Mokṣopāya · Chapter 5.9

iti siddhagaṇodgītā gītāś śrutvā mahīpatiḥ /
viṣādam ājagāmāśu bhīrū raṇaravād iva //

jagāma parivāraṃ svam ākarṣan svagṛhaṃ prati /
svatīravṛkṣānusṛtaḥ prāvṛḍogha ivārṇavam //

parivāram aśeṣeṇa visarjyātra svam ālayam /
eka evārurohāgryaṃ gṛham arka ivācalam //

tataḥ proḍḍayanālolakhagapakṣaticañcalāḥ /
ālokayaṃl lokagatīr vilalāpedam āturaḥ //

hā kaṣṭam atikaṣṭāsu lokaloladaśāsv ayam /
pāṣāṇeṣv iva pāṣāṇa āluṭhāmi balād alam //

aparyantasya kālasya ko 'py aṃśo jīvyate mayā /
tasmin bhāvaṃ nibadhnāmi dhiṅ mām adhamacetasam //

kiyanmātram idaṃ nāma rājyam ājīvitaṃ mama /
kim etena vinā duḥkhaṃ tiṣṭhāmi hatadhīr yathā //

ādāv ante 'py ananto 'haṃ madhye pelavajīvitaḥ /
bālaś citrendunevāhaṃ kiṃ mudhā dhṛtimān sthitaḥ //

prapañcaracitenāyam indrajālena jālinā /
hā kaṣṭam abhimuhyāmi kenāsmi parimohitaḥ //

yad vastu yac ca vā ramyaṃ yad udāram akṛtrimam /
kiñcit tad iha nāsty eva kiṃniṣṭheyaṃ dhṛtir mama //

dūrastham apy adūrasthaṃ yan me manasi vartate /
iti nirṇīya bāhye 'rthe bhāvanāṃ santyajāmy aham //

lokājavañjavībhāvas salilāvartabhaṅguraḥ /
dṛṣṭo 'dyāpi hi duḥkhāya keyam āsthā sukhaṃ prati //

pratyabdaṃ pratimāsaṃ ca pratyahaṃ ca pratikṣaṇam /
sukhāni duḥkhaviddhāni duḥkhāni tu punaḥ punaḥ //

punaḥ punaḥ parāmṛṣṭaṃ dṛṣṭaṃ pṛṣṭaṃ nibhālitam /
atucchaṃ na tad astīha satāṃ yatrāstu saṃsthitiḥ //

adya ye mahatāṃ mūrdhni te dinair nipatanty adhaḥ /
hatacitta mahattāyāṃ kaiṣā viśvastatā tava //

arajjur eva baddho 'ham apaṅko 'smi kalaṅkitaḥ /
patito 'smy uparistho 'pi hā mamātman hatā sthitiḥ //

kasmād akasmān moho 'yam āgato dhīmato 'pi me /
asitaḥ pihitāloko bhāskarāgram ivāmbudaḥ //

ka ime me mahābhogāḥ ka ime mama bandhavaḥ /
bālo bhūtabhayeneva śaṅke kenāham ākulaḥ //

svayam eva nibadhnāmi jarāmaraṇakāriṇīm /
kim imām aham artheṣu dhṛtim udvegabhāriṇīm //

yātu tiṣṭhatu vā sampan mamaināṃ prati ko grahaḥ /
budbudaśrīr ivaiṣā hi mithyaivettham upasthitā //

te mahāvibhavā bhogās te santas snigdhabāndhavāḥ /
sarvaṃ smṛtipathaṃ prāptaṃ vartamāne 'pi kā dhṛtiḥ //

kva dhanāni mahīpānāṃ brahmaṇāṃ kva jaganti vā /
prāktanāni prayātāni keyaṃ viśvastatā mama //

galitānīndralakṣāṇi budbudānīva vāriṇi /
māṃ jīvitanibaddhāśaṃ vihasiṣyanti sādhavaḥ //

koṭayo brahmaṇāṃ yātā gatās sargaparamparāḥ /
prayātāḥ pāṃsuvad bhūpāḥ kā dhṛtir mama jīvite //

saṃsārarātridussvapne śūnye dehamaye bhrame /
āsthāṃ ced anubadhnāmi tan mām astu dhig asthitim //

ayaṃ so 'ham iti vyartham utthitāsatsvarūpiṇā /
ahaṅkārapiśācena kim ajñavad ahaṃ hataḥ //

hṛtaṃ hṛtam idaṃ kasmād āyur āyatayānayā /
paśyann api na paśyāmi sūkṣmayā kālalekhayā //

pādapīṭhīkṛteśānāś śārṅgikrīḍanakandukāḥ /
kālakāpālinā grastāḥ kim āsthe mayi valgasi //

ajasram upayānty ete yānti cādyāpi vāsarāḥ /
avinaṣṭaikasadvastur dṛṣṭo nādyāpi vāsaraḥ //

sārasās sarasīvaite sarvasmiñ janacetasi /
bhogā eva sphuranty antar nātucchapadadṛṣṭayaḥ //

kaṣṭāt kaṣṭataraṃ prāpto duḥkhād duḥkhataraṃ gataḥ /
adyāpi na virakto 'smi hā dhiṅ mām adhamāśayam //

yeṣu yeṣu dṛḍhābaddhā bhāvanā dṛḍhavastuṣu /
tāni tāni vinaṣṭāni dṛṣṭāni kim ihottamam //

yan madhye yac ca paryante yad āpāte manoramam /
sarvam evāpavitraṃ tad vināśāmedhyadūṣitam //

yeṣu yeṣu padārtheṣu dhṛtiṃ badhnāti mānavaḥ /
teṣu teṣv eva tasyāśu dṛṣṭo duḥkhodayo bhṛśam //

