Mokṣopāya · Chapter 6.127

ātmanaivātmano lepaẖ ka iva syāt kathaṃ kila /
ato nirlepa evātmā dvitīyasyātyasambhavāt //

vāsanādivikalpo 'sti vyatiriktaś ca nātmanaḥ /
ātmaiva vāsanāśaktir jalam eva yathormayaḥ //

ātmā dehendriyatayā sphuradbhāvavikāritām /
dhatte 'bhāvavikāro 'pi taraṅgatvaṃ yathā payaḥ //

avikāro 'pi saṅkalpya vikārakalanāṃ mudhā /
vikārīva bhavaty uccaiḫ paśyaty uccair vijṛmbhitam //

ātmano dṛśyate rājan yad vikāro 'vikāriṇaḥ /
satyaṃ satyam asatyaṃ tat svayam etad vicāraya //

kaṭakādi yathā hemno vivartādi tathātmanaḥ /
na vikāro 'vikārasya sambhavaty avināśataḥ //

na vikāro yathormitvaṃ vāra evaṃ jagac citaḥ /
asatyālokanād bhrāntir dṛṣṭer eva na vastunaḥ //

yathāṅgadatvād daṇḍatvaṃ gate hemni na śocyate /
mṛtam aṅgadahemeti na vikārādy apīti ca //

tathāmbaratvāt kuḍyatve sthite cidvyomni śocanam /
na yuktaṃ vyomasaṃvid vai mṛtā saty eva dhīmataḥ //

dehasaṃvit khasaṃvittvaṃ khasaṃvid dehasaṃvidam /
yadi gacchati tad dharṣaviṣādānāṃ ka āgamaḥ //

pratyakcetanam ābhāsas saṃvid astīti niścaye /
bhāvānāṃ savikārāṇāṃ bhrāntijānām abhāvanāt //

balena svacamatkṛtyā nūnaṃ nīte cirodayam /
nirvāsanatve hṛdaye kuto jīvasya saṃsṛtiḥ //

svasaṃvinmātravaicitryaṃ sādhye saṃsṛtisaṅkṣaye /
jantūnāṃ citram atyantaṃ yat saṃrambha upasthitaḥ //

saṃvinmātropaśamanaṃ jīvo yaẖ kurute balāt /
jaḍatvam avrajan svacchas sa tīrṇo bhavasāgaram //

saṃviccāpalajeyaṃ vas saṃsṛtir bhavabandhanī /
śamaṃ tatpraśamād eti tasmāt tatpraśamaṃ kuru //

yaiva saṃvic chamaṃ yāti saiva buddhir vilīyate /
yaiva prāleyakaṇikā saiva tāpe vilīyate //

na mriye na ca jīvāmi nāhaṃ san nāpy asan na kham /
ahaṃ nakiñcic cid iti matvā jīvo na śocati //

alepako 'ham ajaro nīrāgaś śāntavāsanaḥ /
nirmalo 'smi cidākāśam iti matvā na śocati //

aham antādirahitaś śuddho buddho 'jarāmaraḥ /
śāntas samasamābhāsa iti matvā na śocati //

jagatsarvapadārthānāṃ ciddīpo 'haṃ prakāśanam /
ke te me janmamaraṇe iti matvā na śocati //

tṛṇe 'gnāv ambare bhānau naranāgāmareṣu ca /
yac cid asmi tad eveti matvā ka iva śocati //

tiryag ūrdhvam adhastān me vyāpako mahimā citaḥ /
asyānantavilāsasya jñātveti ka iva kṣayī //

upaśāntamahātāpāṃ parāṃ niṣṭhām ahaṃ gataḥ /
atha ko 'yam ahaṃ nāma mithyaiva pratyayoditaḥ //

ajenātmā kila jñāto yad ahaṃ buddha īśvaraḥ /
ātmanātmani viśrāntaṃ jaleneva jalārṇave //

brahma brahmaiva sampannam akṣobhaṃ samatāṃ gatam /
jalam ūrmivapus tyaktvā svaṃ somyatvam ivāgatam //

nirahaṅkārarūpo 'smi galito 'smy asmi śāśvataḥ /
antaśśīto 'smi śāmyāmi mṛgatṛṣṇeva prāvṛṣi //

nirvṛto 'smi cirāyaiva jāto 'smy ajavapur mahān /
iti jānan bhṛśaṃ jīvo baddho 'pi na nibadhyate //

na me bandho na me mokṣo nāham asmi na cetarat /
yathābhūtārthadarśitvād iti paśyan na śocati //

kurvato 'pi na bandhāya karma tattvavido bhavet /
bhuñjāno 'pi viṣaṃ tajjño na vinaśyati karhicit //

