Mokṣopāya · Chapter 3.84

etat te kathitaṃ sarvam upākhyānam aninditam /
karkaṭyā vanarākṣasyā yathāvad anupūrvaśaḥ //

himavadgahvaraproktā sā kathaṃ kṛṣṇarākṣasī /
kathaṃ ca karkaṭī nāmnā yathāvad vada me prabho //

kulāni santy anekāni rākṣasānāṃ svabhāvataḥ /
tāni kṛṣṇāni śuklāni haritāny ujjvalāni ca //

karkaṭaprāṇisadṛśaḥ karkaṭo nāma rākṣasaḥ /
babhūva tajjā sā kṛṣṇā karkaṭī karkaṭākṛtiḥ //

karkaṭīpraśnasaṃsmṛtyā mayaiṣā kathitā tava /
adhyātmoktiprasaṅgena citsvarūpanirūpaṇe //

sampannam evam ekasmād asampannam api sphuṭam /
idaṃ jagad anādyantāt padāt paramakāraṇāt //

bhāvinyo vīcayo vāriṇy anyānanyās sthitā yathā /
vartamānā api pare sṛṣṭayas saṃsthitās tathā //

ajvalann eva kāṣṭheṣu vahnir arthakriyāṃ yathā /
karoti markaṭādīnāṃ śītāpaharaṇādikām //

samaṃ saumyatvam ajahad eva nityoditasthiti /
tathā brahma karotīdaṃ nānākarteva saj jagat //

apy anāgata evāyam evaṃ sarga upāgataḥ /
bhos sālabhañjikāsaṃvid dāruṇīva subodhitā //

bījād yathānanyad api phalādy anyad ivotthitam /
cites tathānanyad api cetyam anyad ivotthitam //

acchedād ekasattāyā na bhedaḥ phalabījayoḥ /
ciccetyayoś ca vāryūrmyor iva vastuni kaścana //

avicārād ṛte bhedo naitayor upapadyate /
yataḥ kutaścid uditas sa vicāreṇa naśyati //

bhrāntir eṣā yathāyātā tathā yātu raghūdvaha /
jñāsyasy etat prabuddhas tvam enāṃ kevalam utsṛja //

bhrāntigranthau vitruṭite maduktiśravaṇāt tava /
jñānaśabdārthabhedānāṃ vastu jñāsyasy alaṃ svayam //

cittād iyam anarthaśrīs tac ca sā cetaraś ca te /
maduktiśravaṇād eva śāntim eṣyanty asaṃśayam //

brahmaṇas sarvam utpannaṃ sarvaṃ brahmaiva ceti ca /
madgīrbhis samprabuddhas sañ jñāsyasy alam anindita //

tasmād idam iti brahman vyatirekārthapañcamī /
nanu kiṃ vakṣi deveśād abhinnaṃ sarvam ity api //

upadeśāya śāstreṣu jātaś śabdo 'thavārthajaḥ /
pratiyogivyavacchedas saṅkhyālakṣaṇapakṣavān //

bhedo dṛśyata evāyaṃ vyavahārān na vāstavaḥ /
vetālo bālakasyeva kāryārthaṃ parikalpitaḥ //

dvaitaikyam api no yasyāṃ yathābhūtārthasaṃsthitau /
asti tasyām īdṛśas syāt kutas saṅkalpaviplavaḥ //

kāryakāraṇabhāvo hi yathā svasvāmilakṣaṇaḥ /
hetuś ca hetumāṃś caiva tathaivāvayavakramaḥ //

vyatirekāvyatirekapariṇāmādivibhramaḥ /
tathā bhāvavikārāś ca vidyāvidye sukhāsukhe //

evamādimayī mithyāsaṅkalpakalanombhitā /
ajñānām avabodhārthaṃ na tu bhedo 'sti vastuni //

asambodhād ayaṃ bhedo jñāte dvaitaṃ na vidyate /
jñāte saṃśāntakalanaṃ maunam evāvaśiṣyate //

