મોક્ષોપાય · અધ્યાય 6.116

ઇતિ પ્રાપ્ય પરં યોગમ્ ઉપદેશમ્ અનુત્તમમ્ ।
જીવન્મુક્તો બભૂવાસૌ તતો દેવગુરોસ્ સુતઃ ॥

નિર્ભાવો નિરહઙ્કારશ્ છિન્નગ્રન્થિઃ પ્રશાન્તધીઃ ।
કચો યથા સ્થિતો રામ તથા તિષ્ઠાવિકારવાન્ ॥

અહઙ્કારમ્ અસદ્ વિદ્ધિ મૈનમ્ આશ્રય મા ત્યજ ।
અસતશ્ શશશૃઙ્ગસ્ય કિલ ત્યાગગ્રહૌ કુતઃ ॥

અસમ્ભવત્ય્ અહઙ્કારે ક્વ તે મરણજન્મની ।
નભઃક્ષેત્રતયા વ્યુપ્તં કેન સઙ્ગૃહ્યતે ફલમ્ ॥

નિરંશં શાન્તસઙ્કલ્પં સર્વભાવાત્મકં તતમ્ ।
પરમાદ્ અપ્ય્ અણોસ્ સૂક્ષ્મં ચિન્માત્રં ત્વં નિરામયમ્ ॥

યથામ્ભસસ્ તરઙ્ગાદિ યથા હેમ્નો ઽઙ્ગદાદિ વા ।
તદ્ એવાતદ્ ઇવાભાસં તથાહમ્ભાવનં ચિતઃ ॥

અબોધેન જગત્ સર્વં માયામયમ્ ઇવ સ્થિતમ્ ।
બોધેન સકલં બ્રહ્મરૂપં સમ્પદ્યતે ઽનઘ ॥

દ્વિત્વૈકત્વમતી ત્યક્ત્વા શેષસ્થસ્ સુખિતો ભવ ।
મા દુઃખિતો ભવ વ્યર્થં ત્વં મિથ્યાપુરુષો યથા ॥

માયેયમ્ અતિદુષ્પારા સાંસારી સારતાં ગતા ।
શરદા મિહિકેવાશુ બોધેનાયાતિ તાનવમ્ ॥

પરમામ્ આગતો ઽસ્મ્ય્ અન્તસ્ તૃપ્તિં જ્ઞાનામૃતેન તે ।
અવગ્રહભયાક્રાન્તસ્ સ્વાસારેણેવ ચાતકઃ ॥

અમૃતેનેવ સિક્તો ઽહમ્ અન્તર્ ગચ્છામિ શીતતામ્ ।
ઉપરીવ સમસ્તાનાં તિષ્ઠામ્ય્ અતુલસમ્પદામ્ ॥

ન તૃપ્તિમ્ અધિગચ્છામિ વચસાં વદતસ્ તવ ।
ઐન્દવીનાં મરીચીનાં ચકોરસ્ તૃષિતો યથા ॥

તૃપ્તો ઽપિ ભૂયઃ પૃચ્છામિ ત્વાં પ્રશ્નમ્ ઇમમ્ ઈશ્વર ।
કો નામ તૃપ્તો ઽપ્ય્ અગ્રસ્થં ન પિબત્ય્ અમૃતાસવમ્ ॥

કિમ્ ઉચ્યતે મુનિશ્રેષ્ઠ મિથ્યાપુરુષનામકમ્ ।
વસ્ત્વ્ અવસ્તૂકૃતજગદ્વસ્તુજાતં વદાશુ મે ॥

મિથ્યાપુરુષબોધાય શૃણુ રાઘવ શોભનામ્ ।
ઇમામ્ આખ્યાયિકાં હાસજનનીં મદુદીરિતામ્ ॥

અસ્તિ કશ્ચિન્ મહાબાહો માયાયન્ત્રમયઃ પુમાન્ ।
બાલપેલવધીર્ મૂઢો ગૂઢો મૌર્ખ્યેણ કેવલમ્ ॥

સ એકાન્તે ક્વચિજ્ જાતશ્ શૂન્યે તત્રૈવ તિષ્ઠતિ ।
કેશોણ્ડુકમ્ ઇવ વ્યોમ્નિ મૃગતૃષ્ણેવ વા મરૌ ॥

તસ્માદ્ અન્યન્ ન તત્રાસ્તિ યદ્ અસ્તિ ચ સ એવ તત્ ।
યચ્ ચાન્યત્ તત્ સદાભાસં ન સ પશ્યતિ દુર્મતિઃ ॥