prākśarīrakṛtaṃ karma mūlakāṣeṇa dahyate /
vartamānāvabodhena śuṣkaṃ tṛṇam ivāgninā //

baddhavāsanam artho yas sevyate sukhayaty asau /
dadāti ca phalānīti svayam evānubhūyate //

yat sukhāya tad evāśu vastu duẖkhāya nāśataḥ /
avinābhāviniṣṭhatvaṃ prasiddhaṃ sukhaduẖkhayoḥ //

tanuvāsanam artho yas sevyate vā vivāsanam /
nāsau sukhāya naivāto nāśāt kālena duẖkhadaḥ //

nirvāsanatayā spandaṃ kurvato 'suptabālavat /
karmaṇo yoginas tena te na karmaphalānvitāḥ //

kṣīṇavāsanayā buddhyā karma yat kriyate 'nagha /
tad bhṛṣṭabījavad bhūyo nāṅkuraṃ pravimuñcati //

dehendriyādinā karma karaṇaughena kalpyate /
ekaẖ kartātra bhoktā vā ka ivāṅgopapadyate //

anyaḫ paśyati bhuṅkte 'nyaḫ paro 'py anubhavaty aṇuḥ /
anyasya sukhaduẖkhādi kasyaikasyātra kartṛtā //

ātmā kartāpy akartāyam audāsīnyena saṃsthitaḥ /
pratibimbeṣv ivādarśo manaṣṣaṣṭhendriyātigaḥ //

dehādayo jaḍās sarve tasmād aṅga na kiñcana /
na kaścid eva kurute sukṛteṣv api karmasu //

karma kurvaty api prājñe tayāsaṃsaktayā dhiyā /
na kaścit kurute kiñcid dehas sphurati kevalam //

tūṣṇīm api sthito mūḍhaś cintāsaṃsaktayā dhiyā /
karoti karma śailābhaṃ yad yugair api na kṣayi //

karmendriyāṇi saṃyamya ya āste manasā smaran /
indriyārthān vimūḍhātmā tasyānanteha kartṛtā //

yas tv indriyāṇi manasā niyamyārabhate 'nagha /
karmendriyaiẖ karmayogam akartaiva sa mokṣabhāk //

nirvāsanaṃ kṛtaṃ karma na kartāraṃ spṛśaty ajam /
padmapattraṃ jalam iva nabhastalam ivāmbudaḥ //

phalāni nānudhāvanti yadā karmāṇy avāsanam /
tadā jīvaṃ na spṛśati karma janmaikakāraṇam //

karmaṇo janmabījasya rasas sarvatra vāsanā /
sā yadbhavā ca tasyaiva garbhe paśyati dehakam //

jāyate tata evāśu kramād bhramati saṃsṛtau /
tasmād vāsanayaivāntar viyogas te 'stu bhūtaye //

bhāvanās sarvabhāvebhyas samutsṛjya samucchritaḥ /
śaśāṅkaśītalaḫ pūrṇo bhāsi bhāseva bhāskaraḥ //

kriyamāṇā kṛtā karmatūlaśrīr dehaśalmaleḥ /
jñānānilasamuddhūtā vilayaṃ kvāpi gacchati //

ātmajñatāṃ prayātasya tīrṇasya bhavasāgarāt /
icchato 'pi samāyāti punar nājñatvam ātmanaḥ //

yathā dūragatotpattisthānaṃ rayavatī sarit /
na yāty evaṃ matir buddhā punar mohaṃ na gacchati //

sarvaiva hi kalā jantor anabhyāsena naśyati /
phaladāpi manojñāpi latevāsekavarjitā //

eṣā jñānakalā tv antas sakṛjjātā dine dine /
vṛddhim eti balād eva satām apy uptaśālivat //

yathā dadhyuddhṛtaṃ naiti punar dadhnaikatāṃ ghṛtam /
tathā jñānoddhṛtā jñaptir nāyāty ajñānatāṃ punaḥ //

yathā parabhaṭavyūhaṃ vibhidyodeti sadbhaṭaḥ /
tathājñānaṃ vidāryāndhyam udeti jñānabhāskaraḥ //

cidghanaṃ nirmalaṃ brahma śāntaṃ sarvam idaṃ tatam /
advaitaṃ dvaitavad bhāti nityam ekam anāmayam //

ekas sphuraty akhilavastuṣu citsvarūpa ātmā paras svajaladhiṣv iva toyam accham /
saṃśāntasaṅkalanabhūrikalāpam ekaṃ sattāṃśamātram akhilaṃ jagad aṅga viddhi //