Mokṣopāya · Chapter 6.128

parasmāt kāraṇād eko jīvaḫ prathamam utthitaḥ /
tasmāj jīvakaṇā jātāẖ kaṇās taptāyaso yathā //

te devanāgagandharvavidyādharaśatābhidhāḥ /
sphuranty ātmāmṛtāmbhodanirmalāmṛtabindavaḥ //

svairasaṅkalpajālena valitā bandham āgatāḥ /
svalālayeva tantutvaṃ gatayā kośakārakāḥ //

svasaṅkalpena bhūtāni baddhānīti parasparam /
svatuṣeṇeva dhānyāni duẖkhāny anubhavanty ataḥ //

sa svasaṅkalpanatuṣo dahyate jñānavahninā /
yadā tadā bhavanty acchā navā muktākaṇā iva //

bhūyo jagati jāyante na kadācana kecana /
te tatātmapadārūḍhā mūḍhatvād uddhṛtāśayāḥ //

jagadvṛttāv avayavair mithaẖ kāraṇatāṃ gatam /
akāraṇaṃ jagad viddhi nāśotpattyos svabhāvataḥ //

yathāmbukumbheṣu nabho nārpitaṃ nāpy anarpitam /
tathātmā sarvadeheṣu na sthito nāpi cāsthitaḥ //

sati kumbhe sati ca khe kumbhākāśābhidhā yathā /
saty ātmani ca dehe ca dehasaṃvedanaṃ tathā //

cetanācetanakalā nṛpa santi na kāścana /
kācid ātmābhidhā sattā dehe sphurati kevalam //

yathā dṛṅ nirmale vyomni ciranyastollasaty alam /
tathā sphurati dehābhā sattātmany ātmanāmikā //

pūrvaṃ jīvās svasaṅkalpair ye jagatsusthitiṃ gatāḥ /
tatsaṅgād adya jīvatvaṃ yānty anyā brahmaśaktayaḥ //

yathā taskarasaṃsargād badhyate 'taskaro 'pi hi /
tathā prāgjīvasaṃsargāt prayāty ātmakalā mitim //

yāvat svatā svadehādau tāvat saṃsṛtibījatā /
yāvad viṣayabhogāśā jīvākhyā tāvad ātmanaḥ //

vivekavaśato jñatvāj jāte dvaitaikyayoẖ kṣaye /
ātmā jīvatvam utsṛjya brahmatām ety anāmayaḥ //

jarājanmamṛtibhrānticakre bhramati mohitā /
vāsanātantubaddheyaṃ janatātāpabhāginī //

na kasyacid ahaṃ naiva kaścid evāham īdṛśaḥ /
naiva kaścin mamety antarniścayāt tyaja saṃsṛtim //

sarvaṃ mamāhaṃ sarvasya caiveti dṛḍhaniścayāt /
tyaja saṃsṛtisaṃrambhaṃ svastho bhava bhavātigaḥ //

ūrdhvād adhas tv adhastāc ca punar ūrdhvaṃ vrajaṃś ciram /
mā saṃsārāraghaṭṭasya cintārajjvāṃ ghaṭo bhava //

idaṃ mamāham asyeti vyavahāraghanabhramam /
ye mohāt sanniṣevante te 'dhastād yānty adhaś śaṭhāḥ //

asyāham eṣa me so 'yam aham evammayātmani /
mohe buddhyā parityakte ūrdhvād ūrdhvaṃ prayāsy ajaḥ //

mā sāgare śileva tvam adho'dho gaccha mohitaḥ /
kṣīrārṇavenduvad bodhād ūrdhvād ūrdhvataraṃ vraja //

jalaphenavad utpannadhvaṃsitām anubhāvayan /
vīruttṛṇalatāgulmagaṇanāṃ mā prapūraya //

cittejo yaś cidādityaḫ prasārayati sarvataḥ /
tena prakaṭitaṃ sārkacandratāraṃ jagadgṛham //

tatprakāśaṃ svam ātmānam avalambyāvilambitam /
āssva sampūritākāśaṃ dehādiṃ nṛpa paśya he //

yathā tiṣṭhan svabhāvena sphaṭikaẖ kirati prabhāḥ /
tathā jaganti kirati ciddīptyā ciddivākaraḥ //

yad ātmanaiva vimalaṃ cittvena sphuraṇaṃ citaḥ /
tad idaṃ jagadābhogi sampannaṃ sphārasaṃvidaḥ //

yadā brahma paraṃ brahma tatraiva brahma bṛṃhitam /
na tatra sambhavanty etā bhūtābhūtādikalpanāḥ //

