Mokṣopāya · Chapter 6.140

saptānāṃ yogabhūmīnām abhyāsaẖ kriyate katham /
kīdṛśāni ca cihnāni bhūmikāṃ prati yoginaḥ //

yataẖ kutaścit sampannam avidyāvyādhivedanam /
satyaṃ bhavatv asatyaṃ vā cikitsāṃ tv asya me śṛṇu //

parād anantād yady eṣā tat tad eveyam akṣatam /
na jāteyaṃ na cāvidyā bodhamātrād bhaved ataḥ //

pakṣam etam anādṛtya svasaṅkalpavilāsinaḥ /
satyām apīhāvidyāyāṃ śṛṇu nirnāśane kramam //

jantuḫ prathamajātas tu suṣuptāvasthacetanaḥ /
bhāvibhāvanaduẖkhātmā krimisaṃvid bhavaty adhīḥ //

bhavec cen navajātasya na bhāvī bhāvanodayaḥ /
sukhādisaṃvidā sadyas tat sa eva paraṃ padam //

etāvataiva sauṣuptī sthitir bhinnā parāt padāt /
yad bhāvivāsanaughāsau jaḍā copaladharmiṇī //

turyāvasthāsamā svasthā sadrūpā śāntavāsanā /
jīvanmuktes sthitir ato na suṣuptopamā bhavet //

agrasthavastusambodhasantatābhyāsayogataḥ /
bālas suṣuptāvasthāyāẖ kramān niryāti rāghava //

kiñcijjātadhiyo jantor deśabhāṣārthavedinaḥ /
gṛhṇāmīdaṃ tyajāmīdam iti sañjāyate sthitiḥ //

etāvanmātrabuddhir yas svavṛddhajanagocaraḥ /
bhavet svakarmaśāstrāṇāṃ viṣayo 'sāv alaṃ vidheḥ //

kulavṛddhaprayuktena svaniścayavataiva vā /
bhāvyaṃ padapadārthānāṃ tena tajjñena vai tataḥ //

jantuḫ padapadārthajño heyaṃ tyajati tajjñadhīḥ /
upādeyam upādatte nālokayati madhyamam //

vivekād vṛddhabhītyā vā śāstrārthavyavahāriṇaḥ /
vicārapūrvaṃ yasyehā sa pumān iti kathyate //

pravṛttaś ca nivṛttaś ca bhavati dvividhaḫ pumān /
svargāpavargonmukhayoś śṛṇu lakṣaṇam etayoḥ //

kim etan nāma nirvāṇaṃ varaṃ saṃsṛtir eva naḥ /
iti kartavyakartā yas sa pravṛtta iti smṛtaḥ //

calārṇavayugacchidrakūrmagrīvārpaṇopamā /
anekajanmāntarato bhāvinī tasya mokṣadhīḥ //

asārā bata saṃsāravyavasthālaṃ mamaitayā /
kiṃ karmabhiḫ paryuṣitair dinaṃ tair eva nīyate //

kṣayātiśayanirmuktaṃ kiṃ syād viśramaṇaṃ param /
iti niścayavān yo 'ntas sa nivṛtta iti smṛtaḥ //

sa vartamāna eveha janmani tv avivekini /
sa yogabhūmiṣv etāsu viṣayo viśadāśayaḥ //

kathaṃ virāgavān bhūtvā saṃsārābdhiṃ tarāmy aham /
evaṃvicāraṇaparo yadā bhavati sanmatiḥ //

sādhusaṅgamam ādatte sacchāstram api vīkṣate /
virāgam upayāty antar bhāvanāsv anuvāsaram //

kriyāsūdārarūpāsu ramate mānam īhate /
grāmyāsu jaḍaceṣṭāsu calāsu vicikitsate //

nodāharati marmāṇi puṇyaśarmāṇi ceṣṭate /
ananyodvegakārīṇi mṛdukarmāṇi sevate //

snehapraṇayagarbhāṇi peśalāny ucitāni ca /
deśakālopapannāni vacanāny abhibhāṣate //

tadāsau prathamām ekāṃ prāpto bhavati bhūmikām /
vakṣyamāṇasvabhāvo 'tha tatra rūḍhim upeṣyati //

devāyatanadeśeṣu brāhmaṇāvasatheṣu ca /
vaneṣu ramate nityaṃ prathamāṃ bhūmikām itaḥ //

