Mokṣopāya · Chapter 4.5

sa uttamapadālambī cakrabhramavad āsthitaḥ /
śarīranagarīrājyaṃ kurvann api na lipyate //

tasyeyaṃ bhogamokṣārthaṃ tajjñasyopavanopamā /
sukhāyaiva na duḥkhāya svaśarīramahāpurī //

nagarītvaṃ śarīrasya kathaṃ nāma mahāmune /
enāṃ cādhivasan yogī kathaṃ rājyasukhaikabhāk //

ramyeyaṃ dehanagarī rāma sarvaguṇānvitā /
jñasyānantavilāsāḍhyā svālokārkaprakāśitā //

netravātāyanoddyotaprakāśabhuvanāntarā /
karapratolīvistāraprāptapādopajaṅgalā //

romarājilatāgulmā tvagaṭṭālakamālitā /
gulphagulguluviśrāntajaṅghorustambhamaṇḍalā //

rekhāvibhaktapādograśilāprathamanirmitā /
carmamarmasirāsārasandhisīmāmanoramā //

ūrudvayakavāṭāgranirmitopasthanirgamā /
kacatkacāvalīkācadalapracchādanāvṛtā //

bhrūlalāṭāsyasacchāyavadanodyānaśobhitā /
dṛṣṭipātotpalākīrṇakapolavipulasthalā //

vakṣassthalasarassyūtakucapaṅkajakorakā /
ghanaromāvalicchannaskandhakrīḍāśiloccayā //

udaraśvabhranikṣiptasvanneṣṭabhakṣakarparā /
dīrghakaṇṭhabilodgīrṇavātasaṃrambhaśabditā //

hṛdayāpaṇanirṇītayathāprāptārthabhūṣitā /
anārataṃ navadvārapravahatprāṇanāgarā //

āsyasphārakhadādṛṣṭadantāsthiśakalākulā /
mukhaskhadābhramajjihvācillācarvitabhojanā //

romaśaṣpabharacchannakarṇakoṭarakūpakā /
sphikkṛṅkhalāñcitopāntapṛṣṭhavistīrṇajaṅgalā //

gudocchinnāraghaṭṭāntaruddhṛtānantakardamā /
cittodyānamahīvalgadātmacintāvarāṅganā //

dhīvaratrādṛḍhābaddhacapalendriyamarkaṭā /
vadanodyānahasanapuṣpodgamamanoramā //

svaśarīrapurī jñasya sarvasaubhāgyasundarī /
sukhāyaiva na duḥkhāya paramāya hitāya ca //

ajñasyeyam anantānāṃ duḥkhānāṃ kośapālikā /
jñasya tv iyam anantānāṃ sukhānāṃ kośapālikā //

na kiñcid asyāṃ naṣṭāyāṃ jñasya naṣṭam arindama /
sthitāyāṃ saṃsthitaṃ sarvaṃ teneyaṃ jñasukhāvahā //

yad enāṃ jñas samāruhya saṃsāre viharaty alam /
aśeṣabhogamokṣārthaṃ teneyaṃ jñarathas smṛtaḥ //

śabdarūparasasparśagandhabandhuśriyo yataḥ /
anayaiva hi labhyante teneyaṃ jñasya lābhadā //

sukhaduḥkhakriyājālaṃ yadaiṣodvahati svayam /
tadaiṣā rāma sarvatra sarvavastubharakṣamā //

tasyāṃ śarīrapuryāṃ hi rājyaṃ kurvan gatabhramaḥ /
jñas tiṣṭhati gatavyagraṃ svapuryām iva vāsavaḥ //

na kṣipaty avaṭāṭope manomattaturaṅgamam /
na lobhadvandvarūpāya prajñāputrīṃ prayacchati //

ajñānapararāṣṭraṃ ca na randhraṃ tv asya paśyati /
saṃsārāribhayasyāntar mūlāny eṣa nikṛntati //

tṛṣṇāsāraparāvarte kāmasaṅkṣobhadurgrahe /
na nimajjati paryastasukhaduḥkhākṣadevane //

karoty avirataṃ snānaṃ bahir antar api kṣaṇāt /
saritsaṅgamatīrtheṣu manorathagatiḥ kramāt //

sakalākṣijanādṛśyaḥ puraprekṣāparāṅmukhaḥ /
dhyānanāmni sukhaṃ nityaṃ tiṣṭhaty antaḥpurāntare //

sukhāvahaiṣā nagarī nityaṃ pramuditātmanaḥ /
bhogamokṣapradā divyā śakrasyevāmarāvatī //

sthitayā saṃsthitaṃ sarvaṃ kiñcin naṣṭaṃ na naṣṭayā /
yayā puryā mahīpasya sā kathaṃ na sukhāvahā //

vinaṣṭe dehanagare jñasya naṣṭaṃ na kiñcana /
ākrāntakumbhakośasya khasya kumbhakṣaye yathā //

