Mokṣopāya · Chapter 6.105

iti kumbhavaco rājā bhāvayaṃs tad akṛtrimam /
sva evātmapade tasmin kṣaṇaṃ pariṇato 'bhavat //

babhūvāmīlitamanolocanaś śāntavāg abhīḥ /
śilātalād ivotkīrṇo nisspandāvayavākṛtiḥ //

tato muhūrtamātreṇa prabuddhaṃ sphāritekṣaṇam /
tam uvāca mahābāho cūḍālā kumbharūpiṇī //

kaccid asmin pade sphāre śuddhe mṛduni nirmale /
sutalpe nirvikalpānāṃ sukhaṃ viśrāntavān asi //

kaccid antaḥ prabuddho 'si kaccid bhrāntis tvayojjhitā /
kaccij jñeyaṃ parijñātaṃ dṛṣṭaṃ draṣṭavyam eva vā //

bhagavaṃs tvatprasādena mahāvibhavabhūṣitā /
mahatī padavī dṛṣṭā sarvasyordhve sthitā mayā //

satāṃ viditavedyānām aho bata mahātmanām /
apūrvaikāmṛtamayas saṅgas sāraphalapradaḥ //

janmanāpi mayā labdhaṃ yan nāma na mahāmṛtam /
tad adya tvatsamāsaṅgāt kṣaṇenāsāditaṃ svayam //

anantam ādyam amṛtam etat kamalalocana /
kathaṃ nāsāditam abhūd etad ātmapadaṃ mayā //

manasy upaśamaṃ yāte tyaktabhogaiṣaṇe sthite /
kaṣāyapāke nirvṛtte sarvendriyagaṇasya ca //

yānti cetasi viśrāntiṃ vimalā daiśikoktayaḥ /
yathā sitāṃśuke śuddhe bindavaḥ kuṅkumāmbhasaḥ //

kaṣāyāṇām anantānāṃ sambhṛtānāṃ śarīrake /
svavāsanāsvarūpāṇām adya pākas tavoditaḥ //

dehān malāni sarvāṇi kālena kamalekṣaṇa /
sādho vṛkṣāt phalānīva pākena vigalanty adhaḥ //

vāsanātmasu yāteṣu maleṣu vilayaṃ sakhe /
yad vakti gurur antas tad viśatīṣur yathā bile //

kaṣāyapāke sampanne tvaṃ mayādya vibodhitaḥ /
tenādyaiva tavājñānakṣayo jāto mahāmate //

adya pakvakaṣāyas tvam adyaivājñānasaṅkṣayī /
adyaiva sopadeśyas tvam adyaivāsi prabuddhavān //

śubhāśubhānāṃ sarveṣāṃ karmaṇām adya saṅkṣayaḥ /
satsaṅgavyapadeśena tava niṣpattim āgataḥ //

yāvad asya dinasyaiṣa pūrvo bhāgo mahīpate /
tāvac ceto hy aham iti tavājñānaṃ babhūva ha //

idānīṃ madvacobodhāc cetasi kṣayam āgate /
hṛdayāt samparityakte samprabuddho 'si bhūpate //

hṛdi yāvan manassattā tāvad ajñānasaṃsthitiḥ /
citte cittatayā tyakte jñānasyābhyudayo bhavet //

dvitvaikatvadṛśau cittaṃ tad evājñānam ucyate /
etayor yo layo dṛṣṭyos taj jñānaṃ sā parā gatiḥ //

prabuddho 'si vimukto 'si tyaktaṃ cittaṃ tvayā nṛpa /
sad eva sattayāttaṃ hi tvayā tyaktam asat padam //

vītaśoko nirāyāso nissaṅgo nityam ātmavān /
mahodayo munir maunī kharūpas tiṣṭha nirmalaḥ //

evaṃ hi bhagavañ jantor mūrkhasyaivāsti cittabhūḥ /
na prabuddhasya tajjñasya cittam asti kila prabho //

jīvanmuktās ta ete hi viharanti kathaṃ vada /
avidyamānamanaso yuṣmadādyās tathā narāḥ //

iti me kathayāśeṣam anyaiś ca vacanāṃśubhiḥ /
hārdaṃ tamo me nipuṇam evamprāyaiḥ pramārjaya //

yathā vadasi dharmajña tat tathaiva hi nānyathā /
cittaṃ hi jīvanmuktānāṃ nāsty aṅkura ivāśmanām //

punarjananayogyā yā vāsanā ghanavāsanā /
sā proktā cittaśabdena na sā tajjñasya vidyate //

yayā vāsanayā tajjñā viharantīha karmasu /
tāṃ tvaṃ sattvābhidhāṃ viddhi punarjananavarjitām //

jīvanmuktā mahātmānas sattvasthās saṃyatendriyāḥ /
viharanti gatāsaṅgaṃ na cittasthāḥ kadācana //

mūḍhaṃ cittaṃ cittam āhuḥ prabuddhaṃ sattvam ucyate /
aprabuddhā hi cittasthās sattvasthā hi mahādhiyaḥ //

bhūyaḥ prajāyate cittaṃ sattvaṃ bhūyo na jāyate /
aprabuddhasya bandho 'sti na prabuddhasya bhūpate //

sattvavān asi sañjāto mahātyāgī sthito bhavān /
aśeṣeṇa tvayā tyaktaṃ cittam adyeti vedmy aham //

samastavāsanāmukto rājan rājeva rājase /
ākāśasāmyam āyātaṃ manye tava mune manaḥ //

