Mokṣopāya · Chapter 3.44

etasminn antare rājamahiṣī mattayauvanā /
tad viveśa gṛhaṃ lakṣmīr iva paṅkajakoṭaram //

ālolamālyavasanā cchinnahāralatākulā /
anuyātā vayasyābhir dāsībhir bhayavihvalā //

candrānanāvadātāṅgī śvāsotkampipayodharā /
tārakākāradaśanā sthitā dyaur iva rūpiṇī //

atha tasyā vayasyaikā rājānaṃ taṃ vyajijñapat /
vṛtrasaṅgrāmasaṃrabhdam amarendram ivāpsarāḥ //

deva devī sahāsmābhiḥ palāyyāntaḥpurāntarāt /
śaraṇaṃ devam āyātā vātārteva latā drumam //

rājadārā hṛtās stenair balavadbhir udāyudhaiḥ /
ūrmijālair mahābdhīnāṃ tīre drumalatā iva //

antaḥpurādhipās sarve piṣṭāś śatrubhir uddhataiḥ /
aśaṅkitābhipatitair vātair iva vanadrumāḥ //

pūreṇāśaṅkam āyātaiḥ parair naḥ puram āhṛtam /
rātrau varṣāsv ivodgārair udakaplavavāribhiḥ //

dhūmravarmabhir unnādair lelihānāgrahetibhiḥ /
vahnibhir naḥ puraṃ vyāptaṃ parayodhaiś ca bhūribhiḥ //

parivāravilāsinyo devya āhṛtya mūrdhajaiḥ /
ākrandantyo balān nītāḥ kurarya iva dhīvaraiḥ //

iti no yeyam āyātā śākhā prasaraśālinī /
āpat tām alam uddhartuṃ devasyaivāsti śaktitā //

ity ākarṇyāvalokyāsau devyau yuddhāya yāmy aham /
kṣamyatāṃ mama bhāryeyaṃ yuṣmatpādābjaṣaṭpadī //

ity uktvā niryayau rājā kopākulitacetanaḥ /
mattebhanirbhinnavanaḥ kandarād iva keśarī //

līlā līlāṃ dadarśātha svākārasadṛśākṛtim /
pratibimbam ivāyātām ādarśe cārudarśanām //

kim idaṃ devi me brūhi kasmād iyam ahaṃ sthitā /
yā sābhavam ahaṃ pūrvaṃ kathaṃ seyam iha sthitā //

mantriprabhṛtayaḥ paurā yodhās sabalavāhanāḥ /
sarva eva ta eveme sthitās tatra tathaiva ye //

tatrāpīdam ayaṃ devi sarve katham iha sthitāḥ /
bahir antaś ca makura ivaite kiṃ pracetanāḥ //

yathā jñaptir udety antas tathānubhavati kṣaṇāt /
citiś cetyārthatām eti cittaṃ cittārthatām iva //

yādṛgbhāvana evāntaścetanas tanute smṛtim /
tādṛgarthajagadrūpas tatraivodeti tatkṣaṇāt //

na deśakāladīrghatvaṃ na vaicitryaṃ padārthajam /
bāhyam asty antaraṃ bhāti svapnārtho 'tra nidarśanam //

yad antas svapnasaṅkalpapuravat kacanaṃ citeḥ /
tad etad bāhyanāmnaiva svābhyāsāt susphuṭaṃ sthitam //

yādṛgbhāvo mṛto bhartā tava tasmiṃs tadā pure /
tādṛgbhāvas tam evārthaṃ tatraiva samupāgataḥ //

anya eva hy amī bhṛtyās tebhyas tatsadṛśā api /
sadrūpā eva caitasya svapnasaṅkalpasainyavat //

avisaṃvādi sarvārtharūpaṃ yad anubhūyate /
tasya tāvad vada kathaṃ kīdṛśī vāpy asatyatā //

athavottarakāle tu bhaṅguratvān na vastusat /
tad īdṛk sarvam evedaṃ tatra kā nāstikādhikā //

svapno jāgraty asadrūpas svapne jāgrad asadvapuḥ /
mṛtir janmany asadrūpā mṛtau janmāpy asanmayam //

vicāraviśarārutvād anubhūteś ca sundari /
evaṃ na san nāsad idaṃ bhrāntimātraṃ vibhāsate //

