Mokṣopāya · Chapter 3.40

evaṃ niśācarācāraciraghore raṇāṅgane /
ullasantīṣu vetālakṣveḍāsūḍḍāmarāravaiḥ //

nabhaḥprekṣakasenāsu pragatāsu yathāgatam /
viśrānteṣv iva bhūpeṣu rathādiṣu nijāspade //

mahāsarojala iva jane dṛśye raṇāṅgane /
ahanīva janācāre sthite śyāmācarehite //

hastahāryatamaḥpiṇḍasphuṭakuḍye niśāgṛhe /
lābhotsavocchalaccitte bhūtasaṅghe pranṛtyati //

niśśabdaśāntasañcāre nidrāmudre kakubgaṇe /
līlāpatir udārātmā kiñcit khinnamanā iva //

prātaḥkāryaṃ vicāryāśu mantribhir mantrakovidaiḥ /
dīrghacandrasamākāre śayane himaśītale //

candrodayanibhe vāsagṛhe śiśirakoṭare /
nidrāṃ muhūrtam agaman mudritekṣaṇapuṣkaraḥ //

atha te lalane vyoma tat parityajya tad gṛham /
randhrair viviśatur vātalekho 'bjamukulaṃ yathā //

iyanmātram idaṃ sthūlaṃ śarīraṃ vāgvidāṃ vara /
randhreṇa tantutanunā kathaṃ praviśati prabho //

ādhibhautikadeho 'yam iti yasya matibhramaḥ /
tasyāsāv aṇurandhreṇa gantuṃ śaknoti nānagha //

rodhito 'ham aneneti na māmy atreti yasya dhīḥ /
anubhūtānubhavinī bhavatīty anubhūyate //

yenānubhūtaṃ pūrvārdhaṃ gacchāmīti sa tatkriyaḥ /
kathaṃ bhavati paścārdhagamanonmukhacetanaḥ //

vāri naivordhvam āyāti nādho gacchati pāvakaḥ /
yā yathaiva pravṛttā cit sā tathaivāvatiṣṭhate //

chāyāyām upaviṣṭasya kutas tāpānubhūtayaḥ /
anyasaṃvedano 'nyo'rthaḥ kenacin nānubhūyate //

yā yathā sampravṛttā cit sā tathaiva sthitiṃ gatā /
parameṇa prayatnena nīyate 'nyāṃ daśāṃ punaḥ //

sarpaikapratyayo rajjvām asatyapratyayād balāt /
nivartate 'nyathā tv eṣa tiṣṭhaty eva yathāsthitam //

yathā saṃvit tathā cittaṃ yathā cittaṃ tathehitam /
bālaṃ praty api saṃsiddham etat ko nānubhūyate //

yaḥ punas svapnasaṅkalpapuruṣapratimākṛtiḥ /
ākāśamātrakākāras sa kathaṃ kena rodhyate //

cittamātraśarīraṃ tu sarvasyaiva hi sarvataḥ /
vidyate vedanātve tat kvacid etīva hṛdgatāt //

yathābhimatam evāsya bhavaty astamayodayam /
ādisarge svabhāvotthaṃ paścād dvaitaikyabhāvanam //

cittākāśaṃ cidākāśam ākāśaṃ ca tṛtīyakam /
viddhy etat trayam evaikam avinābhāvatāvaśāt //

etac cittaśarīraṃ tvaṃ viddhi sarvagatodayam /
yathā saṃvedanecchatvād yathā saṃvedanodayam //

vasati trasareṇvantar nīyate gaganodare /
līyate 'ṅkurakośeṣu rasībhavati pallave //

ullasaty ambuvīcitve pranṛtyati śilodare /
pravarṣaty ambudo bhūtvā śilībhūyāvatiṣṭhate //

yatheccham ambare yāti jaṭhare 'pi ca bhūbhṛtām /
anantam ākāśavapur dhatte 'tha paramāṇutām //

bhavaty adrivarādhāro baddhapīṭho nabhaśśiraḥ /
dehasyāntar bahir api dadhadvaratanūruham //

bhavaty ākāśam ādhatte koṭīḥ padmajasadmanām /
ananyās svātmanāmbhodhir āvartaracana iva //

anudbhinnaprabodho 'sau sargādau cittadehakaḥ /
ākāśātmā mahān bhūtvā vetti prakṛtitāṃ gataḥ //

asatyam eva vāritvaṃ buddhvodetīva tattayā /
vandhyāputro 'yam asmīti yathā svapnabhrame naraḥ //

kiṃ cittam etad bhavati kiṃ vā bhavati no katham /
katham evaṃmayād rūpān nānyad bhavati vā kṣaṇāt //

pratyekam eva yac cittaṃ tad evaṃrūpaśaktimat /
pṛthak pratyekam uditāḥ praticittaṃ jagadbhramāḥ //

kṣaṇakalpajagatsaṅgāt samudyanti galanti ca /
nimeṣāt kasyacit kalpāt kasyacit tat kramaṃ śṛṇu //

maraṇāder mahāmohād anantaram iyaṃ sthitiḥ /
kṣaṇāc cirād vodety āśu tatremaṃ tvaṃ kramaṃ śṛṇu //

maraṇādimayī mūrchā pratyekenānubhūyate /
yaivaitāṃ viddhi sumate mahāpralayayāminīm //

