Mokṣopāya · Chapter 4.38

nāstīdam iti nirṇīya sarvatas tyaja rañjanām /
yan nāsti tat prati kila kaivāstheha vicāriṇām //

dṛśyamānam athedaṃ ced asti tat tava kiṃ gatam /
tiṣṭhatv ātmani badhnāsi tvaṃ kilātra kim ātmatām //

atha ced asti nāstīdam iti niścayavān asi /
tathāpi bhāvanāsaṅgaḥ kathaṃ yuktaś calācale //

nedam asti jagad rāma na ca nāsti mahāmate /
kevalaṃ svottham evetthamābhānam idam īdṛśam //

nedaṃ kartṛkṛtaṃ kiñcin na cākartṛkṛtakramam /
svayam ābhāsate cedaṃ kartrakartṛpadaṃ gatam //

akartṛkaṃ jagajjālaṃ bhavatv atha sakartṛkam /
mā tvam etena sambandhaṃ bhāvayānagha cetasi //

sarvendriyavihīnātmā karteha sa jaḍopamaḥ /
akartr eva tadā manye kākatālīyavaj jagat //

kākatālīyayogena jātaṃ yat kiñcid eva yat /
tasmin bhāvānusandhānaṃ bālo badhnāti netaraḥ //

na kadācid idaṃ śāntaṃ jagad rāma na ca kṣayi /
ajasraṃ dṛśyamānatvād bhāvitvāc ca punaḥ punaḥ //

na kadācid idaṃ cāsti jagad rāma na cākṣayi /
ajasraṃ kṣīyamāṇatvān nāśitvāc cānumānataḥ //

sarvendriyapadātīto yadā karteha vijvaraḥ /
kurvāṇas sa tadā khedaṃ na kadācana gacchati //

teneyaṃ niyatiḥ prauḍhā bhāvābhāvadaśāmayī /
īdṛśy eva sthirā dīrghā cittotthāpi na naśyati //

aparyantasya kālasya kaścid aṃśaś śaracchatam /
tāvanmātramahāyur yaḥ kim āsthāṃ so 'nudhāvati //

sthirāś cej jāgatā bhāvās tat tadāsthā na śobhate /
katham anyo'nyasaṃśleṣo jaḍacetanayoḥ kila //

asthirāś cej jagadbhāvās tad apy āsthā na śobhate /
payaḥphenāsthirāsyānte duḥkham eṣā dadāti te //

āsthābandho mahābāho jagadbhāvatvadātmanoḥ /
na sthirāsthirayoḥ phenaśailayor iva rājate //

sarvakartāpy akarteva karoty ātmā na kiñcana /
tiṣṭhaty alam udāsīna ālokaṃ prati dīpavat //

kurvan na kiñcit kurute dinakāryam ivāṃśumān /
gacchan na gacchati svasthas svāspadastho ravir yathā //

yataḥ kutaścid evedaṃ sampannam iva lakṣyate /
arjunānilavad vāripūrāvartavad ātatam //

iti ced bhavatā rāma naipuṇyenāvadhāritam /
pramāṇapariśuddhena cetasā ca vicāritam //

tadāti bhāvanā sādho padārthaṃ prati nārhati /
alātacakre svapne ca bhrame vā keva bhāvanā //

akasmād āgato jantus sauhārdasya na bhājanam /
bhramabhūtaṃ jagajjālam āsthāyāś ca na bhājanam //

uṣṇendau śītale bhānau mṛgatṛṣṇājale tathā /
yathā na bhāvayasy āsthām evaṃ mā bhāvaya sthitau //

saṅkalpapuruṣaṃ svapnajanaṃ dvīndutvavibhramam /
yathā paśyasi paśya tvaṃ bhāvajātam idaṃ tathā //

antar āsthāṃ parityajya bhāvaśrībhāvanāmayīm /
yo 'si so 'si jagaty asmiṃl līlayā viharānagha //

