Mokṣopāya · Chapter 5.2

te sametya gṛhaṃ vīrā rājaputrāś śaśitviṣaḥ /
cakrus sarvam aśeṣeṇa svasadmasu dinakramam //

vasiṣṭho rāghavaś caiva rājāno munayo dvijāḥ /
iti cakrus svakāryāṇi tadā svagṛhavīthiṣu //

sasnuḥ kamalakalhārakumudotpalahāriṣu /
jalāśayeṣu cakrāhvahaṃsasārasarāviṣu //

gobhūtilahiraṇyāni śayanāny āsanāni ca /
dadur dānāni viprebhyo bhojanāny aṃśukāni ca //

hemaratnavicitreṣu sveṣu cāmarasadmasu /
ānarcur acyuteśānahutāśārkādikān surān //

putrapautrasuhṛdbhṛtyabandhumitragaṇais saha /
tata āsvādayām āsur bhojanāny ucitāni te //

etasmin samaye cāsmin nagare divaso 'bhavat /
tanur aṣṭāṃśaśeṣatvān mṛdvātapamanoharaḥ //

sāyantanavidhiṃ te te tatkālocitayecchayā /
anayan bandhubhis sārdhaṃ yāvad astaṃ yayau raviḥ //

sandhyāṃ vavandire suṣṭhu jepuś caivāghamarṣaṇam /
peṭhus stotrāṇi puṇyāni jagur gāthā manoramāḥ //

tataś cābhyudite śyāmākāminīśokahāriṇi /
kṣīrodād iva māhendryāṃ candre 'vaśyāyadāyini //

śanair āstīrṇapuṣpeṣu kīrṇakarpūramuṣṭiṣu /
dīrghendubimbaramyeṣu tasthus talpeṣu rāghavāḥ //

atha rāmād ṛte 'nyeṣāṃ tatra tadvyavahāriṇī /
vyatīyāya śanaiś śyāmā muhūrta iva sundarī //

tasthau rāmas tu tām eva vāsiṣṭhīṃ vacanāvalīm /
cintayan madhurodārāṃ prākpītāṃ karabho yathā //

kim idaṃ nāma saṃsārabhramaṇaṃ kim ime janāḥ /
bhūtānīha vicitrāṇi kim āyānti prayānti kim //

manasaḥ kīdṛśaṃ rūpaṃ kathaṃ caitat prasṛjyate /
māyeyaṃ sā kimutthā syāt kathaṃ ceyaṃ nivartate //

nivṛttayā ca vā kas syād guṇo doṣo 'tha vā bhavet /
katham ātmani caivāyaṃ tate saṅkoca āgataḥ //

kim uktaṃ syād bhagavatā muninā manasaḥ kṣaye /
kim indriyajaye proktaṃ kim uktam atha cātmani //

jīvaś cittaṃ mano māyetyevamādibhir ātataiḥ /
rūpair ātmaiva saṃsāraṃ tanotīmam asanmayaiḥ //

ebhir eva manomātratantubaddhaiḥ kṣayaṃ gataiḥ /
duḥkhopaśāntir etāni sucikitsyāni naḥ katham //

bhogābhramālāvalanād dhībalākām imāṃ katham /
pṛthak karomi payaso dhārāṃ haṃsa ivāmbhasaḥ //

bhogās tyaktuṃ na śakyante tattyāgena vinā dhiyaḥ /
prabhavāmo na vipadām aho saṅkaṭam āgatam //

manomātrajayaprāpyaṃ tanv evedaṃ prayojanam /
sampannaṃ me giriguru maurkhyād yakṣaś śiśor iva //

kadā svaśāntim āgatya gatasaṃsārasambhramā /
bāleva labdhadayitā sukham āpsyati no matiḥ //

kadopaśāntasaṃrambhaṃ vigatāśeṣakautukam /
apārapadaviśrāntaṃ mama syāt pāvanaṃ manaḥ //

kalākalāpasampūrṇāc chaśāṅkād api śītale /
pade surūdḥaṃ viśramya hasiṣyāmi kadā jagat //

kalanāpelavaṃ rūpam utsṛjyālīnam ātmani /
kadaiṣyati manaś śāntiṃ payasīva taraṅgakaḥ //

tṛṣṇātaraṅgākulitaṃ māyāmakaramālitam /
kadā saṃsārajaladhiṃ tīrtvā syām aham ajvaraḥ //

kadopaśāntaśuddhāsu padavīṣu vicakṣaṇāḥ /
mumukṣūṇāṃ nivatsyāmo niśśokaṃ samadarśanāḥ //

santāpitasamastāṅgas sarvadhātubhayaṅkaraḥ /
saṃsṛtijvara ādīrghaḥ kadā naś citta śāmyati //

nivātadīpalekheva kadoṣitvā gatabhramam /
śamam eṣyasi he buddhe svaprakāśād anantaram //

kadendriyāṇi duḥkhebhyas santariṣyatha helayā /
durīhādagdhadehāni garutmanta ivābdhitaḥ //

ayaṃ so 'ham idaṃ tan me iti vyaktotthito bhramaḥ /
śaradīvāsito meghaḥ kadā na upaśāmyati //

mandāravanalekhāsu yā ratis sā tṛṇāyate /
yatra tat padam ātmīyaṃ samprāpsyāmaḥ kadā vayam //

vītarāgajanaproktā nirmalā jñānadṛṣṭayaḥ /
kaccit padaṃ tvayi manaḥ kariṣyantīti me vada //

hā tāta mātaḥ putreti girāṃ mā syām ahaṃ punaḥ /
bhājanaṃ citta madbandho bhojanaṃ duḥkhabhoginām //

he buddhe bhagini bhrātur arthitāṃ pūrayāśu me /
āvayor duḥkhamokṣāya vicāraya muner giraḥ //

āpad āpatati prītyā bhave sati suteva te /
tena bhavye bhavacchedabhūtaye susthirā bhava //

vasiṣṭhamuninā proktā viraktāḥ prathamaṃ giraḥ /
tato mumukṣor ācāra utpattīnāṃ kramas tataḥ //

tatas sthitiprakaraṇaṃ nānādṛṣṭāntasundaram /
vijñānagarbhaṃ sakalaṃ yathāvat smara he mate //

kṛtam api śataśo vicāritaṃ yad yadi tad upaiti na mānavasya buddhiḥ /
bhavati tad aphalaṃ śaradghanābhaṃ satatam ato matir eva kāryasāraḥ //