param ekam anādyantam avibhāgam akhaṇḍitam /
iti jñāsyasi siddhāntakāle bodham upāgataḥ //

vikalpante hy asambuddhās svavikalpavijṛmbhitaiḥ /
upadeśād ayaṃ vādo jñāte dvaitaṃ na vidyate //

vācyavācakasambandho vinā dvaitaṃ na sidhyati /
na ca dvaitaṃ sambhavati maunaṃ vā vāca ity alam //

mahāvākyārthaniṣṭhāṃ tvaṃ buddhiṃ kṛtvā raghūdvaha /
vacobhedam anādṛtya yad idaṃ vacmi tac chṛṇu //

jātaṃ kutaścid utthāya gandharvapuravan manaḥ /
bhrāntimātraṃ tanotīdaṃ jagadākhyaṃ svajṛmbhaṇam //

yathā cetas tanotīmāṃ jaganmāyāṃ tathānagha /
śṛṇu tvaṃ kathayāmīdaṃ dṛṣṭāntaṃ sṛṣṭivedane //

yaṃ śrutvā sarvam evedaṃ bhrāntimātram iti svayam /
rāma niścayavān bhūtvā dūre tyakṣyasi vāsanām //

manomanananirmāṇamātram eva jagattrayam /
sarvam utsṛjya śāntātmā svātmany eva nivatsyasi //

madvākyārthāvadhānastho manovyādhicikitsane /
vivekauṣadhilepena prayatnaṃ ca kariṣyasi //

evaṃ sthite jagadrūpaṃ cittam eveha jṛmbhate /
na vidyate śarīrādi sikatāntaratailavat //

cittam eva hi saṃsāro rāgādikleśadūṣitam /
tad eva tair vinirmuktaṃ bhavānta iti kathyate //

cittaṃ sādhyaṃ pālanīyaṃ vicāryaṃ kāryam āryavat /
āhāryaṃ vyavahāryaṃ ca sañcāryaṃ dhāryam ādarāt //

evam abhyantare citraṃ bibharti trijagan manaḥ /
aṇḍaṃ māyūram iva tad yathākālaṃ vijṛmbhate //

yo 'yaṃ cittasya cidbhāgas saiṣā sarvārthabījatā /
yaś cāsya jaḍabhāgas svas taj jagat so 'ṅga vibhramaḥ //

avidyamānam evedam ādisarge dharādikam /
nirākṛtir ajas svapnaṃ paśyatīva na paśyati //

sargādi dīrghasaṃvittyā śailādi jaḍasaṃvidā /
sūkṣmaṃ sūkṣmavidā vetti dehaṃ śūnyaṃ na vāstavam //

sarvagenātmanā vyāptaṃ svacetyātmavapur manaḥ /
ātalaṃ somyavimalaṃ vārīva ravitejasā //

cittabālo jagadyakṣaṃ mithyā paśyaty abodhataḥ /
bodhato 'sau paraṃ rūpaṃ svaṃ paśyati nirāmayam //

yathātmā dṛśyatām eti dvaitaikyabhramadāyinīm /
śṛṇu tat te pravakṣyāmi vakṣyamāṇakathākramaiḥ //

yat kathyate hi hṛdayaṅgamayopamānayuktyā girā madhuramugdhapadārthayā ca /
śrotus tad aṅga hṛdayaṃ parito visāri vyāpnoti tailam iva vāriṇi vāry aśaṅkam //

tyaktopamānam amanojñapadaṃ durarthaṃ kṣubdhaṃ tvarāvidhuritaṃ vinigīrṇavarṇam /
śrotur na yāti hṛdayaṃ pravināśam eva saṃyāti cājyam iva bhasmani hūyamānam //

ākhyānakāni bhuvi yāni kathāś ca yā yā yad yat prameyam uditaṃ paripeśalaṃ vā /
dṛṣṭāntadṛṣṭikathanena tad eti sādho prākāśyam āśu bhuvanaṃ sitaraśmineva //