સઙ્કલ્પસ્ તસ્ય સઞ્જાતસ્ તત્ર વૃદ્ધિમ્ ઉપેયુષઃ ।
ખસ્યાહં ખમ્ અહં ખં મે ખં રક્ષામીતિ નિશ્ચલઃ ॥

ખં સ્થાપયિત્વા રક્ષામિ વસ્ત્વ્ ઇષ્ટં રક્ષ્યમ્ આદરાત્ ।
ઇતિ સઞ્ચિન્તયન્ વ્યોમરક્ષાર્થમ્ સો ઽકરોદ્ ગૃહમ્ ॥

તસ્ય કોશે બબન્ધાસ્થાં રક્ષિતં ખં મયેત્ય્ અસૌ ।
ગૃહાકાશેન સન્તુષ્ટસ્ સ્થિતસ્ સ રઘુનન્દન ॥

અથ કાલેન તત્ તસ્ય ગૃહં નાશમ્ ઉપાયયૌ ।
ઋત્વન્તરેણર્તુર્ ઇવ વાતેનેવ તરઙ્ગકઃ ॥

હા ગૃહાકાશ નષ્ટં ત્વં હા ક્વ યાતમ્ અસિ ક્ષણાત્ ।
હા હા ભગ્નમ્ અસિ સ્વચ્છમ્ ઇત્ય્ અથૈતચ્ છુશોચ સઃ ॥

ઇતિ શોકં ચિરં કૃત્વા પુનસ્ તત્રૈવ દુર્મતિઃ ।
કૂપં ચક્રે ખરક્ષાર્થં કૂપાકાશપરો ઽભવત્ ॥

તતો નાશં સ કાલેન નીતઃ કૂપો ઽપિ તસ્ય વૈ ।
કૂપાકાશમહાશોકવિધુરો ઽસૌ તતો ઽભવત્ ॥

કૂપાકાશપ્રલાપાન્તે કુમ્ભં તત્રૈવ સો ઽકરોત્ ।
કુમ્ભાકાશપરો ભૂત્વા સ્વયં નિર્વૃતિમ્ આયયૌ ॥

કુમ્ભો ઽપિ તસ્ય કાલેન નાશં નીતો રઘૂદ્વહ ।
યામ્ એવ દિશમ્ આદત્તે દુર્ભગસ્ સાપિ નશ્યતિ ॥

કુમ્ભાકાશપ્રલાપાન્તે ખરક્ષાર્થં ચકાર સઃ ।
કુણ્ડં તત્રૈવ તેનાસૌ કુણ્ડાકાશપરો ઽભવત્ ॥

કુણ્ડમ્ અપ્ય્ અસ્ય કાલેન કાનને નાશમ્ આયયૌ ।
તેજસેવ તમસ્ તેન કુણ્ડાકશાં શુશોચ સઃ ॥

કુણ્ડકાકાશશોકાન્તે ખરક્ષાર્થં ચકાર સઃ ।
ચતુશ્શાલં મહાશાલં તદાકાશપરો ઽભવત્ ॥

તદ્ અપ્ય્ અસ્ય જહારાશુ કાલઃ કવલિતપ્રજઃ ।
જીર્ણં પર્ણં યથા વાતસ્ સ તચ્છોકપરો ઽભવત્ ॥

ચતુશ્શાલખશોકાન્તે ખરક્ષાર્થં ચકાર હ ।
કુસૂલમ્ અમ્બુદાકારં તદાકાશપરસ્ સ્થિતઃ ॥

તદ્ અપ્ય્ અસ્ય જહારાશુ કાલો વાત ઇવામ્બુદમ્ ।
કુસૂલાકાશશોકેન તેનાસૌ પર્યતપ્યત ॥

એવં ગૃહચતુશ્શાલકુમ્ભકુણ્ડકુસૂલકૈઃ ।
તસ્યાપર્યવસાનાત્મા કાલો ઽયમ્ અતિવર્તતે ॥

એવં સ્થિતસ્ સ શઠધીર્ ગગનં ગુહાયાં ગૃહ્ણન્ ગૃહે ન ગગનેન કિલાત્મબુદ્ધ્યા ।
દુઃખાન્તરં ઘનતરં ઘનદુઃખજાલાદ્ આયાતિ યાતિ ચ ગતેર્ ગતિમ્ અઙ્ગ મૂઢઃ ॥