Mokṣopāya · Chapter 5.34

varaṃ guṇanidhe daityakulacūḍāmahāmaṇe /
gṛhāṇābhimataṃ bhūyojanmaduḥkhopaśāntaye //

sarvasaṅkalpaphalada sarvalokāntarasthita /
yad udāratamaṃ vetsi tad evādiśa deva me //

sarvasambhramasaṃśāntyai paramāya phalāya ca /
brahmaviśrāntiparyanto viveko 'stu tavānagha //

ity uktvā ditiputrendraṃ viṣṇur antaradhīyata /
kṛtaghargharanirhrādas taraṅgas toyadher iva //

viṣṇāv antarhite deve pūjāyāḥ kusumāñjalim /
pāścātyaṃ dānavas tyaktvā maṇiratnapariṣkṛtam //

padmāsanastho 'tha mṛdāv upaviśya varāsane /
stotrapāṭhavidhāv atra cintayām āsa cintayā //

vicāravān eva bhavān bhavatv iti bhavāriṇā /
devenokto 'smi tenāntaḥ karomy āśu vicāraṇām //

kim ahaṃ nāma tāvat syāṃ yo 'smin bhuvanaḍambare /
vacmi gacchāmi tiṣṭhāmi prayate cāharāmi ca //

jagat tāvad idaṃ nāhaṃ savṛkṣavanaparvatam /
yad bāhyaṃ jaḍam atyantaṃ tat syāṃ katham ahaṃ kila //

asann abhyutthito mūkaḥ pavanais sphurati kṣaṇam /
kālenālpena vilayī deho nāham acetanaḥ //

jaḍayā karṇaśaṣkulyā kalpyamānaḥ kṣaṇasthayā /
śūnyākṛtiś śūnyabhavaś śabdo nāham acetanaḥ //

tvacā kṣaṇavināśinyā prāpyam aprāpyam anyathā /
citprasādopalabdhātma sparśanaṃ nāsmy acetanam //

labdhātmā jihvayā tuccho lolayā lolasattayā /
svalpaspando dravyaniṣṭho raso nāham acetanaḥ //

dṛśyadarśanayor līnaṃ kṣayi kṣaṇavināśinoḥ /
kevale draṣṭari kṣīṇaṃ rūpaṃ nāham acetanam //

nāsayātyantajaḍayā kṣayiṇyā parikalpitaḥ /
pelavo 'niyatādhāro gandho nāham acetanaḥ //

nirmamo 'mananaś śānto gatapañcendriyabhramaḥ /
śuddhaś cetana evāhaṃ kalākalanavarjitaḥ //

cetyavarjitacinmātram aham eṣo 'vabhāsakaḥ /
sabāhyābhyantaravyāpī niṣkalāmalasanmayaḥ //

ā idānīṃ smṛtaṃ satyam etat tad akhilaṃ mayā /
nirvikalpacidābhāsa eṣa ātmāsmi sarvagaḥ //

anena cetaneneme sarve ghaṭapaṭādayaḥ /
sūryāntā avabhāsante dīpenottamatejasā //

anenaitās sphurantīha vicitrendriyavṛttayaḥ /
tejasāntaḥ prakāśena yathāgnikaṇapaṅktayaḥ //

anenaitās sphuranty antar manomananaśaktayaḥ /
sarvagena nidāghena yathā marumarīcayaḥ //

anenaitat padārthānāṃ vastutvaṃ pratipādyate /
śuklādiguṇavattvaṃ svaṃ pradīpeneva vāsasām //

asāv eva hi bhūtānāṃ sarveṣām eva jāgratām /
sarvānubhavitā bhūmāv ātmā makuravat sthitaḥ //

asya tasyāvikalpasya ciddīpasya prasādataḥ /
uṣṇo 'rkaś śiśiraś candro ghano 'drir vidrutaṃ payaḥ //

sātatyenānubhūtānāṃ padārthānām anena tat /
padārthatvam udety uccaiḥ pratāpeneva taptatā //

brahmaviṣṇvindrarudrāṇāṃ kāraṇānāṃ jagatsthitau /
etat kāraṇam ādyaṃ tat kāraṇaṃ nāsya vidyate //

akāraṇād akaraṇāt sarvakāraṇakāraṇāt /
etasmāj jagad utpannam idaṃ śaityaṃ himād iva //

ciccetyadraṣṭṛdṛśyādināmabhir varjitātmane /
sate sakṛdvibhātāya mahyam asmai namo namaḥ //

