Mokṣopāya · Chapter 4.41

annapānāṅganāsaṅgād ṛte nāstīha kiñcana /
śubhaṃ vastv avisaṃvādi mahān kim abhivāñchatu //

tiryañcaḥ paśavo mūḍhā yena tuṣyanty asādhavaḥ /
bhogādinā kathaṃ tena ratim āyānti sādhavaḥ //

bhogaiḥ kṛpaṇasarvasvair ādimadhyāntapelavaiḥ /
viśvāsaṃ yānti ye loke tair alaṃ naragardabhaiḥ //

itaḥ keśā ito raktam itīyaṃ pramadātanuḥ /
etayā toṣam āyānti sārameyā na mānavāḥ //

mṛn mahī dāru taravo deho māṃsaṃ dṛṣad giriḥ /
adho bhūr ambaraṃ pṛṣṭhe kim apūrvaṃ sukhāya yat //

mātrāsparśānusāriṇyo vivekapadabhaṅgurāḥ /
mohāyaiva parāmṛṣṭās sakalā lokasaṃvidaḥ //

sarvasyā eva paryante śubhāyā api saṃsthiteḥ /
malinaṃ duḥkham asty eva jvālāyā iva kajjalam //

āgamāpāyato 'nityā manaṣṣaṣṭhendriyakriyāḥ /
latā nāgendram iva tā dhārayanti na satpadam //

putrikā raktamāṃsasya kānteyam iti sādaram /
svadehanāmny asthicaye śliṣyate seti kaḥ kramaḥ //

sarvaṃ satyam idam rāma sthiram ajñasya tuṣṭaye /
jñasyāsthiram asatyaṃ ca jagad rāma na tuṣṭaye //

abhukte 'pi viṣe yaiṣā viṣamūrchāṃ prayacchati /
tāṃ parityajya bhāvāsthām ātmaikatvāj jñatāṃ vraja //

anātmany ātmabhāvena cittaṃ sthitim upāgatam /
yadā tadedam āyātaṃ jagajjālam asanmayam //

vāsanāvaśato brahmamanasā kalpitaṃ vapuḥ /
tejasāśritakuḍyena hemābhatvam ivātmanaḥ //

vairiñcapadam āsādya mano brahman mahāmate /
idaṃ jagat sughanatāṃ katham ānayati kramāt //

garbhatalpāt samutthāya padmajaḥ prathamaṃ śiśuḥ /
brahmeti śabdam akarod brahmā tena sa ucyate //

saṅkalpajālarūpasya manasaḥ kalpitākṛteḥ /
akarot tasya saṅkalpalakṣmīḥ padam athāntare //

tatas saṅkalpayām āsa pūrvaṃ tejo mahāprabham /
lasadagnilatācakravakrīkṛtadigantaram //

ṛkṣapratimaniṣṭhyūtakarkaśāgnikaṇotkaram /
muñjapiñjaraparyantahemakānanitāmbaram //

jvālāhemalatājālajaṭālanijamaṇḍalam /
kacatprasaraduddāmakarakuṇḍalamaṇḍitam //

taccharīri manas tasmiṃs tatas tejasi bhāsvare /
ātmākārasamākāraṃ bhāskaraṃ samakalpayat //

sa tatas tejasas tasmād abhyudeti divākaraḥ /
jvālāmaṇḍalamadhyastho jvalatkanakakuṇḍalaḥ //

jvālājaṭābhāradharo vāntavisphārapāvakaḥ /
jvālāvilāsāvayavaḥ pūritākāśamaṇḍalaḥ //

atha brahmā mahābuddhir anyāṃs tāṃs tejasaḥ kaṇān /
akasmāt pratibhātena vimānatvena cāruṇā //

kṣaṇāt saṅkalpayām āsa dadarśa ca tathaiva tān /
saṅkalpān antaraṃ jātān vidvāñ śabdagaṇān iva //

sthitir eṣā mahābāho pratisargaṃ svayambhuvaḥ /
pratyahaṃ ca pratijagat saṅkalpitasurāsurā //

kālaṃ kālavibhaktīś ca nakṣatrāṇi grahāṃs tathā /
saritas sāgarān dvīpān diśaś śailāṃs tathāvanim //

devān daityān narān nāgān gandharvān yakṣarākṣasān /
akalpayad ayaṃ brahmā taraṅgān iva sāgaraḥ //

teṣāṃ deśān girīṃś caiva vimānāny uttamāni ca /
karmāṇi pravibhaktāni padmajas samakalpayat //

te 'pi saṅkalpasamprāptasiddhayas sarvaśaktayaḥ /
yathāsaṅkalpitaṃ vastu kṣaṇād dadṛśur agrataḥ //

saṅkalpayanty athānyāṃs te nānābhūtagaṇān bahūn /
te 'py anyāṃs tatra te 'py anyāṃs te 'py anyān vividhān api //

saṃsmṛtya vedāṃs tadanu yajñakramaguṇānvitān /
jagadgṛhavadhūṃ brahmā maryādāṃ samakalpayat //