tadante tanute sargaṃ sarva eva pṛthak pṛthak /
sahajasvapnasaṅkalpasambhramācalavṛttivat //

mahāpralayarātryante virāḍātmā manovapuḥ /
yathedaṃ tanute tadvat pratyekaṃ mṛtyanantaram //

mṛter anantaraṃ sargo yathā smṛtyānubhūyate /
virāṭ tathānubhavati nāto viśvam akāraṇam //

mahati pralaye rāma sarve hariharādayaḥ /
videhamuktatāṃ yānti smṛteḥ ka iva sambhavaḥ //

asmadādiprabuddhātmā kilāvaśyaṃ vimucyate /
kathaṃ bhavantu vāmuktā videhāḥ padmajādayaḥ //

adyatve te hi ye jīvās teṣāṃ maraṇajanmasu /
smṛtiḥ kāraṇatām eti mokṣābhāvavaśād iha //

jīvo hi mṛtimūrchānte yad antaḥ pronmiṣann iva /
anunmiṣita evāste tat pradhānam udāhṛtam //

tad vyoma prakṛtis soktā tad avyaktaṃ jaḍājaḍam /
saṃsṛter asmṛteś caiva krama eṣa bhavodaye //

bodhonmukhatve hi mahat tat prabuddhaṃ yadā bhavet /
tadā tanmātradikkālakriyābhūtādy udeti khāt //

tad evocchūnam ābuddhaṃ bhavatīndriyapañcakam/
tad eva budhyate dehaṃ sa eṣo 'sty ātivāhikaḥ //

cirakālapratyayataḥ kalpanāparipīvaraḥ /
ādhibhautikatābodham ādhatte 'thaiṣa eva vaḥ //

tato dikkālakalanās tadādhāratayā sthitāḥ /
udyanty anuditā eva vāyau spandakriyā iva //

vṛddhim ittham ayaṃ yāto mudhaiva bhuvanabhramaḥ /
svapnāṅganāsaṅgasamas svanubhūto 'py asanmayaḥ //

yadaiva mriyate jantuḥ paśyaty āśu tadaiva saḥ /
tatraiva bhuvanābhogam idam ittham avasthitam //

vyomnaivānubhavaty accham ahaṃ jagad iti bhramam /
vyomarūpaṃ vyomarūpī jīvo jāta ivātmavān //

purapattanaśailārkatārānikaradanturam /
jarāmaraṇavaiklavyavyādhisaṅkaṭakoṭaram //

sabhāvābhāvasaṃrambhasthūlasūkṣmacalācalam /
sādridyūrvīnadīśāhorātrikalpakṣayodayam //

ahaṃ jāto 'munā pitrā kilātrety āttaniścayam /
iyaṃ mātā dhanam idaṃ mamety uditavāsanam //

sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ ceti mameti kṛtakalpanam /
bālo 'bhūvam ahaṃ tv adya yuveti vilasan hṛdi //

pratyekam evam uditas saṃsāravanaṣaṇḍakaḥ /
tārākusumito nīlameghacañcalapallavaḥ //

carannaramṛgānīkas surāsuravihaṅgamaḥ /
sālokakausumarajomāyāgahanakuñjakaḥ //

abdhipuṣkariṇīpūrṇo mervādyacalaloṣṭakaḥ /
cittapuṣkarabīje 'ntar nilīnānubhavāṅkuraḥ //

yatraiṣa mriyate jīvas tatraivaṃ paśyati kṣaṇāt /
pratyekam uditeṣv evaṃ jagatṣaṇḍeṣu bhūriśaḥ //

koṭayo brahmarudrendramarudviṣṇuvivasvatām /
mervabdhimaṇḍaladvīpalokāntaradṛśaṃ gatāḥ //

yātā yāsyanti yānty etā dṛṣtayo 'naṣṭarūpiṇi /
yā brahmaṇy upabṛṃhāḍhye tāḥ ke gaṇayituṃ kṣamāḥ //

evaṃ kuḍyamayaṃ viśvaṃ nāsty eva mananād ṛte /
mananaṃ ca kham evātas tad idānīṃ vicāraya //

yad eva tac cidākāśaṃ tad eva paramaṃ smṛtaṃ /
mananaṃ ca cidākāśaṃ tad eva paramaṃ padam //

yad evāmbu sa āvarto na tv asty āvarta vastusat /
dṛṣṭvaivāste dṛśyam iva dṛśyaṃ na tv asti vastusat //

cidvyomno bhūtanabhasi kacanaṃ yan maṇer iva /
taj jagad bhāti nānātmaratnaṃ śvabhram ivāmbare //

madbuddhārtho jagacchabdo vidyate paramaṃ padam /
tvadbuddhārthas tu nāsty eva tvamahaṃśabdakāv api //

tasmāl līlāsarasvatyāv ākāśavapuṣau sthite /
sarvage paramātmācche sarvatrāpratighe 'naghe //

yatra tatra tadā vyomni yathākāśaṃ yathepsitam /
udayaṃ kurutas tena tadgṛhe te sthitiṃ gate //

sarvatra sambhavati cidgaganaṃ tadantas tadvedanaṃ kalanam āmananaṃ visāri /
tac cātivāhikam ihāhur akuḍyam eva dehaṃ kathaṃ ka iva taṃ vada kiṃ ruṇaddhi //