etasmin sarvabhūtāni nirvikalpacidātmani /
guṇabhūtāni bhūteśe tiṣṭhanti ca viśanti ca //

yat kilānena kalitaṃ cetanenāntar ātmanā /
tat tad bhavati sarvatra netarat sad api sthitam //

yac citā kalitaṃ kiñcit tad āpnoti nijaṃ padam /
yac citā kalitaṃ neha tat sad apy astam āgatam //

imā ghaṭapaṭākārapadārthaśatapaṅktayaḥ /
jāgatyo vipulādarśe hy asmin vyomani bimbitāḥ //

adṛśyaṃ sarvabhūtānāṃ prāpyaṃ galitacetasām /
etat tad dṛśyate sadbhiḥ paraṃ vyometi tanmayaiḥ //

etad vṛddhaṃ vṛddhimati kṣayi kṣayiṇi jāgate /
padārthe sad asac cāpi pratibimbārkavat sthitam //

iyam abhyudayaṃ yāti nānātā dṛśyamañjarī /
ācāracañcarīkāḍhyā etasmād kāraṇadrumād //

asmād iyam udety uccais saṃsāraracanā calā /
vicitratarugulmāḍhyā śailād iva vanāvalī //

sarveṣām avibhinno 'sau trailokyodaravartinām /
brahmādīnāṃ tṛṇāntānāṃ cidātmā samprakāśakaḥ //

eṣo 'sāv aham ādyantarahitas sarvagākṛtiḥ /
carācarāṇām bhūtānām antas svānubhavas sthitaḥ //

asya tasya mamemāni sthāvarāṇi carāṇi ca /
parisaṅkhyāvihīnāni śarīrāṇi bahūni ca //

eṣo 'sāv aham ekātmā svānubhūtivaśāt svayam /
sarvadṛgdraṣṭṛdṛśyatvāt sahasrakaralocanaḥ //

eṣo 'sāv aham ākāśe sūryadehena cāruṇā /
viharāmītareṇāpi vāyudehena vāhinā //

mamaitad vapur ānīlaṃ śaṅkhacakragadādharam /
sarvasaubhāgyasīmānto hy asmiñ jagati valgati //

aham asmin samudbhūtaḥ padmāsanagatas sadā /
nirvikalpasamādhisthaḥ parāṃ nirvṛtim āgataḥ //

ahaṃ trinetrayākṛtyā gaurīvaktrābjaṣaṭpadaḥ /
sargānte saṃharāmīdaṃ kūrmo 'ṅgapaṭalaṃ yathā //

aham aindreṇa rūpeṇa trilokīmaṭhikām imām /
pālayāmi kramaprāptāṃ maṭhikām iva tāpasaḥ //

ahaṃ tṛṇalatāgulmajālaṃ rasatayā sthitaḥ /
utthāpayāmi cidbhūmeḥ kūpād urulatām iva //

svalīlārtham idaṃ cāru jagadāḍambaraṃ tatam /
mayābhijātabālena paṅkakrīḍanakaṃ yathā //

mayīdam arpyate sarvaṃ sattāṃ māṃ prāpya gacchati /
matparityaktam etac ca sad apy eva na kiñcana //

mayi sphāre cidādarśe pratibimbaṃ yad āgatam /
tad asti netarat tasmān matto 'nyan neha vidyate //

kusumeṣv aham āmodaḥ padmapattreṣv ahaṃ chaviḥ /
chaviṣv ahaṃ rūpakalā rūpeṣv anubhavo 'py aham //

yad yat kiñcid idaṃ dṛśyaṃ jagat sthāvarajaṅgamam /
sarvasaṅkalparahitaṃ tac cittattvam ahaṃ param //

āpyā rasamayī śaktir aṇvoghavivṛtodayā /
sā yathā dārukuḍyeṣu tathāhaṃ sarvavastuṣu //

paramāṃ tām ahaṃ sarvapadārthāntaravartitām /
upetya saṃvidvaicitryaṃ pratanomi svayecchayā //

ghṛtaṃ yathāntaḥ payasi rasaśaktir yathā jale /
cicchaktis sarvabhāveṣu tathāntar aham āsthitaḥ //

idaṃ jagat trikālasthaṃ citi mayy eva saṃsthitam /
cetyopacārarahitaṃ vastujātam ivāvanau //

bharitāśeṣadikkukṣis tyaktasaṅkocavibhramaḥ /
sarvasthas sarvadhartā ca virāṭ samrāḍ ahaṃ sthitaḥ //

