Mokṣopāya · Chapter 5.5

idam uttamasiddhāntasundaraṃ sundarākṛte /
upaśāntiprakaraṇaṃ śṛṇuṣvāvahito hitam //

dīrghasaṃsāramāyeyaṃ rāma rājasatāmasaiḥ /
dhāryate puruṣair nityaṃ sustambhair iva maṇḍapaḥ //

sattvasthajātibhir vīrais tvādṛśair guṇabṛṃhitaiḥ /
helayā tyajyate pakvā māyeyaṃ tvag ivoragaiḥ //

ye sattvajātayaḥ prājñās tathā rājasasāttvikāḥ /
vicārayanti te sādho jagat pūrvāparaṃ param //

śāstrasajjanasatkārasaṅgenāpagatainasām /
sārāvalokinī buddhir jāyate dīpikopamā //

svayam eva vicāreṇa vicāryātmānam ātmanā /
yāvan nādhigataṃ jñeyaṃ na tāvad adhigamyate //

prajñāvatāṃ nayavatāṃ dhīrāṇāṃ kulaśālinām /
jātyā rājasasattvānāṃ mukhyas tvaṃ kulanandana //

svayam ālokaya prājña saṃsārārambhadṛṣṭiṣu /
kiṃ satyaṃ kim asatyaṃ vā bhava satyaparāyaṇaḥ //

ādāv ante ca yan nāsti kīdṛśī tasya satyatā /
ādāv ante ca yan nityaṃ tat satyaṃ rāma netarat //

ādyantāsanmaye yasya vastuny ārajyate manaḥ /
tasya mugdhapaśor jantor vivekaḥ kena janyate //

jāyate mana eveha mana eveha vardhate /
samyagdarśanadṛṣṭyā tu mana eva vilīyate //

jñātam etan mayā brahman yathāsmin bhuvanatraye /
mana eva hi saṃsāri jarāmaraṇabhājanam //

yas tasyottaraṇopāyas taṃ me brūhi viniścitam /
hārdaṃ tamas tvayārkeṇa rāghavāṇāṃ vināśyate //

pūrvaṃ rāghava śāstreṇa vairāgyeṇa vareṇa ca /
tathā sajjanasaṅgena nīyate puṇyatāṃ manaḥ //

saujanyabṛṃhitaṃ ceto yadā vairāgyam āgatam /
tadānugamyā guravo vijñānaguravo hi ye //

tatas tadupadiṣṭena kṛtvā dhyānārcanādikam /
krameṇa padam āpnoti tad yat paramapāvanam //

vicāreṇāvadātena paśyaty ātmānam ātmanā /
indunā śītalenāntar bimbaṃ svam iva tejasā //

tāvad bhavamahāmbhodhau janas tṛṇavad uhyate /
vicārataṭaviśrāntim eti yāvan na cetasā //

vicāreṇa parijñātavastuno 'sya janasya dhīḥ /
sarvān adhaḥ karoty ādhīn somyāmbha iva vālukāḥ //

idaṃ rukmam idaṃ bhasma parijñāte iti sphuṭam /
na yathā hemakārasya moho jñātātmanas tathā //

akṣayo 'yam anāśātmā svātmety avagate ciram /
bhavatīti hi kasyeha mohasyāvasaraḥ kutaḥ //

aparijñātasāre hi maṇau mūlye vimuhyate /
jñātasāre tv asandigdhamūlye kva kila mūḍhatā //

he janā aparijñāta ātmā vo duḥkhasiddhaye /
parijñātas tv anantāya sukhāyopaśamāya ca //

miśrībhūtam ivānena dehenopahatātmanā /
vyastīkṛtya svam ātmānaṃ svasthā bhavata māciram //

dehenāsya na sambandho manāg evāmalātmanaḥ /
hemnaḥ paṅkalaveneva tadgatasyāpi mānavāḥ //

pṛthag ātmā pṛthag deho jalapadmadalopamau /
ūrdhvabāhur viraumy eṣa na ca kaścic chṛṇoti me //

jaḍadharmi mano yāvad gartakacchapavat sthitam /
bhogamandavapur mūḍhaṃ vismṛtātmavicāraṇam //

