Mokṣopāya · Chapter 4.39

satyam etat tvayā brahman yad uktaṃ sūktisundaram /
akartaiva hi kartātmā bhoktābhoktaiva bhūtabhṛt //

sarveśvaras sarvamayaś cinmātram amalaṃ padam /
svānubhūtivapur devas sarvabhūtāntarasthitaḥ //

hṛdayaṅgamatāṃ yātam idānīṃ brahma me prabho /
tvaduktibhir yathā śītaṃ dhārābhir bhūbhṛtaḥ payaḥ //

audāsīnyād anicchatvān na bhuṅkte na karoti ca /
samagrālokakāritvād bhuṅkte devaḥ karoti ca //

kiṃ tv ayaṃ bhagavan sphāras saṃśayo me hṛdi sthitaḥ /
chinddhi taṃ tvaṃ girā brahman dīdhityendur yathā tamaḥ //

idaṃ sat tad idaṃ cāsad ayaṃ so 'ham ayaṃ bhavān /
ayam eko dvitīyo 'yam ityādikalanāmalam //

ekasmin vitate śānte nīhāra iva bhāskare /
idamprathamam evācche katham ātmani saṃsthitam //

siddhāntakāla evāsya satpraśnasyottarasthitim /
kathayiṣyāmi te rāma jñāsyasy enāṃ tadaiva ca //

mokṣopāyasya siddhāntasamayaṃ prāpya rāghava /
śrotuṃ praśnottarāṇy etāny alaṃ yogyo bhaviṣyasi //

kāntāgeyagirāṃ rāma bhājanaṃ taruṇo yathā /
praśnānām uttamoktīnāṃ prāptadṛg bhājanaṃ tathā //

vyarthā bhavati bāleṣu yathā rāgamayī kathā /
nirarthakālpabodheṣu tathodārodayā kathā //

kasmiṃścid eva samaye kiñcit puṃso virājate /
phalam ābhāti vṛkṣasya śarady eva na mādhave //

upadeśagiro vṛddhe rañjanā nirmale paṭe /
laganty udāravijñānakathāś cādhigatātmani //

praśnasyāsyottaraṃ pūrvaṃ leśataḥ kathitaṃ mayā /
na vistareṇa tenaitan na jñātaṃ bhavatā sphuṭam //

yadi tvam ātmanātmānam adhigacchasi tat svayam /
etat praśnottaraṃ sādho jānāsy atra na saṃśayaḥ //

mayā siddhāntakāle tu prāptabodhe tvayi sthite /
vaktavyo vistareṇaiṣa sādho praśnottarakramaḥ //

jānāty ātmānam ātmaiva kṛta ātmātmanaiva hi /
ātmaiva samprasannas sann ātmānaṃ pratipadyate //

mayaitat kathitaṃ rāma kartrakartṛvicāraṇam /
vāsanāmayanāśāya tajjño nirvāsano bhavet //

bandho hi vāsanābandho mokṣas syād vāsanākṣayaḥ /
vāsanās tvaṃ parityajya mokṣārthitvam api tyaja //

tāmasīr vāsanāḥ pūrvaṃ tyaktvā viṣayavāsitāḥ /
maitryādibhāvanānāmnīr gṛhāṇāmalavāsanāḥ //

tā apy antaḥ parityajya tābhir vyavaharan bahiḥ /
antaś śāntasamasteho bhava cinmātravāsanaḥ //

tām apy atha parityajya manobuddhisamanvitām /
śeṣe sthirasamādhāno yena tyajasi taṃ tyaja //

cinmanaḥkalanākālaprakāśatimirādikam /
vāsanāṃ vāsitāraṃ ca prāṇaspandanapūrvakam //

samūlam akhilaṃ tyaktvā vyomasomyaḥ praśāntadhīḥ /
yas tvaṃ bhavasi sadbuddhe sa bhavāśv avilambitaḥ //

hṛdayāt samparityajya sarvam eva mahāmatiḥ /
yas tiṣṭhati gatavyagraṃ sa muktaḥ parameśvaraḥ //

samādhim atha karmāṇi mā karotu karotu vā /
hṛdayenāstasarvārtho mukta evottamāśayaḥ //

naiṣkarmyeṇa na tasyārtho na tasyārtho 'sti karmabhiḥ /
na samādhānajapyābhyāṃ yasya nirvāsanaṃ manaḥ //

vicāritam alaṃ śāstraṃ ciram udgrāhitaṃ mithaḥ /
santyaktavāsanān maunād ṛte nāsty uttamaṃ padam //

dṛṣṭaṃ draṣṭavyam akhilaṃ bhrāntvābhrāntā diśo daśa /
janāḥ katipayā eva yathāvastv avalokinaḥ //

