Mokṣopāya · Chapter 4.42

asmin bhagavati brahmaṇy amalaṃ padam āsthite /
pitāmahe mahābāho kṛtasargavyavasthitau //

jagajjīrṇāraghaṭṭe 'smin vahati svavyavasthayā /
viprotabhūtaghaṭayā rajjvā jīvitatṛṣṇayā //

brahmottheṣu ca jīveṣu viśatsu bhavapañjaram /
vāsanālūnaśīrṇeṣu payorāśiṃ payassv iva //

āgateṣv īśvarād vyomavātamadhyavivartiṣu /
manassv anyeṣu vātāntāl lolālātāt kaṇeṣv iva //

anārataṃ viniryānti viśanty anye tathābhitaḥ /
rāma brahmaṇi jīvaughās taraṅgā iva vāridhau //

anādyantapadotpannāḥ kalanāpadam āgatāḥ /
bhūtākāśaṃ viśanty anye dhūmaśriya ivāmbudam //

ekatāṃ tatra gacchanti bhūtatanmātramaṇḍalaiḥ /
mandārakusumāmodā yathā madhuramārutaiḥ //

te tu tanmātravātena tatprāṇatvam upeyuṣā /
ākramyante pracaṇḍena daityaughenāmarā iva //

bhūtaprāṇānilotthena tena gandhavahena te /
niveśyante śarīreṣu gandhā ghrāṇavraṇeṣv iva //

teṣu bhūtaśarīreṣu jīvā gacchanti vīryatām /
tato jagati jāyante bhavanti prāṇinas sphuṭāḥ //

anye dhūmādimārgeṇa garbhatām etya dehinām /
prāṇitām upagacchanti ciraṃ sthāvaratāṃ ca vā //

kecit pavanamārgeṇa śālikoṭaraśāyinaḥ /
vīryatām etya jāyante vividhāḥ prāṇadharmiṇaḥ //

kācid utpannamātraiva rāma jīvaparamparā /
tanmātravalitā tāvat tiṣṭhaty ambarakoṭare //

udeti yāvad bhagavān indur uddāmamaṇḍalaḥ /
kṣīrāmbubhir ivālolaiḥ plāvayan raśmibhir jagat //

tatas teṣv atiramyeṣu candraraśmiṣu sā padam /
karoti vihagī lolā vṛkṣād vṛkṣāntareṣv iva //

tebhyo 'pi candraraśmibhyo viśaty oṣadhipallavān /
navaṃ kumudinīṣaṇḍaṃ padminībhya ivālinī //

tayauṣadhiphalāny antas svādavanti bhavanty alam /
ikṣunālyo raseneva yānti pīvaratām api //

phaleṣu teṣu badhnāti padam indukaracyutā /
jīvālī kṣīrapūrṇeṣu mātṛstanabhareṣv iva //

tāḥ phalāvalayaḥ pakvā bhakṣyante yaiś śarīribhiḥ /
teṣv eva vīryam āgatya tiṣṭhanty apravibodhitāḥ //

prasuptavāsanājālā jīvaśrīr garbhapañjaram /
adhitiṣṭhati bījaśrīs suptapattrā yathā ghaṭam //

yathā kāṣṭhe sthito vahnir yathā mṛdi ghaṭas sthitaḥ /
yathā kṣīre sthitaṃ sarpir vīrye jīvas tathā sthitaḥ //

anena kramayogena parāgatya maheśvarāt /
adṛṣṭānyaśarīraśrīr jāyate yo naro bhuvi //

sa hi sāttvikajātis syād udāravyavahāravān /
tenaiva mokṣabhāgī cej janmanā tat sa sāttvikaḥ //

athetthaṃ yonim āsādya bhuktvā janmaparamparām /
mokṣārthaṃ prāptajanmā cet tat sa rājasasāttvikaḥ //

pāścātyajanmanaḥ puṃsaḥ kramaṃ vakṣyāmi te 'dhunā /
rāma rājasasattvasya mokṣam āyāty asau yathā //

prāthamyena ya āyātas saṃsāram atisāttvikaḥ /
sa kadācit kvacit kaścit sambhavaty anaghākṛte //

sambhavantīha puruṣā rāma rājasasāttvikāḥ /
pravicāryās ta evāto gantavyaṃ ceha taddṛśā //

prāthamyena samāyātā ye padāt paramātmanaḥ /
durlabhāḥ puruṣā rāma te mahāguṇaśālinaḥ //

ye cānye vividhā mūkā mūḍhās tāmasajātayaḥ /
teṣāṃ sthāvaratulyānāṃ kiṃ tad rāma vicāryate //

katipayādhigatātmabhavāntaraḥ prakṛtajanmani labhyamahāpadaḥ /
ayam iha pravicāraṇayogyatām anugato nanu rājasasāttvikaḥ //