śāstrasajjanasamparkaiḫ prajñāṃ vardhayati svayam /
śuklapakṣaẖ kalām indor iva saundaryaśālinīm //

sarvāstivādanirataḫ peśalaḫ praṇayānvitaḥ /
manasā karmaṇā vācā sajjanān upasevate //

kadarthalabdhāṃl labhyāṃś ca tajjñān anusaraṃś ciram /
yataẖ kutaścid ānīya nityaṃ śāstrāṇy avekṣate //

vyālāpadhvaṃsanaśikhī dharmābdeśoccakandharaḥ /
snānadānatapodhyānavibhavān abhivāñchati //

prathamām ity upāruhya dvitīyām āśrayed balāt /
puruṣārthād ṛte nānyā saṅkaṭottaraṇe gatiḥ //

evaṃ vicāravān yas syāt saṃsārottaraṇaṃ prati /
sa bhūmikāvān ity uktaś śeṣas tv ārya iti smṛtaḥ //

āryatātulyatāṃ yātā prathamaikaiva bhūmikā /
bhūmikānāṃ tu śeṣāṇām āryatā dāsyam arhati //

vicāranāmnīm itarām āgato yogabhūmikām /
udāramatir ādatte svabhāvaṃ mahatām iti //

śrutismṛtisamācāradhāraṇādhyānakarmaṇām /
mukhyayā vyākhyayā khyātaṃ śrayati śreṣṭhapaṇḍitam //

icchākutukabandheṣu jayatīndriyaśatruṣu /
ādehaṃ praharatsv antar vīreṣv iva sudāruṇaḥ //

kim apūrvāṃ jhagity enāṃ saṃśrayāmy anurāgiṇīm /
iti hrīmān iva hriyaṃ dayāṃ caiṣa na muñcati //

padārthapravibhāgajñaẖ kāryākāryaviniścayam /
jānāty adhigataśravyo gṛhaṃ gṛhapatir yathā //

madābhimānamātsaryalobhamohātiśāyitām /
bahir apy āsthitām īṣat tyajaty ahir iva tvacam //

candanāgurugandhīni vanitāliṅganāny api /
aprārthitopayātāni sevate svāny anādaram //

mātṛvat paradārāṇi paradravyāṇi loṣṭavat /
svātmavat sarvabhūtāni kāruṇyenābhipaśyati //

yat karoti yad aśnāti spandate yad yad īhate /
tad ādau buddhibhedena ciraṃ cāru parīkṣate //

avicārātmakaṃ naiti na gacchati na vakti ca /
na dadāti na cādatte na cinoti na copati //

vyavahārānuvṛttyartham aviruddhaṃ kṣaṇakṣayi /
harṣāmarṣāṃśam ādatte gantevālātakaṃ niśi //

durdeśaṃ duradhiṣṭhānaṃ dussaṅgaṃ durupāśrayam /
ālokyam api dehādi liptaṃ tṛṇam ivojjhati //

yad udarkahitaṃ lokyaṃ yad anādhi gatabhramam /
tad eva hariṇo vātam iva maunī vidhāvati //

hārihāsavilāsāsu hāvabhāvavatīṣu ca /
vīkṣate bhāvināśāsu strīṣu śuṣkalatāsv iva //

itthambhūtamatiś śāstraṃ gurusajjanasevanāt /
sarahasyam aśeṣeṇa yathāvad adhigacchati //

asaṃsaṅgātmikām anyāṃ tṛtīyāṃ yogabhūmikām /
tataḫ pataty asau kāntaḫ puṣpaśayyām ivāmalām //

durvyākhyām adhikavyākhyām ūnavyākhyāṃ vihāya dhīḥ /
yathāvac chāstravākyārtham ādatte 'syātra pāvanī //

phalaty atrāsya śāstrārthaẖ kurvann antar asaṅgatām /
śikṣitas sūpakārasya samyak sūpo raseṣv iva //

tāpasāśramaviśrāmaiḫ pāvanādhyātmasaṅkathaiḥ /
śilāśayyāsanāsīno jarayaty āyur ātatam //

vanāvanivihāreṇa cittopaśamaśobhinā /
asaṅgasukhasomyena kālaṃ nayati nītimān //

na tathā ramayanty enaṃ jyotsnāprasarahāsinaḥ /
nivāsāẖ kusumākīrṇā yathā giriguhālayāḥ //

devadvijaguruprājñapaṇḍitārcanabhojanaiḥ /
aparāhṇaṃ kṣapayati pūrvāhṇaṃ śrutasajjanaiḥ //

antarāntarasampannadharmyārthopārjanakramaḥ /
santoṣāmṛtatṛptātmā sādhvācāreṇa rājate //

sarasīṣv acchatoyāsu phullāsu nalinīṣu ca /
saritsu bahupuṇyāsu vāpīṣu ca nimajjati //

āsannacandrakarakīrṇasudhārasāsu puṣpopakārasamasomyajalasthalāsu /
guñjadguhāsu ratam enam adhityakāsu vanyāḫ phalair upacaranti mahānubhāvam //