Mokṣopāya · Chapter 4.35

athāpṛcchat sutas tatra jambudvīpe mahāniśi /
kadambāgrāvacūlasthaṃ pitaraṃ pāvanāśayaḥ //

ko 'sau svottha iti khyāto bhūpas tātottamākṛtiḥ /
kathitaṃ ca kim etan me tvayaitad brūhi tattvataḥ //

kva bhaviṣyati nirmāṇaṃ vartamāne kva gamyatām /
ubhayārthaviruddhatvān mohārthāya vacas tava //

śṛṇu putra yathābhūtam etat te kathayāmy aham /
yena saṃsāracakrasya tattvam asyāvabudhyase //

asadabhyutthitārambham avastumayam ātatam /
saṃsārasaṃsthānam idam evam ākathitaṃ mayā //

paramān nabhaso jātas saṅkalpas svottha ucyate /
jāyate svayam evāsau svayam eva vilīyate //

tatsvarūpam idaṃ sarvaṃ jagad ābhogi vidyate /
jāyate tena jātena tasmin naṣṭe vinaśyati //

brahmaviṣṇvindrarudrādīṃs tasyaivāvayavān viduḥ /
viṭapān iva vṛkṣasya śṛṅgāṇīva mahībhṛtaḥ //

śūnye vyomani tenedaṃ nirmitaṃ trijagatpuram /
pratibhāsānusandhānamātreṇaitya viriñcatām //

yatreme vitatālokā lokakośāś caturdaśa /
vanopavanapālyaś ca yatrodyānaparamparāḥ //

krīḍāśikhariṇo yatra sahyamandarameravaḥ /
śītoṣṇadīptī candrārkau dīpau yatrānilākṣatau //

sūryāṃśukacadālolataraṅgottuṅgamauktikāḥ /
vahantyas sarito yatra sanmuktāvalayaś calāḥ //

ikṣukṣīrādisalilā maṇiratnabisāṅkurāḥ /
aurvānalāmbujā yatra vāpyas sapta mahārṇavāḥ //

adha urvyāṃ tathordhve khe puṇyāpuṇyadhanaśriyaḥ /
narāmarakirāṭānāṃ yatrātikrayavikrayau //

tasminn eva jagaty asmin pure saṅkalpabhūbhujā /
krīḍārtham ātmanaś citrā dehāvavarakāḥ kṛtāḥ //

kecid gīrvāṇanāmāna ūrdhva eva niyojitāḥ /
naroragādayaḥ kecid adha eva niveśitāḥ //

vātayantrapravāheṇa calanto māṃsamṛṇmayāḥ /
sitāsthidāravaś citrās tvaglepamasṛṇāmalāḥ //

kecic cireṇa naśyanti kecic chīghravināśinaḥ /
kacakṛṣṇolapollāsaracitācchādanaśriyaḥ //

karṇākṣināsāpramukhair dvārair navabhir anvitāḥ /
anāratavahatprāṇapavanenoṣṇaśītalāḥ //

karṇanāsāsyatālvādivātāyanagaṇānvitāḥ /
bhujādyaṅgapratolīkāḥ pañcendriyakudīpakāḥ //

māyayā racitās teṣu saṅkalpena mahāmate /
ahaṅkāramahāyakṣāḥ paramālokabhīravaḥ //

dehāvavarakeṣv antar mahāhaṅkārayakṣakaiḥ /
sa hi saṅkrīḍate 'tyartham asad evāsadutthitaiḥ //

yathā kusūle mārjāro bhastrāyāṃ bhujago yathā /
muktāphalaṃ yathā veṇāv ahaṅkāras tanau tathā //

kṣaṇam abhyudayaṃ yāti kṣaṇaṃ śāmyati dīpavat /
dehageheṣu saṅkalpas taraṅgas sāgareṣv iva //

bhaviṣyannavanirmāṇam apy āpnoti tadā puram /
yadā saṅkalpitaṃ vastu pura eva prapaśyati //