śvaś śvaḥ pāpīyasīm eva śvaś śvaḥ krūratarām api /
śvaś śvaḥ khedakarīm eti daśām iha jaḍo janaḥ //

ajñānopahato bālye yauvane madanāhataḥ /
śeṣe kalatracintārtaḥ kiṃ karotu kadā jaḍaḥ //

āgamāpāyavirasaṃ daśāvaiṣamyadūṣitam /
asārasāraṃ saṃsāraṃ kiṃ na paśyati manmatiḥ //

rājasūyāśvamedhādyair iṣṭvā yajñaśatair api /
mahākalpāt kam apy aṃśaṃ svargaṃ āpnoti nādhikam //

ko 'sau svarge 'sti bhūmau vā pātāle vā pradeśakaḥ /
na yatrābhidravanty etā durbhramarya ivāpadaḥ //

nijacetobilavyālāś śarīrasthalapallavāḥ /
ādhayo vyādhayaś caite nivāryante kathaṃ kila //

satye 'sattā sthitā mūrdhni mūrdhni ramyeṣv aramyatā /
sukheṣu mūrdhni duḥkhāni kim ekaṃ saṃśrayāmy aham //

jāyante ca mriyante ca prākṛtāḥ kṣudrajantavaḥ /
dharā tair eva nīrandhrā durlabhās sādhusādhavaḥ //

nīlotpalālinayanāḥ paramapremabhūṣaṇāḥ /
hāsāyaiva vilāsinyaḥ kṣaṇabhaṅgitayā sthitāḥ //

yeṣāṃ nimeṣaṇonmeṣair jagatāṃ pralayodayau /
tādṛśāḥ puruṣā yātā mādṛśāṃ gaṇanaiva kā //

santi ramyatarād ramyās susthirād api ca sthirāḥ /
cintāparyavasāneyaṃ padārthaśrīḥ kim īdṛśī //

sampadaś ca vicitrā yās tāś cec cittena sammatāḥ /
tat tā api mahārambhā manye nūnaṃ mahāpadaḥ //

āpado 'pi vicitrā yās tāś cen manasi sammatāḥ /
tat tā api mahārambhā manye sakalasampadaḥ //

manomātravivarte 'smiñ jagaty abbindubhaṅgure /
mamedam ity apūrvaiva kutas tv akṣaramālikā //

kākatālīyayogena sampannāyāṃ jagatsthitau /
dhūrtena kalpitā vyarthaṃ heyopādeyabhāvanāḥ //

iyattācchinnarūpāsu sukhanāmnīṣu dṛṣṭiṣu /
kāsv etāsv anuṣakto 'smi pataṅgo 'gniśikhāsv iva //

varam ekāntadāheṣu luṭhitaṃ rauravāgniṣu /
na tv ālūnaviśīrṇāsu sthitis saṃsāravṛttiṣu //

saṃsāra eva duḥkhānāṃ sīmāntaḥ kila kathyate /
tanmadhyapatiteneha sukham āsādyate katham //

akṛtrimamahāduḥkhe saṃsāre ye vyavasthitāḥ /
ta ete 'nyāni duḥkhāni jānate madhurāṇy alam //

aham apy ādhimān kaṣṭaṃ kāṣṭhaloṣṭasamasthitaiḥ /
ajñair evāgatas sāmyam aparāmṛṣṭavastubhiḥ //

sahasrāṅkuraśākhātmaphalapallavaśālinaḥ /
asya saṃsāravṛkṣasya manomūlamayo 'ṅkuraḥ //

saṅkalpam eva taṃ manye saṅkalpopaśamena tat /
śoṣayāmi yathā śoṣam eti saṃsārapādapaḥ //

ākāramātraramyāsu manomarkaṭavṛttiṣu /
parijñātāsv ihādyaiva na rame nīrasāsv aham //

āśāpāśaśataprotāḥ pātotpātopatāpadāḥ /
saṃsāravṛttayo bhuktā idānīṃ viramāmy aham //

hā hato 'smi vinaṣṭo 'smi mṛto 'smīti punaḥ punaḥ /
śocite gata evāham idānīṃ nānurodimi //

prabuddho 'smi prahṛṣṭo 'smi dṛṣṭaś cauro mayātmanaḥ /
manonāmā nihanmy enaṃ manasāsmi ciraṃ hataḥ //

etāvantam imaṃ kālaṃ manomuktāphalaṃ mama /
aviddham āsīd adhunā viddhaṃ tu guṇam arhati //

manastuṣārakaṇako vivekārkātapena me /
ciranirvṛtaye nūnam acirāl layam eṣyati //

vibudhais sādhubhis siddhair ahaṃ sādhu prabodhitaḥ /
ātmānam anugacchāmi paramānandasādhanam //

ātmānaṃ maṇim ekānte labdhvaivālokayan sukham /
tiṣṭhāmy astamitānyehaś śaradīvāmalo 'mbudaḥ //

ayam aham idam eva tan mameti sphuritam apāsya balād asatyam antaḥ /
ripum atimalinaṃ mano nihanmi praśamam upaimi namo 'stu te viveka //