Mokṣopāya · Chapter 3.60

etat te kathitaṃ rāma dṛśyadoṣanivṛttaye /
līlopākhyānam anagha ghanatāṃ jagatas tyaja //

śāntaiva dṛśyasattāsyāś śamanaṃ nopayujyate /
sato hi mārjanaṃ kleśo nāsatas tu kadācana //

jñānenākāśarūpeṇa dṛśyaṃ jñeyaṃ kharūpakam /
ity ekībhūtam ālokya jñas tiṣṭhaty ambaropamaḥ //

pṛthvyādirahitenedaṃ cidbhāsaiva svayambhuvā /
sādhitaṃ yad asiddhena tan na dvyātma na sādhitam //

saṃvid yathā yā yatate sā tathā bāhyalekhikā /
visṛtā sṛṣṭicinnadyāṃ yāvad yatnān na bodhitā //

cidākāśāvabhāso 'yaṃ jagad ity eva budhyate /
cidvyomnaivātmani svacche paramāṇukaṇaṃ prati //

evam asyā mudhābhrānteḥ kā sattā keva vāsanā /
kāsthā kā niyatiḥ kehā kāvaśyambhāvitocyatām //

sarvaṃ caitad yathādṛṣṭaṃ sthitam ittham akhaṇḍitam /
māyaivaivam ananteyaṃ na ca māyāsti kācana //

aho nu paramā dṛṣṭir darśitā bhagavaṃs tvayā /
dāvārcirdṛśyakakṣyāṇāṃ dāhaśāntau kalaindavī //

aho nu sucireṇaitaj jñātaṃ jñātavyam akṣatam /
mayā yathedaṃ yac cedaṃ yādṛk cedaṃ yato yadā //

śāmyāmīva dvijaśreṣṭha nirvāmīvāvikalpanaḥ /
etad āścaryam ākhyānaṃ vyākhyānaṃ śāstradṛṣṭiṣu //

idaṃ me bhagavan brūhi saṃśayaṃ sarvakovida /
tava pātuṃ na tṛpto 'smi śrotrapātrair vaco'mṛtam //

sa sargatritaye kālo līlābhartur hi yogataḥ /
sa kvacit kim ahorātraḥ kvacit kiṃ māsamātrakaḥ //

kvacit kiṃ bahuvarṣāṇi kasyacit kiṃ supelavaḥ /
kasyacit kiṃ mahādīrghaḥ kasyacit kiṃ kṣaṇasthitaḥ //

iti me bhagavan brūhi tvaṃ yathāvad anugrahāt /
sakṛc chrutaṃ na viśrāntim eti loṣṭe yathā jalam //

yena yena yadā yad yad yathā saṃvedyate 'nagha /
tena tena tadā tat tat tathā samanubhūyate //

amṛtatvaṃ viṣaṃ yāti sadaivāmṛtavedanāt /
śatrur mitratvam āyāti mitrasaṃvittivedanāt //

yathābhāvitam eteṣāṃ padārthānāṃ nijaṃ vapuḥ /
tad eva hi cirābhyāsān niyater vaśam āgatam //

kacanaikātmikaiṣā cid yathā kacati yādṛśam /
tathā tatrāśu bhavati tat svabhāvaikakāraṇāt //

nimeṣe yadi kalpaughaṃ pravidan parivindate /
nimeṣa eva tat kalpībhavaty atra na saṃśayaḥ //

kalpe yadi nimeṣatvaṃ vetti kalpo 'py asau tataḥ /
nimeṣībhavati kṣipraṃ tādṛgrūpātmikā hi cit //

duḥkhitasya niśā kalpas sukhinas saiva ca kṣaṇaḥ /
kṣaṇas svapne bhavet kalpaḥ kalpaś ca bhavati kṣaṇaḥ //

tathā ca mṛtvā jāto 'haṃ taruṇo 'ham avasthitaḥ /
yāto 'smi yojanaśataṃ svapna ity anubhūyate //

rātriṃ dvādaśavarṣāṇi hariścandro 'nubhūtavān /
lavaṇo bhuktavān āyur ekarātryāṃ samāś śatam //

yo nimeṣaḥ prajeśasya sa manor jīvitaṃ muneḥ /
jīvitaṃ yad viriñcasya tad dinaṃ kila cakriṇaḥ //

dhyāne prakṣīṇacittasya na dināni na rātrayaḥ /
na padārthā na ca jagat satyaṃ nātmāpi yoginaḥ //

madhuraṃ kaṭutām eti kaṭubhāvena cintitam /
kaṭv apy āyāti mādhuryaṃ madhuratvena cetitam //

mitrabuddhyā dviṣan mitraṃ ripubuddhyā ripus suhṛt /
bhavatīti mahābāho yathāsaṃvedanaṃ jagat //

anabhyastāḥ padārthā ye śāstrapāṭhajapādayaḥ /
eṣāṃ saṃvedanābhyāsān nūnam abhyeti sātmatā //

naur yāyināṃ bhramārtānāṃ vedanāt tu vivartate /
avedanād bhramārtānām api naiṣā vivartate //

śūnyam ākīrṇatām eti vedanāt svapnadṛkṣv iva /
vedanāt pītam ānīlaṃ śuklaṃ vāpy anubhūyate //