tāvat saṃsāratimiraṃ sendunāpi savahninā /
arkadvādaśakenāpi manāg api na bhidyate //

samprabuddhe hi manasi svāṃ vivecayati sthitim /
naiśam arkodaya iva tamo hārdaṃ palāyate //

nityam uttamabodhāya bhogaśayyāgataṃ manaḥ /
bodhayed bhavabhedāya bhavo hy atyantaduḥkhadaḥ //

yathā rajobhir gaganaṃ yathā kamalam ambubhiḥ /
na lipyate 'pi saṃśliṣṭair dehair ātmā tathaiva vaḥ //

kardamādi yathā hemnaś śliṣṭam eva pṛthak sthitam /
nāntaḥ pariṇatiṃ yāti jaḍo dehas tathātmanaḥ //

sukhaduḥkhānubhāvitvam ātmanīty avabudhyate /
asatyam eva gagane dvīndutāmlānate yathā //

sukhaduḥkhe hi dehasya sarvātītasya nātmanaḥ /
ete hy ajñānakasyaiva tasmin naṣṭe na kasyacit //

na kasyacit sukhaṃ kiñcid duḥkhaṃ ca na ca kasyacit /
sarvam ātmamayaṃ śāntam anantaṃ paśya rāghava //

imā yāḥ paridṛśyante vitatās sṛṣṭidṛṣṭayaḥ /
payasīva taraṅgās tāḥ piñchā vyomnīva vātmani //

yathā maṇir dadāty ātmacchāyās svayam akāraṇam /
tejomayīs tathaivāyam ātmā sṛṣṭīḥ prayacchati //

ātmā jagac ca sumate naikaṃ na dve na cāpy asat /
ābhāsamātram evedam itthaṃ samprati jṛmbhate //

samastaṃ khalv idaṃ brahma sarvam ātmedam ātatam /
aham anyad idaṃ cānyad iti bhrāntiṃ tyajānagha //

tate brahmaghane nitye sambhavanti na kalpanāḥ /
vicchittayaḥ payorāśau yathā rāma jaletarāḥ //

ekasminn eva sarvasmin paramātmani vistṛte /
dvitīyā kalpanā nāsti vahnau himakaṇo yathā //

bhāvayann ātmanātmānaṃ cidrūpeṇaiva cinmayam /
jagajjālam ayaṃ hy ātmā svayam ātmani jṛmbhate //

na śoko 'sti na moho 'sti na janmāsti na janmavān /
yad astīha tad evāsti vijvaro bhava rāghava //

samas svasthas sthiramatiś śāntaś śāntamanā muniḥ /
maunī varamaṇisvaccho vijvaro bhava rāghava //

nirdvandvo nityasattvastho niryogakṣema ātmavān /
advitīyo viśokātmā vijvaro bhava rāghava //

viviktaś śāntasaṅkalpo dhīradhīr ūrjitāśayaḥ /
yathāprāptānuvartī ca vijvaro bhava rāghava //

vītarāgo nirāyāso vimanā vītakalmaṣaḥ /
nādātā na parityāgī vijvaro bhava rāghava //

viśvātītaṃ padaṃ prāptaḥ prāptaprāptavyapūritaḥ /
pūrṇārṇavavad akṣubdho vijvaro bhava rāghava //

vikalpajālanirmukto māyāñjanavivarjitaḥ /
ātmanātmani tṛptātmā vijvaro bhava rāghava //

anantāpāraparyantavapur ātmavidāṃ varaḥ /
dharādharaśirodhīro vijvaro bhava rāghava //

ātmany evātmanaudāryaṃ bhaja pūrṇa ivārṇavaḥ /
ātmany evātmanāhlādaṃ bhaja pūrṇendubimbavat //

viśvaprapañcaracaneyam asatyarūpā nāsatyarūpam anudhāvati nāma tajjñaḥ /
tajjño 'si śāntakalano 'si nirāmayo 'si nityodito 'si bhava sundara śāntaśokaḥ //

ekātapatram avanau guruṇopadiṣṭaḥ samyak prapālaya ciraṃ samayeha dṛṣṭyā /
rājyaṃ samastaguṇarañjitarājalokas tyāgo na yukta iha karmasu nāpi rāgaḥ //