Mokṣopāya · Chapter 3.133

adyoddāmataraṅgaughajhāṅkāraraṇitānile /
tīre varataraṅgiṇyās tapas tapati te sutaḥ //

jaṭāvān akṣavalayī jitasarvendriyabhramaḥ /
tatra varṣaśatāny aṣṭau saṃsthitas tapasi sthire //

yadīcchasi mune draṣṭuṃ taṃ svaputramanobhramam /
tat samunmīlya vijñānanetram āśu vilokaya //

ity ukte jagadīśena kālena samadṛṣṭinā /
munis sañcintayām āsa jñānākṣṇā tanayehitam //

dadarśa ca muhūrtena pratibhāsavaśād asau /
putrodantam aśeṣeṇa buddhidarpaṇabimbitam //

punar mandarasānusthāṃ kāle kālāgrasaṃsthitām /
samaṅgāyās taṭād etya viveśa svatanuṃ bhṛguḥ //

vismayasmerayā dṛṣṭyā kālam ālokya kāntayā /
vītarāgam uvācedaṃ vītarāgo munir vacaḥ //

bhagavan bhūtabhavyeśa bālā vayam anābilā /
tvādṛśām eva dhīr deva trikālāmaladarśinī //

nānākāraṃ vikārāḍhyā satyevāsatyarūpiṇī /
vibhramaṃ janayaty eṣā dhīrasyāpi jagadgatiḥ //

tvam eva deva jānāsi tvadabhyantaravarti yat /
rūpam asyā manovṛtter indrajālavidhāyakam //

matputrasyāsya bhagavan mṛtyuḥ kila na vidyate /
tenemaṃ mṛtam ālokya jātas sambhramavān aham //

akṣīṇajīvitaṃ putraṃ kālo me nītavān iti /
niyater vaśato deva tvacchāpecchā mamoditā //

na tu vijñātasaṃsāragatayo vayam āpadam /
sampadaṃ vāpi gacchāmo harṣāmarṣavaśaṃ kila //

ayuktakāriṇi krodhaḥ prasādo yuktakāriṇi /
kartavya iti rūḍheyaṃ sāṃsārī bhagavan sthitiḥ //

idaṃ kāryam idaṃ neti yāvajjīvaṃ jagatkramaḥ /
yāvad agnis sthitā tāvad auṣṇyadāhādidṛṣṭayaḥ //

idaṃ kāryam idaṃ neti heyā yasya jagatsthitiḥ /
tasyaitatsamparityāgo heya eva jagadguro //

kevalaṃ tānayīṃ cintām anālokya yadā vayam /
bhagavan bhavate kṣubdhā yātās smas tena vācyatām //

tvayedānīm ahaṃ deva smāritas tanayehitam /
samaṅgāyās taṭe tena dṛṣṭo 'yaṃ tanayo mayā //

manye jagati bhūtānāṃ dve śarīre na sarvaga /
mana eva śarīraṃ hi yenedaṃ bhāvyate jagat //

samyag uktaṃ tvayā brahmañ śarīraṃ mana eva naḥ /
karoti dehaṃ saṅkalpya kumbhakāro ghaṭaṃ yathā //

karoty akṛtam ākāraṃ kṛtaṃ nāśayati kṣaṇāt /
saṅkalpena mano mohād bālo vetālakaṃ yathā //

tathā ca sambhrame svapnamithyājñānādibhāsvarāḥ /
gandharvanagarākārā dṛṣṭā manasi śaktayaḥ //

sthūladṛṣṭidṛśaṃ tv etām avalambya mahāmune /
puṃso manaś śarīraṃ ca kāyau dvāv iti kathyate //

manomanananirmāṇamātram etaj jagattrayam /
na san nāsad iva sphāram uditaṃ netaran mune //

cittadehāṅgalatayā bhedavāsanayeddhayā /
dvicandratvam ivājñānān nānāteyaṃ samutthitā //

bhedavāsanayā bahvyā padārthanicayaṃ manaḥ /
bhinnaṃ paśyati sarvatra ghaṭāvaṭapaṭādikam //