āpadvad utsavaḥ khedaṃ karoti parimohinaḥ /
kuḍye 'pi kha ivācāro dṛṣṭo dhātuvikāriṇaḥ //

asadyakṣo vimūḍhānāṃ prāṇān apy apakarṣati /
vedanāt svapnavanitā jāgratīva ratipradā //

yad yathābhyāsam āyātaṃ tat tathā sthiratāṃ gatam /
asad eva nabhasy eva nabha eva cidātmani //

śatahastakhuracchāyānaṭavṛttam ivātatam /
gagane mānasaṃ spandaṃ jagad viddhi na vastu tat //

mithyājñānapiśācasya sandarśanam anākṛti /
kāyāmātrakam evedam arodhakam abhittimat //

idaṃ bhāsvaram ābhāsaṃ svapnasandarśanaṃ citaḥ /
apūrvam eva suptāyā narasyevoditaṃ viduḥ //

akhātāś cetati stambho yādṛśaṃ sālabhañjikāḥ /
paramārthamahāstambhas sṛṣṭīś cetati tādṛśam //

yādṛśo mānavaḥ pārśve svapne kṣubdho mahābhaṭaiḥ /
tādṛśo brahmaṇas sargo buddha eva suṣuptavat //

tṛṇagulmalatāyuktaś śiśirānte yathā rasaḥ /
vāsantas saṃsthito bhūmau tathā sargaḥ pare pade //

yathā dravatvaṃ kanake sthitam antar anunmiṣat /
tathā sthitaḥ pare sargaḥ khātmā valgann aṇāv aṇau //

sanniveśo yathāṅgānām aṅgino 'nanyad ātmanaḥ /
jagad evam anaṅgasya khātmanaḥ khātma brahmaṇaḥ //

yādṛg ekanarasvapnayuddham anyanaraṃ prati /
tādṛśaṃ sadasadrūpaṃ khātmedaṃ vyomagaṃ jagat //

mahākalpāntasargādau citsvabhāva idaṃ vapuḥ /
kāraṇatvaṃ mithaḥ paścād asad vetti na vāstavam //

mukte 'smin brahmaṇi yadi brahmānyas smṛtijo bhavet /
tatsmṛtir jñaptije sarge sthiteva jñaptimātrataḥ //

paurāṇāṃ mantrimukhyānāṃ vidūrathakulakramaḥ /
samam eva kathaṃ tatra sarveṣāṃ pratibhāsitaḥ //

citas samanuvartante mukhyāyās sarvasaṃvidaḥ /
yathā vipulavātyāyās sāmānyā vātalekhikāḥ //

parasparānubhāvena tathārūpeṇa saṃvidaḥ /
kacitās tāḥ prajāpālaprajāvāstavyamantriṇām //

evaṃrūpāt kulāj jāto rājāsmākam ayaṃ tv asau /
kacitā iti vāstavyavido vaidūrathe pure //

kacane citsvabhāvasya na ca kāraṇamārgaṇam /
yuktaṃ mahāmaṇer bhāsām ivānyat svasvabhāvataḥ //

aham eva kulācāro rājāsyā bhuva ity api /
vidūrathavido ratnād uditā pratibhāprabhā //

yāvanto jantavo yasmin ye ye sarge yadā yadā /
te sarvagatvāc ciddhātor anyo'nyādarśatāṃ gatāḥ //

tīvravegavatī yā syāt tatra saṃvid akalpitā /
saivāyāti paraṃ sthairyaṃ sāmokṣatvaikarūpiṇī //

balavadvidvilāsānām anuvṛttyā parasparam /
svabhāvāḥ pratibimbanti cidādarśasvabhāvataḥ //

tatrātiyatnā jayati sānyās saṃvida ātmasāt /
kurvatī sarid ambhodhigāminīs sarito yathā //

ye samās tv atra te tāvad yatante citsvabhāvataḥ /
yāvad eko jayet tatra dvitīyas sannimajjati //

jāyamāneṣu naśyatsu vartamāneṣu bhūriśaḥ /
evaṃ sargasahasreṣu paramāṇukaṇaṃ prati //

na kiñcit kenacid vyāptaṃ na ca kiñcit kvacit sthitam /
cidākāśam ajaṃ śāntam etat sarvam abhittimat //

ayam ābhāsate svapno nirnidro draṣṭṛvarjitaḥ /
avaśyambhāvabodhaś ca so 'nubhūto 'py asanmayaḥ //

puṣpapattraphalāṃśātmā yathaikas svāsthito drumaḥ /
anantasarvaśaktyātmā caika eva tathā vibhuḥ //

mātṛmeyapramāṇādimayātmakam ajaṃ padam /
buddhaṃ vismṛtim āyāti na kadācana kasyacit //

śūnyodayāstamayavastu tamaḥprakāśadikkālarūpy api sad ekam anādiśuddham /
ādyantamadhyarahitaṃ sthitam accham ambusomyatvavīcivalanāḍhyam ivaikam eva //

ahaṃ tvam ityādi jagatsvarūpā viśuddhabodhaikavibhā vibhāti /
ākāśakośe nijaśūnyataiva dvaitaikyasaṅkalpavikalpanāḥ kva //