mahākalpāntasampattāv apy adyānyayuge 'thavā /
na kadācana yan nāśi tad brahmaivāsti taj jagat //

tasmin madhye kacantīmā bhrāntayas sṛṣṭināmikāḥ /
vyomni keśoṇḍukānīva na kacanti tu vastutaḥ //

yathā taraṅgā jaladhau tathemās sṛṣṭayaḥ pare /
utpatyotpatya līyante rajāṃsīva mahānile //

tasmād bhrāntimayābhāse mithyātvam ahamātmake /
mṛgatṛṣṇājalaraye kevāsthā sargabhasmani //

bhrāntayaś ca na tatrānyās tās tā eva paraṃ padam /
ghane tamasi yakṣābhā tama eva na yakṣakāḥ //

tasmāj janma mṛtir moho vyomāhaṃ tvam idaṃ tatam /
sarvaṃ tac ca mahākalpaśāntau yad avaśiṣyate //

nātas satyam idaṃ dṛṣṭaṃ na cāsatyaṃ kadācana /
dvayam evaitad atha vā brahma tatraiva sambhavat //

ākāśaparamāṇvantar dravyāder aṇuke 'pi vā /
jīvāṇur yatra tatredaṃ jagad vetti nijaṃ vapuḥ //

agnir auṣṇyaṃ yathā vetti nijabhāvakramoditam /
paśyatīdaṃ tathaivātmā svātmabhūtaṃ viśuddhacit //

yathā sūryātape gehe bhramanti trasareṇavaḥ /
tatheme paramākāśe brahmāṇḍatrasareṇavaḥ //

yathā vāyau sthitas spanda āmodaś śaityam ambare /
piṇḍagrahavinirmuktaṃ tathā viśvaṃ sthitam pare //

bhāvābhāvagrahotsargasthūlasūkṣmacarācarāḥ /
vivarjitasyāvayavair bhāvā brahmaṇa īdṛśaiḥ //

sākārasyeva bodhāya vijñeyā bhavatādhunā /
ananyās svātmanas te syus taror avayavā iva //

yathāsthitam idaṃ viśvaṃ nijabhāvakramoditam /
riktaṃ tad viśvaśabdārthair ananyad brahmaṇi sthitam //

na tat satyaṃ na cāsatyaṃ rajjvāṃ sarpabhramopamam /
mithyānubhūtitas satyam asatyaṃ tat parīkṣaṇāt //

paramaṃ kāraṇaṃ vittvāj jīvatvam iva vetty alam /
atas tad evānubhavañ jīvatvaṃ vindate sphuṭam //

satyaṃ bhavaty asatyaṃ vā khe 'pi bhātam idaṃ jagat /
rañjayaty eva jīvāṇuṃ svotthābhir anubhūtibhiḥ //

anubhūtaya etās tu kāścit pūrvānubhūtitaḥ /
apūrvānubhavāḥ kāścit samāś caivāsamāś ca tāḥ //

kvacit kadācit tā eva kvacid eva samā api /
kacanty asatyās satyābhā jīvākāśe 'nubhūtayaḥ //

tatkulās tatsamācārās tajjanmānas tadīhitāḥ /
ta eva mantriṇaḥ paurāḥ pratibhāne bhavanti vaḥ //

te caivātmany alaṃ satyā deśakālehitais samāḥ /
sarvagātmasvarūpāyāḥ pratibhāyā iti sthitiḥ //

yathā rājātmani vyomni pratibhodeti sanmayī /
tathānv agagragodeti satyaiva pratibhāsvare //

tvacchīlā tvatsamācārā tvatkulā tvadvapuṣmayī /
iti līleyam ābhāti pratibhā pratibimbajā //

sarvage saṃvidādarśe pratibhā pratibimbati /
yādṛśī yatra sā tatra tathodeti nirantarā //

jīvākāśasya yāntassthā pratibhā kacati svayam /
sā bahiḥ khe cidādarśapratibimbād iyaṃ sthitā //

eṣā tvam ambaram ahaṃ bhuvanaṃ dharādi rājeti sarvam ajam eva vibhātamātram /
cidvyoma bilvajaṭharaṃ vidur aṅga viddhi tvaṃ ceti śāntam alam āssva yathāsthiteha //