apūrvam anibaddhendram aśastradalitāmaram /
aprārthitaṃ me samprāptaṃ jagadrājyam idaṃ tatam //

aho nu vitatātmāsmi na māmy ātmātmanātmani /
kalpāntapavanocchūna ekārṇava ivārṇave //

nātmany antam avāpnomi svacche 'ntas svodite svayam /
kṣīravārinidhau paṅgus sarīsṛpa iva sphuran //

svalpeyaṃ maṭhikā brāhmī jagannāmnī susaṅkaṭā /
gajo bilva ivāsyāṃ me na māti vipulaṃ vapuḥ //

viriñcasadanāt pāre tattvānte 'py āharat padam /
prasaraty eva me rūpam adyāpi na nivartate //

ayaṃ nāmāham ity antaḥ kuto niravalambanā /
aparyantākṛter eṣā kilāsīt svalpatā mama //

bhavān ayam ahaṃ cāyam iti mithyaiva vibhramaḥ /
ko dehaḥ ko 'py adeho vāpy apāravapuṣaś citaḥ //

varākāḥ pelavadhiyo babhūvur me pitāmahāḥ /
ye sāmrājyam idaṃ tyaktvā remire 'rthavibhūtiṣu //

kveyaṃ kila mahādṛṣṭir bharitā brahmabṛṃhitā /
kva sarīsṛpabhīmābhī ratī rājyavibhūtibhiḥ //

anantānantasambhogā paropaśamaśālinī /
śuddheyaṃ cinmayī dṛṣṭir jayaty akhiladṛṣṭiṣu //

sarvabhāvāntarasthāya cetyamuktacidātmane /
pratyakcetanarūpāya mahyam eva namo namaḥ //

jayāmy aham ahaṃ jāto jīrṇasaṃsārasaṃsṛtiḥ /
prāptaḥ prāpto mayātmāyaṃ jīvāmi ca jayāmi ca //

idam uttamasāmrājyaṃ bodhaṃ santyajya śāśvatam /
na rame 'ham aramyāsu rājyaduḥkhavibhūtiṣu //

dāruvāridṛṣanmātre lulubhe yo dharātale /
dhig varākam anātmajñaṃ taṃ pitāmahakīṭakam //

avidyaikātmabhir dravyair avidyāmayam ājyapam /
ajñena santarpayatā kiṃ nāma guruṇā kṛtam //

varṣāṇi katicit prāpya jagadgrāmaṭikām imām /
kiṃ nāma prāpad ucitaṃ hiraṇyakaśipuḥ kila //

anāsvādya śamānandaṃ jagadrājyaśatāny api /
samāsvādayatā neha kiñcid āsvāditaṃ bhavet //

na kiñcid yena samprāptaṃ tenedaṃ paramāmṛtam /
samprāpyāntaḥ prapūrṇena sarvaṃ prāptam akhaṇḍitam //

tyaktāmitapado mūrkho mitam eti na paṇḍitaḥ /
uṣṭro hi tyaktasulataḥ kaṇṭakaṃ yāti netaraḥ //

parāṃ dṛṣṭim imāṃ tyaktvā dagdharājye rameta kaḥ /
kas tyaktekṣurasaḥ prājñaḥ kaṭunimbapayaḥ pibet //

mūrkhā eva hi te sarve babhūvur me pitāmahāḥ /
imāṃ dṛṣṭiṃ parityajya ye ratā rājyasaṅkaṭe //

kva phullā nandanasthalyaḥ kva dagdhā marubhūmayaḥ /
kvemā bodhadṛśaś śāntāḥ kva bhogeṣv ātmabuddhayaḥ //

na kiñcid asti trailokye yad rājyam abhivāñchyate /
sarvaṃ cāsty eva cittattve tat kasmān nānubhūyate //

citā sarvasthayā svacchasamayā nirvikārayā /
sarvathā sarvadā sarvaṃ sarvatas sādhu labhyate //

bhānavī taijasī śaktir amṛtasrutir aindavī /
brāhmī mahattā mahatī śākrī trailokyarājatā //

paramā pūrṇatā śārvī jayalakṣmīś ca vaiṣṇavī /
mānasī śīghragamitā balavattā tu vāyavī //