sarvaśaktitayā brahma cetastvād atiyātayā /
sattvaśaktyā sthitaṃ yatra jīvanmuktaṃ hi tatra tat //

yatra brahmānantaśakticittaśaktyā vijṛmbhate /
viviktayā tatra narasuranāgāditāṃ gatam //

bhrāntayā mūḍhayā yatra cittaśaktyā laye sthitam /
tatra tiryakpiśācādibhūtatāṃ samupāgatam //

atyantamūḍhayā yatra suṣuptasamayā sthitam /
cittaśaktyā gataṃ tatra tarugulmatṛṇāditām //

kṣīṇadehasahasrasya ciramūḍhasya cetasaḥ /
śilādy avayavaṃ viddhi kasyacit parvatasya vā //

yathāmodena kusumaṃ mādhuryeṇa guḍo yathā /
vyāptaṃ saparvatākāśaṃ cittattvena jagat tathā //

kiñcit kṣubdhaṃ payaẖ kiñcit somyarūpaṃ yathāmbudheḥ /
kiñcid aspandi kiñcic ca spandirūpaṃ tathā citaḥ //

yadaivaivaṃ cito rūpaṃ tataṃ buddham akhaṇḍitam /
tadaiva tīrṇas saṃsāraḫ parameśvaratāṃ gataiḥ //

brahmendraviṣṇuvaruṇā yad yat kartuṃ samudyatāḥ /
tad ahaṃ cidvapus sarvaṃ karomīty eva bhāvayet //

yeṣu yeṣu yathā yad yad darśaneṣu nigadyate /
sarvam evāṅga tat satyaṃ sarvam eva hi sarvagam //

yaṃ yaṃ deśaṃ videśaṃ vā kālaṃ vā kalanāṃ ca vā /
vetsi brahmaiva tat sarvaṃ yathecchasi tathā kuru //

yad yad vibhāvyate rūpaṃ tattām eti cidīśvaraḥ /
tāṃ tām icchāṃ pūrayituṃ cintāmaṇivad ātataḥ //

yad yad vibhāvyate kiñcit tat tat tena vivasvatā /
kriyate bhūṣyate samyag yojyate cānubhūyate //

cinmātratvaṃ prayātasya tīrṇamṛtyos svacetasaḥ /
yo bhavet paramānandaẖ kenāsāv upamīyate //

sīmāntas sarvaduẖkhānāṃ mṛtyur eva jagattraye /
taṃ jitvā yaḫ parānandas sa vaktuṃ kena pāryate //

sarvāsām eva dṛṣṭīnāṃ sarvāsām eva sampadām /
parijñāya svam ātmānam upari sthīyate ciram //

apy anantā mahānto 'pi vajrabhedakarā api /
śuddhaṃ kham iva bādhante tajjñaṃ doṣā na kecana //

jarāmaraṇajanmādyās samastā doṣadṛṣṭayaḥ /
ātmajñānaikaparyantā yathābdhyantās saridrayāḥ //

tāvat prakṛtir ālolā yatate duẖkhasaṅkṣaye /
yāvat paśyati nātmānaṃ tam ālokyopaśāmyati //

yathā puṣpaṃ samāsādya naśyanti śaraveṇavaḥ /
tathātmatvaṃ samāsādya manobuddhīndriyādayaḥ //

sarvam ādau jagac chūnyaṃ śūnyam ante ca bhūpate /
ataś śūnyātmakaṃ hy etad viddhi madhye 'pi śūnyakam //

nāntaś śūnaṃ ca śūnyaṃ ca nācidrūpaṃ na cinmayam /
nātmarūpaṃ nānyarūpaṃ bhuvanaṃ bhāvayan bhava //

etat svarūpam āsādya prakṛtiḫ pariśāmyati /
svabhāvāc calitaṃ vastu kṣobhaṃ kṛtvā kva tiṣṭhatu //

ajñānagranthinirbhedo mokṣa ity ucyate 'nagha /
na deśo mokṣanāmāsti na kālo netarā sthitiḥ //

ahaṅkṛter vimohasya kṣayeṇeyaṃ vilīyate /
prakṛtir bhāvanānāmnī mokṣas syād eṣa eva saḥ //

eṣa eva śanair dehaṃ gālayitvopaśāmyati /
viveko viṣaye vācāṃ bhavaty abhavaniṃ gataḥ //

yathābhūtam idaṃ jñātvā jāgataṃ vastuvibhramam /
bhāvayitvā yathājñānaṃ jñas tiṣṭhati yathāsukham //

praśāntaśāstrārthavicāracāpalo nivṛttanānārasakāvyakautukaḥ /
nirastaniśśeṣavikalpaviplavas samas sukhaṃ tiṣṭhasi śāśvatātmakaḥ //