ayam ahaṃ bālaḫ prāpto 'smi navayauvanam /
ayaṃ jarām aham itaś cirād ayam ahaṃ mṛtaḥ //

ityādy anubhavañ jīvo nijavibhramajarjaraḥ /
uhyate vāsanāvātyāparāvartaiḫ punaḫ punaḥ //

vāsanābilakallolair vividhāvartavṛttibhiḥ /
jīvatṛṇyās sphurantīmās saṃsāraikamahārṇave //

jīvaẖ kvacit suṣuptasthaẖ kvacit sthāvaratājaḍaḥ /
kvacid vyādhiparimlānaẖ kvacid ādhibhir āturaḥ //

sukhī duẖkhī bhavo 'bhāvo naro nāgo 'maro 'suraḥ /
bakaẖ kākaś śukaś śaṅkhas tittirir hariṇo vṛṣaḥ //

bhavaty abhavyatām etya duẖkhād duẖkhaṃ bhayād bhayam /
patann āpātaramyeṣu ramate bhogabhasmasu //

aśarīro nirākāras saṅkalpātmāmbarāspadaḥ /
piśāco 'smīti saṃvittyā kvacid dhatte piśācatām //

yad yat sarge yathā rūḍhaṃ tat tathā tu niṣevate /
jīvaṃ sarvātmakaṃ tajjñam atajjñam api vānagha //

yakṣarakṣaḫpiśācādibhāvanābhramabhedataḥ /
janmanām atra saṅkhyāṃ na kartuṃ mama samārthatā //

padārthabhāvanāmātrād atiduẖkhaparamparāḥ /
ahantātmana udyanti satyāsatyaghanabhramāḥ //

evaṃ kha eva jāyante kharūpās saṃsṛtibhramāḥ /
na deśakālāvaraṇaṃ kurvanty ete manāg api //

anārataṃ sargaparamparāṇām arūpiṇīnām atha rūpiṇīnām /
jaladravānukramasaṃsthitānāṃ krānto 'smi khe khātmatayoditānām //