મોક્ષોપાય · અધ્યાય 5.2

તે સમેત્ય ગૃહં વીરા રાજપુત્રાશ્ શશિત્વિષઃ ।
ચક્રુસ્ સર્વમ્ અશેષેણ સ્વસદ્મસુ દિનક્રમમ્ ॥

વસિષ્ઠો રાઘવશ્ ચૈવ રાજાનો મુનયો દ્વિજાઃ ।
ઇતિ ચક્રુસ્ સ્વકાર્યાણિ તદા સ્વગૃહવીથિષુ ॥

સસ્નુઃ કમલકલ્હારકુમુદોત્પલહારિષુ ।
જલાશયેષુ ચક્રાહ્વહંસસારસરાવિષુ ॥

ગોભૂતિલહિરણ્યાનિ શયનાન્ય્ આસનાનિ ચ ।
દદુર્ દાનાનિ વિપ્રેભ્યો ભોજનાન્ય્ અંશુકાનિ ચ ॥

હેમરત્નવિચિત્રેષુ સ્વેષુ ચામરસદ્મસુ ।
આનર્ચુર્ અચ્યુતેશાનહુતાશાર્કાદિકાન્ સુરાન્ ॥

પુત્રપૌત્રસુહૃદ્ભૃત્યબન્ધુમિત્રગણૈસ્ સહ ।
તત આસ્વાદયામ્ આસુર્ ભોજનાન્ય્ ઉચિતાનિ તે ॥

એતસ્મિન્ સમયે ચાસ્મિન્ નગરે દિવસો ઽભવત્ ।
તનુર્ અષ્ટાંશશેષત્વાન્ મૃદ્વાતપમનોહરઃ ॥

સાયન્તનવિધિં તે તે તત્કાલોચિતયેચ્છયા ।
અનયન્ બન્ધુભિસ્ સાર્ધં યાવદ્ અસ્તં યયૌ રવિઃ ॥

સન્ધ્યાં વવન્દિરે સુષ્ઠુ જેપુશ્ ચૈવાઘમર્ષણમ્ ।
પેઠુસ્ સ્તોત્રાણિ પુણ્યાનિ જગુર્ ગાથા મનોરમાઃ ॥

તતશ્ ચાભ્યુદિતે શ્યામાકામિનીશોકહારિણિ ।
ક્ષીરોદાદ્ ઇવ માહેન્દ્ર્યાં ચન્દ્રે ઽવશ્યાયદાયિનિ ॥

શનૈર્ આસ્તીર્ણપુષ્પેષુ કીર્ણકર્પૂરમુષ્ટિષુ ।
દીર્ઘેન્દુબિમ્બરમ્યેષુ તસ્થુસ્ તલ્પેષુ રાઘવાઃ ॥

અથ રામાદ્ ઋતે ઽન્યેષાં તત્ર તદ્વ્યવહારિણી ।
વ્યતીયાય શનૈશ્ શ્યામા મુહૂર્ત ઇવ સુન્દરી ॥

તસ્થૌ રામસ્ તુ તામ્ એવ વાસિષ્ઠીં વચનાવલીમ્ ।
ચિન્તયન્ મધુરોદારાં પ્રાક્પીતાં કરભો યથા ॥

કિમ્ ઇદં નામ સંસારભ્રમણં કિમ્ ઇમે જનાઃ ।
ભૂતાનીહ વિચિત્રાણિ કિમ્ આયાન્તિ પ્રયાન્તિ કિમ્ ॥

મનસઃ કીદૃશં રૂપં કથં ચૈતત્ પ્રસૃજ્યતે ।
માયેયં સા કિમુત્થા સ્યાત્ કથં ચેયં નિવર્તતે ॥

નિવૃત્તયા ચ વા કસ્ સ્યાદ્ ગુણો દોષો ઽથ વા ભવેત્ ।
કથમ્ આત્મનિ ચૈવાયં તતે સઙ્કોચ આગતઃ ॥

કિમ્ ઉક્તં સ્યાદ્ ભગવતા મુનિના મનસઃ ક્ષયે ।
કિમ્ ઇન્દ્રિયજયે પ્રોક્તં કિમ્ ઉક્તમ્ અથ ચાત્મનિ ॥

જીવશ્ ચિત્તં મનો માયેત્યેવમાદિભિર્ આતતૈઃ ।
રૂપૈર્ આત્મૈવ સંસારં તનોતીમમ્ અસન્મયૈઃ ॥

એભિર્ એવ મનોમાત્રતન્તુબદ્ધૈઃ ક્ષયં ગતૈઃ ।
દુઃખોપશાન્તિર્ એતાનિ સુચિકિત્સ્યાનિ નઃ કથમ્ ॥