akartṛtvapadasthasya kartṛtvam api kurvataḥ /
sarvabhāvāntarasthasya sarvātītasya cātmanaḥ //

iyaṃ sannidhimātreṇa niyatiḥ pravijṛmbhate /
dīpasannidhimātreṇa niriccheva prakāśatā //

abhrasannidhimātreṇa kuṭajāni yathā svayam /
ātmasannidhimātreṇa trijaganti tathā svayam //

sarvecchārahite bhānau yathā vyomani tiṣṭhati /
jāyate vyavahāraśrīs sati deve tathā kriyā //

niricche saṃsthite ratne yathālokaḥ pravartate /
sattāmātreṇa devena tathaivāyaṃ jagadgaṇaḥ //

ata ātmani kartṛtvam akartṛtvaṃ ca saṃsthitam /
niricchatvād akartāsau kartā sannidhimātrataḥ //

sarvendriyābhyatītatvāt kartā bhoktā na bhūtapaḥ /
indriyāntargatatvāt tu kartā bhoktā sa eva hi //

dve evātmani vidyete kartṛtākartṛte 'nagha /
yayaiva paśyasi śreyas tām āśritya sthiro bhava //

sarvatrāham akarteti dṛḍhabhāvanayānayā /
pravāhāpatitaṃ kāryaṃ kurvann api na lipyase //

sarvatrāham akarteti saṃvidā bhogakāmanā /
yāti nīrasatāṃ jantor apravṛttes svacetasaḥ //

yatrāhaṃ kiñcid eveha na karomīti niścayaḥ /
bhogaughakāmanāṃ tatra kaḥ karotu jahātu vā //

tasmān nityam akartāham iti bhāvanayeddhayā /
paramāmṛtanāmnī sā samataivāvaśiṣyate //

atha sarvaṃ karomīti mahākartṛtayānayā /
yadīcchasi sthitiṃ rāma tat tām apy uttamāṃ viduḥ //

ahaṃ yatra karomīmaṃ samagraṃ jāgataṃ bhramam /
rāgadveṣakramas tatra kuto 'nyasyātyasambhavāt //

yad anyena śarīraṃ me dagdham anyena lālitam /
sa madārambha evātaḥ kaḥ khedollāsayoḥ kramaḥ //

matsukhāsukhavistāre jagajjālakṣayodaye /
ahaṃ karteti matvāntaḥ kaḥ khedollāsayoḥ kramaḥ //

khedollāsavilāse tu svātmakartṛtayaikayā /
svayam eva layaṃ yāte samataivāvaśiṣyate //

samatā sarvabhāveṣu yāsau satyā parā sthitiḥ /
tasyām avasthitaṃ cittaṃ na bhūyo duḥkham āpnuyāt //

atha vā sarvakartṛtvam akartṛtvaṃ ca rāghava /
sarvaṃ tyaktvā manaḥ pītvā yo 'si so 'si sthiro bhava //

ayaṃ so 'ham ayaṃ nāhaṃ karomīdam idaṃ na tu /
iti bhāvānusandhānamayī dṛṣṭir na tuṣṭaye //

sā kālasūtrapadavī sā mahāvīcivāgurā /
sāsipattravanaśreṇī yā deho 'ham iti sthitiḥ //

sā tyājyā sarvayatnena sarvanāśe 'py upasthite /
spraṣṭavyā sā na bhavyena saśvamāṃseva pukkasī //

tayā sudūrojjhitayā dṛṣṭau pāṭalalekhayā /
udeti paramā dṛṣṭir jyotsneva vigatāmbudā //

kartā nāsmi na cāyam asmi sa iti jñātvaivam antas sphuṭaṃ kartaivāsmi samagram asmi tad iti jñātvātha vā niścayam /
ko 'py evāsmi na kaścid evam iti vā nirṇīya sarvottamaṃ tiṣṭha tvaṃ svapade sthitāḥ padavido yatrottamās sādhavaḥ //