Mokṣopāya · Chapter 6.116

iti prāpya paraṃ yogam upadeśam anuttamam /
jīvanmukto babhūvāsau tato devaguros sutaḥ //

nirbhāvo nirahaṅkāraś chinnagranthiḥ praśāntadhīḥ /
kaco yathā sthito rāma tathā tiṣṭhāvikāravān //

ahaṅkāram asad viddhi mainam āśraya mā tyaja /
asataś śaśaśṛṅgasya kila tyāgagrahau kutaḥ //

asambhavaty ahaṅkāre kva te maraṇajanmanī /
nabhaḥkṣetratayā vyuptaṃ kena saṅgṛhyate phalam //

niraṃśaṃ śāntasaṅkalpaṃ sarvabhāvātmakaṃ tatam /
paramād apy aṇos sūkṣmaṃ cinmātraṃ tvaṃ nirāmayam //

yathāmbhasas taraṅgādi yathā hemno 'ṅgadādi vā /
tad evātad ivābhāsaṃ tathāhambhāvanaṃ citaḥ //

abodhena jagat sarvaṃ māyāmayam iva sthitam /
bodhena sakalaṃ brahmarūpaṃ sampadyate 'nagha //

dvitvaikatvamatī tyaktvā śeṣasthas sukhito bhava /
mā duḥkhito bhava vyarthaṃ tvaṃ mithyāpuruṣo yathā //

māyeyam atiduṣpārā sāṃsārī sāratāṃ gatā /
śaradā mihikevāśu bodhenāyāti tānavam //

paramām āgato 'smy antas tṛptiṃ jñānāmṛtena te /
avagrahabhayākrāntas svāsāreṇeva cātakaḥ //

amṛteneva sikto 'ham antar gacchāmi śītatām /
uparīva samastānāṃ tiṣṭhāmy atulasampadām //

na tṛptim adhigacchāmi vacasāṃ vadatas tava /
aindavīnāṃ marīcīnāṃ cakoras tṛṣito yathā //

tṛpto 'pi bhūyaḥ pṛcchāmi tvāṃ praśnam imam īśvara /
ko nāma tṛpto 'py agrasthaṃ na pibaty amṛtāsavam //

kim ucyate muniśreṣṭha mithyāpuruṣanāmakam /
vastv avastūkṛtajagadvastujātaṃ vadāśu me //

mithyāpuruṣabodhāya śṛṇu rāghava śobhanām /
imām ākhyāyikāṃ hāsajananīṃ madudīritām //

asti kaścin mahābāho māyāyantramayaḥ pumān /
bālapelavadhīr mūḍho gūḍho maurkhyeṇa kevalam //

sa ekānte kvacij jātaś śūnye tatraiva tiṣṭhati /
keśoṇḍukam iva vyomni mṛgatṛṣṇeva vā marau //

tasmād anyan na tatrāsti yad asti ca sa eva tat /
yac cānyat tat sadābhāsaṃ na sa paśyati durmatiḥ //

saṅkalpas tasya sañjātas tatra vṛddhim upeyuṣaḥ /
khasyāhaṃ kham ahaṃ khaṃ me khaṃ rakṣāmīti niścalaḥ //

khaṃ sthāpayitvā rakṣāmi vastv iṣṭaṃ rakṣyam ādarāt /
iti sañcintayan vyomarakṣārtham so 'karod gṛham //

tasya kośe babandhāsthāṃ rakṣitaṃ khaṃ mayety asau /
gṛhākāśena santuṣṭas sthitas sa raghunandana //

atha kālena tat tasya gṛhaṃ nāśam upāyayau /
ṛtvantareṇartur iva vāteneva taraṅgakaḥ //

hā gṛhākāśa naṣṭaṃ tvaṃ hā kva yātam asi kṣaṇāt /
hā hā bhagnam asi svaccham ity athaitac chuśoca saḥ //

iti śokaṃ ciraṃ kṛtvā punas tatraiva durmatiḥ /
kūpaṃ cakre kharakṣārthaṃ kūpākāśaparo 'bhavat //

tato nāśaṃ sa kālena nītaḥ kūpo 'pi tasya vai /
kūpākāśamahāśokavidhuro 'sau tato 'bhavat //

kūpākāśapralāpānte kumbhaṃ tatraiva so 'karot /
kumbhākāśaparo bhūtvā svayaṃ nirvṛtim āyayau //

kumbho 'pi tasya kālena nāśaṃ nīto raghūdvaha /
yām eva diśam ādatte durbhagas sāpi naśyati //

kumbhākāśapralāpānte kharakṣārthaṃ cakāra saḥ /
kuṇḍaṃ tatraiva tenāsau kuṇḍākāśaparo 'bhavat //

kuṇḍam apy asya kālena kānane nāśam āyayau /
tejaseva tamas tena kuṇḍākaśāṃ śuśoca saḥ //

kuṇḍakākāśaśokānte kharakṣārthaṃ cakāra saḥ /
catuśśālaṃ mahāśālaṃ tadākāśaparo 'bhavat //

tad apy asya jahārāśu kālaḥ kavalitaprajaḥ /
jīrṇaṃ parṇaṃ yathā vātas sa tacchokaparo 'bhavat //

catuśśālakhaśokānte kharakṣārthaṃ cakāra ha /
kusūlam ambudākāraṃ tadākāśaparas sthitaḥ //

tad apy asya jahārāśu kālo vāta ivāmbudam /
kusūlākāśaśokena tenāsau paryatapyata //

evaṃ gṛhacatuśśālakumbhakuṇḍakusūlakaiḥ /
tasyāparyavasānātmā kālo 'yam ativartate //

evaṃ sthitas sa śaṭhadhīr gaganaṃ guhāyāṃ gṛhṇan gṛhe na gaganena kilātmabuddhyā /
duḥkhāntaraṃ ghanataraṃ ghanaduḥkhajālād āyāti yāti ca gater gatim aṅga mūḍhaḥ //