śamaṃ prāpto 'si paramaṃ śuddhas samasamasthitiḥ /
mandarāhananonmukto yathā kṣīramahārṇavaḥ //

parityaktā tvayā rājyād vāsanā tapasas tathā /
kānanāc ca śarīrāc ca śubhāśubhaphalād api //

nirīho vigatāsaṅgas tyaktacitto vivāsanaḥ /
sampannas tvaṃ mahābāho mahātyāgipadaṃ gataḥ //

ayaṃ sa hi mahātyāgas sarvaṃ yatra samujjhitam /
svargāpavargacittādi tapodānaphalādy api //

prabuddhayeddhayā sādho dhiyā paramabodhayā /
tapo nāma kiyanmātraduḥkhakṣayakaraṃ bhavet //

kṣayātiśayanirmuktaṃ yat sukhaṃ samatāmayam /
tat sat tad vastu tat kiñcin na tu svargādi bhaṅguram //

bhāvābhāvatulārūḍhas sthitādhivyādhivedhitaḥ /
svargo nāma kimānandas so 'pi sandeham āsthitaḥ //

aprāptasvārthasaṃsiddheḥ kriyākāṇḍaś śubho bhavet /
yena nāsāditaṃ hema rītiṃ kiṃ sa parityajet //

cūḍālādisamāsaṅgād bhavej jñatvaṃ sukhena te /
tat kimartham anarthe 'smin nimagnas tvaṃ tapomaye //

āśramādivikalpāṃśasādhyasyāsya kukarmaṇaḥ /
ādyantau paśya sumate madhya eva ramasva mā //

yata ete samāyātā yasmin pariṇamanti ca /
taporūpā vikalpāṃśās tatra baddhapado bhava //

cidvyomno nabhaso 'py acchāt sarve bhāvās samutthitāḥ /
tatraiva ca layaṃ yānti tatraivāssva ramasva ca //

idaṃ kāryam idaṃ neti saṅkalpā brahmabindavaḥ /
bindūñ śikhidhvaja tyaktvā pūrṇameghaṃ samāśraya //

iṣṭaṃ me prārthayasveti yathaiva prārthyate sakhī /
striyā tathaiva na kathaṃ dayitaḥ prārthyate svayam //

saṅkalparacitān etān bhāvān āpātabhāsurān /
na gṛhṇanti mahātmānaḥ prājñā jalaravīn iva //

svargamokṣādiphaladaṃ yat kiñcit samam eva tat /
tyaktvā samasamābhāso yo 'sy asāv eva vai bhava //

santaṃ sattvena nāśena naśyantaṃ vigataspṛhaḥ /
padārthaugham imaṃ gṛhṇaṃs tiṣṭhāspanditacittabhūḥ //

aparispandacittasya saṃsṛtir neha bādhate /
pauruṣaprabhavā sādho vipan nītimato yathā //

yāni yānīha duḥkhāni prasphuranti jagattraye /
cetaścāpalajāny eva tāni tāni mahīpate //

sthiraṃ śāntaṃ gataspandaṃ yasya cittam acāpalam /
sa vibhus sa mahānandī sāmrājyasya sa bhājanam //

atha cetasi tattvajña spandāspandau tad ekatām /
nītvā tiṣṭha yathākāmam aikyam āgatya śāśvatam //

katham aikyavidhiṃ yātas spandāspandāv imau vibho /
sarvasaṃśayavicchedakārinn etad vadāśu me //

ekaṃ vastu jagat sarvaṃ cinmātraṃ vār ivāmbudhiḥ /
tad eva spandate no vā śuddhaṃ vārīva vīcibhiḥ //

brahma cinmātram amalaṃ satyam ityādināmabhiḥ /
yad gītaṃ tad idaṃ mūḍhaḥ paśyaty aṅga jagattayā //

nisspanda eva sarvasmin sarge tasmād dhi saṃsṛtiḥ /
parispando hi vīcyādis tad aspandaṃ samaṃ param //

citas sa eva cet spandas tathāspandaś ca bhāvitaḥ /
ekarūpatayā nāma tat tad apy acalaṃ śivam //

sargaś citspandamātrātmā samyagdṛṣṭo vilīyate /
udety asamyagdṛṣṭātmā rajjvāṃ sarpabhramo yathā //

saspandā cic cidabhidhā nisspandā tv iyam ātatā /
turyātītapadārūḍhā vācā vaktuṃ na pāryate //

śāstrasajjanasamparkasantatābhyāsayogataḥ /
kālenāmalatāṃ yāte cetasīndāv ivodite //

etat kevalam ābhātaṃ svānubhūtigirātatam /
kathyate svānubhūtes tu svayaṃ svaṃ rūpam ātmanā //

prāpto 'si bhāvaṃ svam anādimadhyam atraiva tiṣṭheṣṭapade niviṣṭaḥ /
nīrūpanirbhedamahācidātmā jāto 'si sādho khalu vītaśokaḥ //