ભોગાભ્રમાલાવલનાદ્ ધીબલાકામ્ ઇમાં કથમ્ ।
પૃથક્ કરોમિ પયસો ધારાં હંસ ઇવામ્ભસઃ ॥

ભોગાસ્ ત્યક્તું ન શક્યન્તે તત્ત્યાગેન વિના ધિયઃ ।
પ્રભવામો ન વિપદામ્ અહો સઙ્કટમ્ આગતમ્ ॥

મનોમાત્રજયપ્રાપ્યં તન્વ્ એવેદં પ્રયોજનમ્ ।
સમ્પન્નં મે ગિરિગુરુ મૌર્ખ્યાદ્ યક્ષશ્ શિશોર્ ઇવ ॥

કદા સ્વશાન્તિમ્ આગત્ય ગતસંસારસમ્ભ્રમા ।
બાલેવ લબ્ધદયિતા સુખમ્ આપ્સ્યતિ નો મતિઃ ॥

કદોપશાન્તસંરમ્ભં વિગતાશેષકૌતુકમ્ ।
અપારપદવિશ્રાન્તં મમ સ્યાત્ પાવનં મનઃ ॥

કલાકલાપસમ્પૂર્ણાચ્ છશાઙ્કાદ્ અપિ શીતલે ।
પદે સુરૂદ્ઃઅં વિશ્રમ્ય હસિષ્યામિ કદા જગત્ ॥

કલનાપેલવં રૂપમ્ ઉત્સૃજ્યાલીનમ્ આત્મનિ ।
કદૈષ્યતિ મનશ્ શાન્તિં પયસીવ તરઙ્ગકઃ ॥

તૃષ્ણાતરઙ્ગાકુલિતં માયામકરમાલિતમ્ ।
કદા સંસારજલધિં તીર્ત્વા સ્યામ્ અહમ્ અજ્વરઃ ॥

કદોપશાન્તશુદ્ધાસુ પદવીષુ વિચક્ષણાઃ ।
મુમુક્ષૂણાં નિવત્સ્યામો નિશ્શોકં સમદર્શનાઃ ॥

સન્તાપિતસમસ્તાઙ્ગસ્ સર્વધાતુભયઙ્કરઃ ।
સંસૃતિજ્વર આદીર્ઘઃ કદા નશ્ ચિત્ત શામ્યતિ ॥

નિવાતદીપલેખેવ કદોષિત્વા ગતભ્રમમ્ ।
શમમ્ એષ્યસિ હે બુદ્ધે સ્વપ્રકાશાદ્ અનન્તરમ્ ॥

કદેન્દ્રિયાણિ દુઃખેભ્યસ્ સન્તરિષ્યથ હેલયા ।
દુરીહાદગ્ધદેહાનિ ગરુત્મન્ત ઇવાબ્ધિતઃ ॥

અયં સો ઽહમ્ ઇદં તન્ મે ઇતિ વ્યક્તોત્થિતો ભ્રમઃ ।
શરદીવાસિતો મેઘઃ કદા ન ઉપશામ્યતિ ॥

મન્દારવનલેખાસુ યા રતિસ્ સા તૃણાયતે ।
યત્ર તત્ પદમ્ આત્મીયં સમ્પ્રાપ્સ્યામઃ કદા વયમ્ ॥

વીતરાગજનપ્રોક્તા નિર્મલા જ્ઞાનદૃષ્ટયઃ ।
કચ્ચિત્ પદં ત્વયિ મનઃ કરિષ્યન્તીતિ મે વદ ॥

હા તાત માતઃ પુત્રેતિ ગિરાં મા સ્યામ્ અહં પુનઃ ।
ભાજનં ચિત્ત મદ્બન્ધો ભોજનં દુઃખભોગિનામ્ ॥

હે બુદ્ધે ભગિનિ ભ્રાતુર્ અર્થિતાં પૂરયાશુ મે ।
આવયોર્ દુઃખમોક્ષાય વિચારય મુનેર્ ગિરઃ ॥

આપદ્ આપતતિ પ્રીત્યા ભવે સતિ સુતેવ તે ।
તેન ભવ્યે ભવચ્છેદભૂતયે સુસ્થિરા ભવ ॥

વસિષ્ઠમુનિના પ્રોક્તા વિરક્તાઃ પ્રથમં ગિરઃ ।
તતો મુમુક્ષોર્ આચાર ઉત્પત્તીનાં ક્રમસ્ તતઃ ॥

તતસ્ સ્થિતિપ્રકરણં નાનાદૃષ્ટાન્તસુન્દરમ્ ।
વિજ્ઞાનગર્ભં સકલં યથાવત્ સ્મર હે મતે ॥

કૃતમ્ અપિ શતશો વિચારિતં યદ્ યદિ તદ્ ઉપૈતિ ન માનવસ્ય બુદ્ધિઃ ।
ભવતિ તદ્ અફલં શરદ્ઘનાભં સતતમ્ અતો મતિર્ એવ કાર્યસારઃ ॥