kṛśo 'tiduḥkhī mūḍho 'ham etāś cānyāś ca bhāvanāḥ /
bhāvayat svavikalpotthā yāti saṃsāratāṃ manaḥ //

mananaṃ kṛtrimaṃ rūpaṃ mamaitan na patāmy aham /
iti tattyāgataś śāntaṃ ceto brahma sanātanam //

yathā pravitate 'mbodhau tate 'nekataraṅgiṇi /
somyaspandamayānekakallolāvaliśālini //

vāryātmani same svacche śuddhe svāduni śītale /
avināśini vistīrṇe mahāmahimani sphuṭe //

tryaśras taraṅgas svaṃ rūpaṃ bhāvayan sa svabhāvataḥ /
tryaśro 'smīti vikalpena karoti svena kalpanām //

bhraśyaṃś caiva paribhraṣṭarūpo 'smīti talātalam /
bhāvayan bhūtalaṃ yāti tādṛgbhāvanayā tayā //

utthitaṃ ca balād ūrdhvam utthito 'smīti bhāvitaḥ /
tais tair vikalpais tadbhāvaṃ vikalpayati sābhidham //

sasūryapratibimbas tu prakāśo 'smīti bhāvitaḥ /
sarajaḥpuñjapātas tu malino 'smīti bhāvitaḥ //

saratnaraśmijālas tu śobhate dīptayā śriyā /
tuṣārabharaviddhas tu śītalo 'smīti vindati //

sataṭācaladāvāgnipratibimbojjvaladvapuḥ /
bibheti vata dagdho 'smīty āttamīnaś ca kampate //

pratibimbitavelādritaṭapakṣivanadrumaḥ /
mahān ārambhasaṃrambhasaṃyuto 'smīti rājate //

vimalollasanotpannadhvastalolaśarīrakaḥ /
khaṇḍaśaḥ pariyāto 'smīty āttākranda ivāravī //

na cormayas te jaladher vyatiriktāḥ payorasāt /
na caikaṃ rūpam eteṣāṃ kiñcit sann apy asanmayam //

na ca te nyūnadairghyādyā guṇās teṣu ca teṣu te /
normayas saṃsthitā abdhau na ca tatra na saṃsthitāḥ //

kevalaṃ svasvabhāvasthasaṅkalpavikalīkṛtāḥ /
naṣṭānaṣṭāḥ punar jātā jātājātāḥ punaḥ kṣatāḥ //

parasparaparāmarśān nānātām upayānty alam /
ekarūpāmbusāmānyamayā eva nirāmayāḥ //

tathaivāsmin pravitate site śuddhe nirāmaye /
brahmamātraikavapuṣi brahmaṇi sphārarūpiṇi //

sarvaśaktāv anādyante pṛthagvad apṛthakkṛtāḥ /
saṃsthitāś śaktayaś citrā vicitrācāracañcalāḥ //

nānāśakti hi nānātvam eti svavapuṣi sthitam /
bṛṃhitaṃ brahmaṇi brahma payasīvormimaṇḍalam //

nānārūpakarūpatvād vairūpyaśatakāriṇī /
niyatir niyatākārā padārtham adhitiṣṭhati //

jaḍā jāḍyam upādatte cittvam āyāti cinmayī /
vāsanārūpiṇī śaktis svasvarūpasthitātmanaḥ //

brahmaivānagha tenedaṃ sphārākāraṃ vijṛmbhate /
nānārūpaiḥ parispandaiḥ paripūrṇa ivārṇavaḥ //

nānātāṃ svayam ādatte nānākāravihārataḥ /
ātmaivātmany ātmanaiva samudrāmbha ivāmbhasi //

vyatiriktā na payaso vicitrā vīcayo yathā /
vyatiriktā na sarveśāt samagrāḥ kalanās tathā //

stambhapuṣpalatāpattraphalakorakayuktayaḥ /
yathaikasmiṃ sthitā bīje tathā brahmaṇi śaktayaḥ //

nānākartṛtayā nānāśaktitā puruṣe yathā /
tathaivātmani sarvajñe sarvadā sarvaśaktitā //