brāhmaṃ rūpam upādāya mano māyi mahadvapuḥ /
tanotīttham imāṃ sṛṣṭiṃ bhūtasantatisaṅkulām //

samudrācalavṛkṣāḍhyāṃ kṛtalokāntarakramām /
merubhūpīṭhadikkuñjajaṭālodaramaṇḍalām //

sukhaduḥkhajarājanmamaraṇavyādhivedhitām /
rāgadveṣabhayāviddhāṃ guṇatrayamayātmikām //

manobhis tair viriñcotthair yad yathā kalpitaṃ purā /
tat tathaivākhilaṃ dṛṣṭaṃ dṛśyate 'dyāpi māyayā //

itthaṃ sarveṣu sargeṣu keṣucit tv atha vāpy ajaḥ /
saṅkalpayati saṃsāraṃ paripaśyati ca sthiram //

moha evam ayaṃ mithyā jāgatas sthiratāṃ gataḥ /
saṅkalpanena manasā kalpito 'virataṃ svayam //

saṅkalpavaśatas sarvāḥ prasaranti jagatkriyāḥ /
saṅkalpavaśato devī niyatir niyatā sthitā //

ropitāyāṃ prajānāthais sṛṣṭau sa kamalodbhavaḥ /
brahmā sañcintayaty eṣa padmāsanagataḥ prabhuḥ //

manasspandanamātreṇa citraṃ citreyam utthitā /
sṛṣṭir ābhoginī sphāravyavahāravikāriṇī //

indropendranarendrāḍhyā śailasāgarasaṅkulā /
pātālarododigvargamārgasaṅkaṭakoṭarā //

saṅkalpajālam akhilaṃ mayedam ahitaṃ tatam /
adhunā viramāmy asmāt saṅkalpollāsanakramāt //

iti niścitya viratas kalpanānarthasaṅkaṭāt /
anādimat paraṃ brahma smaraty ātmānam ātmanā //

tam āsādya tadābhāse pade galitamānasaḥ /
sukhaṃ tiṣṭhati śāntātmā talpe 'dhvaśramavān iva //

nirmamo nirahaṅkāraḥ parāṃ śāntim upāgataḥ /
avikṣubdha ivāmbhodhir ātmanātmani tiṣṭhati //

dhyānāt kadācid bhagavān svayaṃ viramati prabhuḥ /
cidvaśāt salilaspandāt somyatvād iva vāridhiḥ //

vicārayati saṃsāraṃ sukhaduḥkhasamanvitam /
āśāpāśaśatair baddhaṃ rāgadveṣabhayāturam //

tatas sa karuṇākrāntamanā bhūtavibhūtaye /
karotīha mahārthāni śāstrāṇi vividhāni ca //

adhyātmajñānagarbhāṇi vedavedāntavanti ca /
purāṇādīni cānyāni muktaye sarvadehinām //

punas tat param ālambya padam āpadvivarjitam /
svasthas tiṣṭhati śāntātmā nirmandara ivārṇavaḥ //

avalokya jagacceṣṭāṃ maryādāyāṃ niyojya ca /
brahmā kamalapīṭhasthaḥ punas svātmani tiṣṭhati //

kevalaṃ janmasaṃskāravaśatas tasya tad vapuḥ /
apunarjananāyaiva cakrabhramavad āsthitam //

na rocate 'sya santyāgo vapuṣo na ca saṅgrahaḥ /
nātmā na cetaran nehā na sthitir nāsthitis tathā //

sarvabhāvasamārambhas samas sarvāsu vṛttiṣu /
paripūrṇārṇavākāro mukta evāvatiṣṭhate //

kadācit kevalaṃ sarvasaṅkalpaparihīnayā /
yadṛcchayānugrahārthaṃ lokānāṃ pravibudhyate //

eṣā brāhmī sthitiḥ puṇyā yā mayoktā mahāmate /
jātiṃ viddhi surānīke tām etāṃ sāttvikīm iti //

visarge paramākāśe brahmaṇo yā manaḥkalā /
udeti prathamaṃ saiṣā brahmatvaṃ samupāśnute //

sarge sthitiṃ gate tv anyā yodeti kalanā parā /
sā vyomānilam āśritya praviṣyauṣadhipallavān //

kācit suratvam āyāti puruṣatvam athāparā /
kācit tiryaktvam āyāti kācid āyāti yakṣatām //

candraraśmipraṇālena gṛhītauṣadhipallavā /
yā yat sattvaṃ samabhyeti sā tad evāśu jāyate //

jātā saṃsargavaśatas tasminn eva hi janmani /
badhyate mucyate vāsau svacamatkārabhedataḥ //

itthaṃ gatā sthitim iyaṃ kila rāmabhadra sṛṣṭis sphuṭaṃ prakaṭasaṅkaṭakarmabandhā /
āvirbhavadvividhaveṣavihārabhārasaṃrambhagarbhavidhurā kalanāpadena //