yad yad ālokyate kiñcid yatra yatra ca gamyate /
īpsitānīpsitād anyan na tatra yatate janaḥ //

ye kecana samārambhā ye janasya kriyākramāḥ /
te sarve dehamātrārtham ātmārthaṃ tu na kiñcana //

pātāle brahmaloke ca svarge 'tha vasudhātale /
santaḥ katipayā eva dṛśyante dṛṣṭadṛṣṭayaḥ //

idaṃ heyam upādeyam idam ity asadutthitau /
niścayau galitau yasya jñasyāsāv atidurlabhaḥ //

karotu bhuvane rājyaṃ viśatv analam ambu vā /
nātmalābhād ṛte jantur viśrāntim adhigacchati //

ye mahāmatayas santi śūrās svendriyaśatruṣu /
janmajvaravināśāya ta upāsyā mahādhiyaḥ //

sarvatra pañcabhūtāni ṣaṣṭhaṃ kiñcin na vidyate /
pātāle bhūtale vyomni ratim eti kva dhīradhīḥ //

yuktyā santarato jñasya saṃsāro goṣpadākṛtiḥ /
dūrasantyaktayuktes tu mahāmattārṇavopamaḥ //

kadambagolakasvacchaṃ brahmāṇḍaṃ sphāracetasaḥ /
kiṃ prayacchati kiṃ bhuṅkte prāpte 'smin sakale 'pi saḥ //

etadartham abuddhīnāṃ yan mahāsamarakriyāḥ /
tan manye rāma bhikṣārthaṃ dvandvalakṣakṣayāvaham //

kalpamātreṇa kālena sahasā pelavodare /
asminn api ca yo nāśas sa vīrudhi mahāśaniḥ //

ātmano 'ṃśasya sarvāder yat tṛṇād api nottamam /
tasmiñ jagattraye prāptaṃ kiṃ tad ātmavato bhavet //

itaś śailaśatair vyāptas tatheto jalarāśibhiḥ /
kiyān asyā bhuvo deho yenodāraṃ prapūrayet //

na tad asti jagaty asmin sapātālaharālaye /
yan nāmātmavato jñasya kiñcit kāryakaraṃ bhavet //

ekatām anuyātasya vyomavad vitatasya ca /
svasthasyātmavato jñasya sthitasyātmany acetasi //

śarīrajālanīhāradhūsarā śūnyakoṭarā /
śāntasañcārasubhagā trilokī vipulāṭavī //

sphārabrahmāmalāmbhodhiphenās sarve kulācalāḥ /
cidādityamahātejomṛgatṛṣṇā jagacchriyaḥ //

ātmatattvamahāmbhodhivīcayas sargarājayaḥ /
anuttamapadāmbhodavṛṣṭayaś śāstradṛṣṭayaḥ //

candrārkatapanālokā ghaṭakāṣṭhādisannibhāḥ /
prakāśanīyāś ciddīpatviṣo bhūtagaṇās tathā //

ciram antarhitātmānas saṃsāravanacāriṇaḥ /
kāmabhogolapagrāsā mṛgā narasurāsurāḥ //

asthikhaṇḍārgalā mūrdhapidhānās snāyuśṛṅkhalāḥ /
jagaddehā jagajjīvaratnamāṃsasamudgakāḥ //

vanabālamṛgīmugdhāḥ parasañcāritās sthitau /
bālabuddhivinodāya yoṣitaś carmaputrikāḥ //

evaṃvidhodāramanā manāg api mahāmatiḥ /
na jñaś calati bhogaughair mukhavātair ivācalaḥ //

tasmin kila pade rāma jñas tiṣṭhati mahonnatau /
yasmāc candrārkadeśo 'pi naḥ pātālam iva sthitaḥ //

imāṃl lokān anālokāñ jātālokās suvedinaḥ /
sarīsṛpān vayam iva paśyanty ūḍhān bhavārṇave //

na kecana jagadbhāvās tattvajñaṃ rañjayanty amī /
nāgaraṃ nāgarīkāntaṃ kugrāmalaṭabhā iva //

na kecana jagadbhāvās tattvajñaṃ rañjayanty amī /
apy abhyāśagatās sphārahṛdayaṃ kham ivāmbudāḥ //

na kecana jagadbhāvās tattvajñaṃ rañjayanty amī /
markaṭya iva nṛtyantyo gaurīlāsyārthinaṃ haram //

na kecana jagadbhāvās tattvajñaṃ rañjayanty amī /
prāktanapratibimbaśrī ratnaṃ kumbhagataṃ yathā //

cakrārpitopamam asanmayam ambubhaṅgatvaṅgattaraṅgakṛtabimbam ivāvalokya /
lokaṃ tadīhitasukheṣu ratiṃ na yāti tajjñaḥ kuśevalalaveṣv iva rājahaṃsaḥ //