asaṅkalpanamātreṇa svenaivāśu vinaśyati /
śreyase paramāyāsya nāśas svo na tu sambhavaḥ //

svayaṃ saṅkalpanāmātrāj jāyate bālayakṣavat /
anantāyātmaduḥkhāya nānandāya kadācana //

idaṃ sphāraṃ jagadduḥkhaṃ pratanoty ātmasattayā /
asattayā nāśayati kṣaṇam āndhyaṃ yathā tamaḥ //

svayaiva duḥkhadāyinyā ceṣṭayā pariroditi /
kāṣṭhāvaṣṭabdhavṛṣaṇaḥ kīlotpāṭī kapir yathā //

saṅkalpitānandalavas tiṣṭhaty uddhurakandharam /
akasmāt khacyutamadhubindubhuk karabho yathā //

svayaṃ viratim āyāti kṣaṇam eti ratiṃ kṣaṇam /
kṣaṇaṃ vikāram āyāti saṅkalpo 'bhavyabālavat //

enaṃ sakalabhāvebhyaḥ kṛtvā nirmalam ādarāt /
matimantaḥ padaṃ yātā yathā putra tathā kuru //

trayas tv asyā mater dehā uttamādhamamadhyamāḥ /
tamassattvarajassañjñāḥ kāraṇaṃ jagatas sthiteḥ //

tamorūpo hi saṅkalpo nityaṃ prākṛtaceṣṭayā /
parāṃ kṛpaṇatām etya prayāti krimikīṭatām //

sattvarūpo hi saṅkalpo dharmajñānaparāyaṇaḥ /
adūrakevalībhāvas sāmrājyam adhitiṣṭhati //

rajorūpo hi saṅkalpo lokasaṃvyavahāravān /
paritiṣṭhati saṃsāre putradārānurañjitaḥ //

trividhaṃ tu parityajya rūpam etan mahāmate /
saṅkalpaḥ param āyāti padam ātmaparikṣaye //

sarvā dṛṣṭīḥ parityajya niyamya manasā manaḥ /
sabāhyābhyantarārthasya saṅkalpasya kṣayaṃ kuru //

yadi varṣasahasrāntaṃ tapaś carasi dāruṇam /
yadi vā līlayātmānaṃ śilayā cūrṇayasy alam //

yady ambudhiṃ praviśasi vaḍavāgnim athāpi vā /
yadi vā patasi śvabhre khaḍgadhārājale 'tha vā //

haro yady upadeṣṭā te hariḥ kamalajo 'pi vā /
atyantakaruṇākrānto lokanātho 'tha vākpatiḥ //

pātālasthasya bhūsthasya svargasthasyāpi tat tava /
nānyaḥ kaścid upāyo 'sti saṅkalpopaśamād ṛte //

anādāv avikāre ca sukhe paramapāvane /
saṅkalpopaśame yatnaṃ pauruṣeṇa paraṃ kuru //

saṅkalpatantāv akhilā bhāvāḥ protāḥ kilānagha /
bhinne tantau na jāne te kva yānti viśarāravaḥ //

asat sat sadasat sarvaṃ saṅkalpād eva nānyataḥ /
saṅkalpāt sad asac caivam iha satyaṃ kim ucyatām //

saṅkalpyate yathā yad yat tat tathā bhavati kṣaṇāt /
mā kiñcid api tattvajña saṅkalpaya kadācana //

nissaṅkalpo yathāprāptavyavahāraparo bhava /
cid acetyonmukhatvaṃ hi yāti saṅkalpasaṅkṣaye //

utthāyāsatyarūpeṇa yenāsatyamayātmakam /
tataṃ jagadduḥkham idaṃ vyarthaṃ sadṛśam ātmanaḥ //

tena duḥkhāya mahate kiṃ śritena kilānagha /
yad aduḥkhāya tat prājñās saṃśrayantīha netarat //

adhigataparamārthatām upetya prasabham apāsya vikalpajālam uccaiḥ /
adhigamaya padaṃ tad advitīyaṃ vitatasukhāya suṣuptacittavṛttiḥ //