vidyamānaṃ ghaṭaṃ vāyuḥ kila spṛśati nāsthitam /
yathā tathaiva dehī svāṃ śarīranagarīm imām //

atrastha eṣa bhagavān ātmā sarvagato 'pi san /
svavikalpakṛtāṃ bhuktvā puṃstām adhigatātmadṛk //

kurvann api na kurvāṇas samyaksarvakriyonmukhaḥ /
kadācit prakṛtān sarvān kāryārthān adhitiṣṭhati //

kadācil līlayā lolaṃ vimānam adhirohati /
anāhatagatiṃ kāntaṃ vihartum amalaṃ manaḥ //

tatrastho lokasundaryā satataṃ śītalāṅgayā /
ramate rāmayā maitryā nityaṃ hṛdayasaṃsthayā //

dve kānte tiṣṭhatas tasya pārśvayos satyataikate /
indor iva viśākhe dve samāhlāditacetase //

jña imān akhilāṃl lokān duḥkhakrakacadāritān /
vālmīkān iva pīṭhasthaḥ pṛṣṭhād arka ivekṣate //

ciraṃ pūritasarvāśas sarvasampattisundaraḥ /
apunaḥkhaṇḍanāyenduḥ pūrṇāṅga iva rājate //

sevyamāno 'pi bhogaugho na khedāyāsya jāyate /
kālakūṭaḥ kileśasya kaṇṭhe pratyuta rājate //

parijñāyopabhukto hi bhogo bhavati tuṣṭaye /
vijñāyāśvāsito maitrīm eti cauro na śatrutām //

naranārīnaṭaughānāṃ kalahe dūragāminā /
jñena yātreva subhagā bhogaśrīr avalokyate //

aśaṅkitopasamprāptā grāmayātrā yathādhvagaiḥ /
prekṣyate tadvad eva jñair vyavahāramayī kriyā //

ayatnopanateṣv akṣi digdravyeṣu yathā puraḥ /
nīrāgam eva patati tadvat kāryeṣu dhīradhīḥ //

indriyāṇāṃ na harati prāptam arthaṃ kadācana /
na dadāti tathā prāptaṃ sampūrṇo jño 'vatiṣṭhate //

aprāptacintās samprāptasamupekṣāś ca sanmatim /
nākampayanti taralāḥ piñchaghātā ivācalam //

saṃśāntasarvasandeho galitākhilakautukaḥ /
saṅkṣīṇavāsanājālo jñas samrāḍ iva śobhate //

ātmany eva na māty antas svātmanātmani jṛmbhate /
sampūrṇāpāraparyantaḥ kṣīrārṇava ivātmavān //

bhogecchākṛpaṇāñ jantūn dīnān dīnendriyāṇi ca /
anunmattamanāś śānto hasaty unmattakān iva //

icchato 'nyanijāṃ jāyāṃ yathaivānyena hasyate /
indriyasyecchato bhogaṃ tathaiva jñena hasyate //

tyajantaṃ susukhaṃ sāmyaṃ mano viṣayavidrutam /
aṅkuśeneva nāgendraṃ vicāreṇa śamaṃ nayet //

bhogeṣu prasaro yasyā manovṛtteḥ pradīyate /
sāpy ādāv eva hantavyā viṣasyevāṅkurodgatiḥ //

tāḍitasya hi yaḥ paścāt sammānas so 'py anantakaḥ /
śāler grīṣmopataptasya kuseko 'py amṛtāyate //

anārtena hi sammāno bahumāno na budhyate /
pūrṇānāṃ saritāṃ prāvṛṭpūras svalpaṃ virājate //

pūrṇas tūpakṛto 'py anyat punar apy abhivāñchati /
jagatpūraṇayāpy ambu gṛhṇāty ekārṇavo 'khilam //

manaso nigṛhītasya yā paścād bhāgamaṇḍanā /
tām evālabdhavistāralabdhatvād bahu manyate //

baddhamukto mahīpālo grāmamātreṇa tuṣyati /
parair abaddho nākrānto na rājyaṃ bahu manyate //

hastaṃ hastena sampīḍya dantair dantān vicūrṇya ca /
aṅgāny aṅgair ivākramya jaya svendriyaśātravān //

jetum anyaṃ kṛtotsāhaiḥ puruṣair udbubhūṣubhiḥ /
pūrvaṃ hṛdayaśatrutvāj jetavyānīndriyāṇy alam //

etāvati dharaṇitale subhagās te sādhucetanāḥ puruṣāḥ /
puruṣakathāsu ca gaṇyā na jitā ye cetasā svena //

hṛdayabile kṛtakuṇḍala ulbaṇakalanāviṣo manobhujagaḥ /
yasyopaśāntim āgata uditaṃ tam arindamaṃ vande //