āgneyī dāhakalanā pāyasī rasanirvṛtiḥ /
maunī mahātapassiddhir vidyā bārhaspatī tathā //

vaimānikī vyomagatā sthiratāpi ca pārvatī /
gambhīratātha sāmudrī mairavī ca mahonnatiḥ //

samaśrīs saugatī somyā mādanī madalolatā /
mādhavī puṣpamayatā śāradī ghanasasyatā //

yākṣī ca māyāmayatā nābhasī niṣkalaṅkatā /
śītatāpi ca tauṣārī naidāghī tāpataptatā //

etāś cānyās tathā bahvyo deśakālakriyātmikāḥ /
nānākāravikārotthās trikālodarasaṃsthitāḥ //

vicitrāś śaktayas svacchasamayā nirvikārayā /
citā kriyante parayā kalākalanamuktayā //

vikalpahīnā cit sarvapadārthaśatadṛṣṭiṣu /
samam evābhipatati prabhā prābhākarī yathā //

sarvāśākośaviśrāntāṃ padārthapaṭalīṃ mahī /
kālatrayehākalitāṃ yathānubhavati kṣaṇāt //

tathā samastasaṃsārabṛhaddṛśyadaśāśriyam /
kālatrayasthām amalā cic cinoti tatātmikā //

tulyakālaparāmṛṣṭatrikālakalanāśatā /
anantānubhavābhogā paripūrṇaiva śuddhacit //

parāmṛṣṭatrikālāyā dṛṣṭānantadṛśaś citaḥ /
samatāparaparyāyā pūrṇataivāvaśiṣyate //

tulyakālāvabuddhena mṛdunā kaṭunā ca cit /
samena samatām eti madhuniṣṭhānubhūtivat //

tyaktasaṅkalpakalayā sūkṣmayā cidavasthayā /
sarvabhāvānugatayā sattādvaitaikarūpayā //

vicitrāpi padārthaśrīr anyo'nyavalitāntarā /
tulyakālānubhavanāt sāmyenaivānubhūyate //

bhāvena bhāvam āśritya bhāvas tyajati duḥkhitām /
prekṣya bhāvam abhāvena bhāvas tyajati tuṣṭatām //

kālatrayam upekṣitryā hīnāyāś cetyabandhanaiḥ /
citaś cetyam upekṣitryās samataivāvaśiṣyate //

yāti vācām agamyatvād asattām iva śāśvatīm /
nairātmyasiddhāntadaśām upayāteva tiṣṭhati //

bhavaty ātmā tathā brahma nakiñcic cākhilaṃ ca vā /
paramopaśame līnā mokṣanāmnā parocyate //

saṅkalpakalitā tv eṣā mandābhāsatayā jagat /
na samyak paśyatīdaṃ cid dṛṣṭiḥ paṭalinī yathā //

īhānīhāmayair antar yā cid āvalitā malaiḥ /
sā hi notpatituṃ śaktā pāśabaddheva pakṣiṇī //

saṅkalpakalanenaiva ye kecana janā ime /
patitā mohajāleṣu vinetrā iva pakṣiṇaḥ //

saṅkalpajālavalitair viṣayāvaṭapātibhiḥ /
padavī gatabādheyaṃ na dṛṣṭā matpitāmahaiḥ //

dinaiḥ katipayair eva sphuritvā dharaṇītale /
varākās tena te naṣṭā maṣakāḥ kuhareṣv iva //

ajñāsyan yadi te tattvaṃ bhogaduḥkhārthinas tataḥ /
bhāvābhāvāndhakūpeṣu nāpatiṣyan hatāśayāḥ //

icchādveṣasamutthena dvandvamohena jantavaḥ /
dharāvivaramagnānāṃ kīṭānāṃ samatāṃ gatāḥ //

īhitānīhitākārā kalanāmṛgatṛṣṇikā /
satyāvabodhameghena yasya śāntā sa jīvati //

kutaḥ kilāsyāś śuddhāyā avicchinnāmalākṛteḥ /
candrikāyā rucaḥ koṣṇāḥ kalaṅkakalanāś citaḥ //

ātmane 'stu namo mahyam avicchinnacidātmane /
lokālokamaṇe deva cireṇādhigato 'sy aho //

parāmṛṣṭo 'si labdho 'si prodito 'si cirāya ca /
uddhṛto 'si vikalpebhyo yo 'si so 'si namo 'stu te //

mahyaṃ tubhyam anantāya tubhyaṃ mahyaṃ śivātmane /
namo devātidevāya parāya paramātmane //

gataghanam iva pūrṇam indubimbaṃ gatakalanāvaraṇaṃ svam eva rūpam /
svavapuṣi muditaṃ svayaṃ svasaṃsthaṃ svayam uditaṃ svarasaṃ svayaṃ namāmi //