Mokṣopāya · Chapter 5.77

samāsena mune bhūyo dṛṣṭatattvacamatkṛtim /
kathayodāravṛttānte kas te vacasi tṛpyati //

jīvanmuktasya bahudhā kathitaṃ lakṣaṇaṃ mayā /
bhūyo 'pi ca mahābāho kathyamānam idaṃ śṛṇu //

suṣuptavad idaṃ nityaṃ paśyaty apagataiṣaṇaḥ /
asadrūpaṃ ivāsaktas sarvatrākhilam ātmavān //

kaivalyam iva samprāptaḥ parisuptamanā iva /
ghūrṇamāna ivānandī tiṣṭhaty adhigatātmadṛk //

na dattam apy upādatte gṛhītam api pāṇinā /
antarmukhatayodāttarūpayā samayā dhiyā //

yantraputrakasañcāra itīmaṃ janatākramam /
antassaṃlīnayā dṛṣṭyā paśyan hasati śāntadhīḥ //

nāpekṣate bhaviṣyac ca vartamāne na tiṣṭhati /
na saṃsmaraty atītaṃ ca sarvam eva karoti ca //

suptaḥ prabuddho bhavati prabuddho 'pi ca suptavat /
sarvakarmakaro 'py antar na karotīva kiñcana //

antas sarvaparityāgī nityam antar aneṣaṇaḥ /
kurvann api bahiḥ kāryaṃ sarvam evāvatiṣṭhate //

bahiḥ prakṛtasarveho yathāprāptakriyonmukhaḥ /
svakarmakramasamprāptadvandvakāryānuvṛttimān //

samagrasukhabhogātmā sarvāśāsv iva saṃsthitaḥ /
karoty akhilakarmāṇi tyaktakartṛtvavibhramaḥ //

udāsīnavad āsīnaḥ prakṛtikramakarmasu /
nābhivāñchati na dveṣṭi na śocati na hṛṣyati //

anubandhaparo jantāv asaṃsaktena cetasā /
bhakte bhaktasamācāraś śaṭhe śaṭha iva sthitaḥ //

bālo bāleṣu vṛddheṣu vṛddho vīreṣu vīryavān /
yuvā yauvanavṛtteṣu duḥkhiteṣu tu duḥkhitaḥ //

pravṛttavākpuṇyakatho dainyād apagatāśayaḥ /
dhīradhīr uditānandaḥ peśalaḥ puṇyakīrtanaḥ //

prājñaḥ prasannamadhuraḥ pūrṇas supratibhodayaḥ /
nirastakhedadaurgatyas sarvasmin snigdhabāndhavaḥ //

udāracaritākāras samas saukhyamahodadhiḥ /
susnigdhaś śītalasparśaḥ pūrṇaś candra ivoditaḥ //

na tasya sukṛtenārtho na bhogair na ca karmabhiḥ /
na duṣkṛtair na bhogānāṃ santyāgena na bandhubhiḥ //

na kāryakaraṇārambhair na niṣkriyatayā tathā /
na bandhena na mokṣeṇa na pātālena no divā //

yathāvastu yadā dṛṣṭaṃ jagad ekamayātmakam /
tadā bandhavimokṣārthaṃ na kvacit kṛpaṇaṃ manaḥ //

samyagjñānāgninā yasya dagdhā sandehajālikā /
niśśaṅkam alam uḍḍīnas tasya cittavihaṅgamaḥ //

yasya bhrāntivinirmuktaṃ manas samarasaṃ sthitam /
sa nāstam eti nodeti vyomavat sarvavṛttiṣu //

mañjūṣāyāṃ niṣaṇṇasya yathā bālasya ceṣṭate /
aṅgāvaly anusandhānavarjitā jñasya vai tathā //

ghūrṇan kṣīva ivānandī mandīkṛtapunarbhavaḥ /
anupādeyabuddhyā tu na smaraty akṛtaṃ kṛtam //

sarvaṃ sarvaprakāreṇa gṛhṇāti ca jahāti ca /
anupādeyasarvārtho bālavac ca viceṣṭate //

sa tiṣṭhann api kāryeṣu deśakālakriyākramaiḥ /
na kāryasukhaduḥkhābhyāṃ manāg api hi gṛhyate //

bahiḥ prakṛtasarvārtho 'py antaḥ punar anīhayā /
na sattāṃ yojayaty arthe na phalāny anudhāvati //

nopekṣate duḥkhadaśāṃ na sukhāśām apekṣate /
kāryodaye naiti mudaṃ kāryanāśe na khidyate //

api śītarucāv arke sukṛṣṇe 'pīndumaṇḍale /
apy adhaḥ prasaraty agnau vismayo 'sya na jāyate //

cidātmana imā itthaṃ prasphurantīha śaktayaḥ /
ity asyāścaryajāleṣu nābhyudeti kutūhalam //

na dayādainyam ādatte na krauryam anudhāvati /
na lajjām anusandhatte nālajjatvaṃ ca gacchati //

na kadācana dīnātmā noddhatātmā kadācana /
na pramatto na khinnātmā nodvigno na ca harṣavān //

nāsya cetasi susphāre śaradambaranirmale /
kopādayaḥ pravartante nabhasīva navāṅkurāḥ //

anāratapatajjātabhūtāyāṃ jagatas sthitau /
kva kathaṃ kila kāsya syāt sukhitā duḥkhitātha vā //

phenājavañjavībhāve jale bhūtakrame tathā /
kva kileha kutaḥ ko 'ntaḥ prasaṅgas sukhaduḥkhayoḥ //

bhāvābhāvair aparyantair ajasraṃ jantusambhavaiḥ /
na viṣīdanti nodyanti dṛṣṭasṛṣṭikramā narāḥ //

nimeṣaṃ prati yāminyā yathānyās svapnadṛṣṭayaḥ /
yathotpannavināśinyas tathaitā lokadṛṣṭayaḥ //

anāratasamutpattāv anāratavināśini /
kaḥ kramo dagdhasaṃsāre kāruṇyānandayor iha //

śubhābhāvāt sukhābhāve sthitiṃ yāte vilakṣaṇāḥ /
kīdṛśyaḥ katham āyātāḥ kā vā tā duḥkhasaṃvidaḥ //

sukham ante tadantotthā svabījaṃ vitanoti yā /
śāntaṃ duḥkhadaśā seyaṃ katham antarite sukhe //

kṣīṇābhyāṃ sukhaduḥkhābhyāṃ heyopādeyayoḥ kṣaye /
īpsitānīpsite kva sto galite 'tha śubhāśubhe //

ramyāramyadṛśor nāśāc chānte bhogābhivāñchane /
nairāśyasantatiprauḍhe himavad vigalen manaḥ //

ā mūlān manasi kṣīṇe saṅkalpasya kathaiva kā /
tileṣv evātidagdheṣu tailasya kalanā kutaḥ //

bhāveṣv abhāvaghanabhāvanayā mahātmā nirmuktasaṅkalanam ambaravat sthiteṣu /
cittaṃ prati svamudito viditaikarūpī jñas tiṣṭhati svapiti jīvati nityatṛptaḥ //