Mokṣopāya · Chapter 5.68

kīdṛśo bhagavan saṅgaḥ kaś ca bandhāya vai nṛṇām /
kaś ca mokṣāya kathitaḥ kathaṃ caiṣa cikitsyate //

dehadehivibhāgaikaparityāge na bhāvanā /
dehamātre tu viśvāsas saṅgo bandhārha ucyate //

anantasyātmatattvasya saparyantaviniścaye /
yat sukhārthitvam antas sa saṅgo bandhārha ucyate //

sarvam ātmedam akhilaṃ kiṃ vāñchāmi tyajāmi kim /
ity asaṅgasthitiṃ viddhi jīvanmuktatanusthitām //

nāham asmi na cānyo 'sti mā bhavantu bhavantu vā /
sukhāny asakta ity antaḥ kathyate muktibhāṅ naraḥ //

nābhinandati naiṣkarmyaṃ na karmaprakṛtehitaḥ /
susamo yaḥ phalatyāgī so 'saṃsakta iti smṛtaḥ //

ātmatattvaikaniṣṭhasya harṣāmarṣavaśaṃ manaḥ /
yasya nāyāty asakto 'sau jīvanmuktaś ca kathyate //

sarvakarmaphalādīnāṃ manasaiva na karmaṇā /
nipuṇaṃ yaḥ parityāgas so 'saṃsaṅga iti smṛtaḥ //

asaṃsaṅgena sakalāś ceṣṭā nānāvijṛmbhitāḥ /
cikitsitā bhavanty aṅga śreyas sampādayanti ca //

saṃsaktivaśatas sarve vitatā duḥkharāśayaḥ /
prayānti śataśākhatvaṃ śvabhrakaṇṭakavṛkṣavat //

rajjukṛṣṭaghanaghrāṇo yad gantryāḥ pathi gardabhaḥ /
bhāraṃ vahati bhītātmā tat saṃsaktivijṛmbhitam //

śītavātātapakleśam ekadeśaniṣaṇṇayā /
tarur vahati yat tanvā tat saṃsaṅgavijṛmbhitam //

dharāvivaranirmagno yat kīṭaḥ pīḍitāṅgakaḥ /
kṣiṇoti vikalaḥ kālaṃ tat saṃsaṅgavijṛmbhitam //

dūrvāṅkuratṛṇāhāraḥ kirātaśarapīḍayā /
jahāti yan mṛgo dehaṃ tat saṃsaṅgavijṛmbhitam //

vīruttṛṇadaśāṃ yātā lūyante yat punaḥ punaḥ /
nānāvigatasañcārās tat saṃsaktivijṛmbhitam //

rasātalarasāyogāt tṛṇagulmalatādayaḥ /
janayanti yad ākāraṃ tat saṃsaktivijṛmbhitam //

utpatyotpatya līyante taraṅgiṇi taraṅgavat /
bhūtāni yad anantāni tat saṃsaktivijṛmbhitam //

śāntaivānantasaṅkāśā padārthaśatasaṅkulā /
yat saṃsāranadī mattā tat saṃsaktivijṛmbhitam //

saktir hi dvividhā proktā vandhyā vandyā ca rāghava /
vandhyā sarvatra mūḍhānāṃ vandyā tattvavidāṃ nijā //

ātmatattvāvabodhena hīnā dehādivastujā /
bhūyassaṃsāradā saktir dṛḍhā vandhyeti kathyate //

ātmatattvāvabodhena satyabhūtā vivekajā /
vandyā hi kathyate saktir bhūyassaṃsāravarjitā //