vicitravarṇatā yadvad dṛśyate kaṭhinātape /
vicitraśaktitā tadvad deveśe sadasanmayī //

vicitrarūpodetīyam avicitrāt sthitiś śivāt /
ekavarṇāt payovāhāc chakracāpalatā yathā //

ajaḍāj jaḍatodeti jāḍyabhāvanahetukā /
ūrṇanābhād yathā tantur yathā puṃsas suṣuptatā //

acittaś caitasīṃ śaktiṃ svabandhāyecchayā śivaḥ /
tanoti tāntavaṃ kośaṃ kośakārakrimir yathā //

svecchayātmātmano brahman bhāvayitvā svakaṃ vapuḥ /
saṃsārān mokṣam āyāti svālānād iva vāraṇaḥ //

yad eva bhāvayaty ātmā satataṃ bhāvitas svayam /
tayaivāpūryate śaktyā śīghram eva mahān api //

bhāvitā śaktir ātmānam ātmatāṃ nayati kṣaṇāt /
anantam api khaṃ prāvṛṇmihikā mahatī yathā //

yā śaktir uditā śīghraṃ yāti tanmayatām ajaḥ /
yām eva tu sthitiṃ yātas tanmayo bhavati drumaḥ //

na mokṣo mokṣa īśasya na bandho bandha ātmanaḥ /
bandhamokṣadṛśau loke na jāne protthite kutaḥ //

nāsya bandho na mokso 'sti tanmayaś caiva lakṣyate /
grastaṃ nityam asatyena māyāmayam aho jagat //

yadaiva cittaṃ kalitam akalena kilātmanā /
kośakīṭavad ātmāyam anenāvalitas tadā //

ananyarūpās tv anyatvavikalpitaśarīrakāḥ /
manaśśaktaya etasmād imā niryānti koṭiśaḥ //

tatsthās tajjāḥ pṛthagrūpās samudrād iva vīcayaḥ /
tatsthās tajjāḥ pṛthaksthāś ca candrād iva marīcayaḥ //

asmin spandamaye sphāre paramātmamahāmbudhau /
cijjale vitatābhoge cinmātrarasaśālini //

kāścit sthitā haribrahmarudracidvalanādhikāḥ /
laharyaḥ prasphuranty etās svabhāvodbhāvitātmikāḥ //

kāścid yamamahendrārkavahnivaiśravaṇādikāḥ /
ghnanti kurvanti tiṣṭhanti laharyaś capalaiṣaṇāḥ //

kāścit kinnaragandharvavidyādharasurādikāḥ /
utpatanti patanty ugrā laharyaḥ parivalgitāḥ //

kāścit kiñcitsthitākārā yathā kamalajādikāḥ /
kāścid utpannavidhvastā yathā suranarādikāḥ //

krimikīṭapataṅgādigonāsājagarādikāḥ /
kāścit tasmin mahāmbhodhau sphuranty eteṣu binduvat //

kāścic calānanamṛgagṛdhravañjulakādayaḥ /
sphuranti girikuñjeṣu velāvanataṭeṣv iva //

sudīrghajīvitāḥ kāścit kāścid atyalpajīvitāḥ /
svatucchabhāvanāt tucchāt kāścit tucchaśarīrikāḥ //

saṃsārasvapnasaṃrambhe kāścit sthairyeṇa bhāvitāḥ /
svavikalpahatāḥ kāścic chaṅkante susthiraṃ jagat //

alpālpabhāvanāḥ kāścid dainyadoṣavaśīkṛtāḥ /
kṛśo 'tiduḥkhī mūḍho 'ham iti duḥkhair dṛḍhīkṛtāḥ //

kāścit sthāvaratāṃ yātāḥ kāścid devatvam āgatāḥ /
kāścit puruṣatāṃ prāptāḥ kāścid dānavatāṃ gatāḥ //

kāścit sthitā jagati kalpaśatāny analpāḥ kāścid vrajanti paramaṃ puruṣaṃ suśuddhāḥ /
brahmārṇavāt samuditā laharīvilolāś citsaṃvido hi mananāparanāmavatyaḥ //