śaṅkhacakragadāhasto deho vividhayehayā /
vandyasaṃsaktivaśataḥ paripāti jagattrayam //

anārataṃ nirālambe vyomavartmani pānthatām /
vandyasaṃsaktivaśataḥ karoti ravir anvaham //

mahākalpasamādhānadhīrakalpitakalpanam /
vandyasaṃsaktivaśato brāhmaṃ sphurati vai vapuḥ //

līlayā lalanālānanilīnaṃ bhūtibhūṣitam /
vandyasaṃsaktivaśataś śarīraṃ śāṅkaraṃ sthitam //

vijñātagatayas siddhā lokapālās tathetare /
vandyasaṃsaktivaśatas tiṣṭhanti jagatāṃ gaṇe //

dhatte śarīrayantraugham anyeyaṃ bhūtasantatiḥ /
vandhyasaṃsaktivaśato jarāmṛtivivartitam //

manaḥ patati bhogeṣu gṛdhro māṃsalaveṣv iva /
vandhyasaktivaśād eva vyarthayā rasyaśaṅkayā //

saṃsaktivaśato vāti vāyur bhuvanakoṭare /
pañcabhūtāni tiṣṭhanti vahatīyaṃ jagatsthitiḥ //

divi devā bhuvi narāḥ pātāle bhogino 'surāḥ /
brahmāṇḍodumbaraphale sphuranmaṣakavat sthitāḥ //

jāyante ca mriyante ca nipatanty utpatanti ca /
bhūtāny avirataṃ bhūyo nirjharāmbukaṇā iva //

parasparanigīrṇāṅgī janatā jāḍyajarjarā /
sambhrāntā prabhramaty aṅga śīrṇaṃ parṇam ivāmbare //

nakṣatracakraṃ gagane kṣamāmaṣakasantatam /
sphuraty āvartavṛttyaiva pātālagajalaughavat //

pātotpātadaśājīrṇaṃ kālabālakakandukam /
adyāpi na jahātīndur jaḍimnā malinaṃ vapuḥ //

nānāyugaparāvartaduḥkhālokanakarkaśam /
na lunāti manaṣṣaṇḍaṃ divi gīrvāṇamaṇḍalam //

vāsanāmātravaśataḥ pare vyomani kenacit /
idam āracitaṃ citraṃ vicitraṃ paśya rāghava //

manassaṅgaikaraṅgeṇa śūnye vyomni jaganmayam /
yad idaṃ racitaṃ citraṃ na tat satyaṃ kadācana //

saṃsaktamanasām asmin saṃsāre vyavahāriṇām /
atti tṛṣṇā śarīrāṇi tṛṇāny agniśikhā yathā //

parisaktamater dehān sikatāḥ patyur ambhasām /
kaś śaktaḥ parisaṅkhyātuṃ paramāṇugaṇaṃ tathā //

muktālatāyā gaṅgāyā meror āpādamastakam /
taraṅgamuktā gaṇyante na dehās saktacetasaḥ //

saṃsaktacittam āyānti sarvā duḥkhaparamparāḥ /
jaḍakallolavalitā mahānadya ivāmbudhim //

saṃsaktamanasām etā ramyāntaḥpurapaṅktayaḥ /
racitā rauravāvīcikālasūtrādināmikāḥ //

saktacittaṃ janaṃ duḥkhaśuṣkam indhanasañcayam /
jvalatāṃ narakāgnīnāṃ viddhi tena jvalanti te //

duḥkhajālam idaṃ rāma yat kiñcij jagatīgatam /
saṃsaktamanasām arthe tat sarvaṃ parikalpitam //

manassaṃsaṅgadharmiṇyā bhārabhūtaśarīrayā /
kṣayodayadaśārthinyā sarvaṃ tatam avidyayā //

asaṃsaṅgena bhogānāṃ sarvā rāma vibhūtayaḥ /
paraṃ vistāram āyānti prāvṛṣīva mahāpagāḥ //

antassaṃsaṅgam aṅgānām aṅgāraṃ viddhi rāghava /
anantassaṅgam aṅgānāṃ viddhi rāma rasāyanam //

saṃsaṅgenāntarasthena dahyate prakṛtis svayam /
svaphalotthenaiḍakākṣī pāvakena yathauṣadhiḥ //

sarvatrāsaktam āśaktam anantam iva saṃsthitam /
asaṅkalpaṃ sadābhāsaṃ sukhāyaiva mano bhavet //

vidyādṛśi prodayam āgatena kṣayaṃ tv avidyāviṣayaṃ gatena /
sarvatra saṃsaktivivarjitena svacetasā tiṣṭhati yas sa muktaḥ //