Mokṣopāya · Chapter 3.132

atha varṣasahasreṇa divyena parameśvaraḥ /
bhṛguḥ paramasambodhād virarāma samādhitaḥ //

nāpaśyad agre tanayaṃ taṃ nayāvanatānanam /
sīmāntaṃ guṇasīmāyāḥ puṇyaṃ mūrtam iva sthitam //

apaśyat kevalaṃ kālaṃ kaṅkālaṃ purato mahat /
dehayuktam ivābhāgyaṃ dāridryam iva mūrtimat //

tāpaśuṣkavapuḥ kṛttirandhrasphuritatittiri /
saṃśuṣkāntrodaraguhāchāyāviśrāntadarduram //

netragartakasaṃsuptaprasūnavanakīṭakam /
makṣikāpañjaraprotakośakārakrimivrajam //

prāktanīm upabhogehām iṣṭāniṣṭaphalapradām /
dhārādhautāntayā tanvā hasac chuṣkāsthimālayā //

śiroghaṭena śubhreṇa sampannenenduvarcasā /
viḍambayac ca karpūraplutaliṅgaśiraśśriyam //

ṛjvā saṃśuṣkasitayā svāsthimātrāvaśeṣayā /
grīvayātmānusṛtayā dīrghīkurvad ivākṛtim //

mṛṇālikāpāṇḍurayā dhārāvadhutamāṃsayā /
nāsāsthilatayā vaktraṃ kṛtasīmākramaṃ dadhat //

dīrghakandharayā nūnam uttānīkṛtavaktrayā /
prekṣamāṇam iva prāṇān utkrāntān ambarodare //

jaṅghorujānudordaṇḍair dviguṇaṃ dīrghatāṃ gataiḥ /
pramimāṇam ivāśāntaṃ dīrghādhvaśramabhītitaḥ //

udareṇātinimnena carmaśeṣeṇa śoṣiṇā /
pradarśayad ivājñasya hṛdayasyātiśūnyatām //

prekṣya tac chuṣkakaṅkālam ālānam iva dantinaḥ /
pūrvāparaparāmarśam akurvan bhṛgur utthitaḥ //

ālokasamakālaṃ hi pratibhātaṃ tato bhṛgoḥ /
ciram utkrāntajīvaḥ kiṃ matputro 'yam iti kṣaṇāt //

acintayata evāsya bhaviṣyattābalaṃ tataḥ /
kālaṃ prati babhūvāśu kopaḥ paramadāruṇaḥ //

akāla eva matputro nītaḥ kim iti kopitaḥ /
kālāya śāpam utsraṣṭuṃ bhagavān upacakrame //

athākalitarūpo 'sau kālaḥ kavalitaprajaḥ /
ādhibhautikam āsthāya vapur munim upāyayau //

khaḍgapāśadharaś śrīmān kuṇḍalī kavacānvitaḥ /
ṣaḍbhujaṣ ṣaṇmukho bahvyā vṛtaḥ kiṅkarasenayā //

yaccharīrasamutthena jvālājālena valgatā /
phullakiṃśukavṛkṣasya babhārādreś śriyaṃ nabhaḥ //

yatkarasthatriśūlāgraniṣṭhyūtair agnimaṇḍalaiḥ /
virejur uditair āśāḥ kānakair iva kuṇḍalaiḥ //

yatpāśaśvasanāyastaśikharā medinībhṛtaḥ /
dolām iva samārūḍhāś celuḥ petuś ca ghūrṇitāḥ //

yatkhaḍgamaṇḍaloddyotaśyāmaṃ bimbaṃ vivasvataḥ /
kalpadagdhajagaddhūmaparyākulam ivābabhau //

sa upetya mahābāhuḥ kupitaṃ taṃ mahāmunim /
kalpakṣubdhābdhigambhīraṃ sāntvapūrvam uvāca ha //

vijñātalokasthitayo mune dṛṣṭaparāvarāḥ /
hetunāpi na muhyanti kim u hetum vinottamāḥ //

tvam anantatapā vipro vayaṃ niyatipālakāḥ /
tena sampūjyase pūjya sādho netarayecchayā //

mā tapaḥ kṣapaya kṣubdhaiḥ kalpakālamahānalaiḥ /
yo na dagdho 'smi me tasya kiṃ tvaṃ śāpena dhakṣyasi //

saṃsārāvalayo grastā nigīrṇā rudrakoṭayaḥ /
bhuktāni viṣṇuvṛndāni kena śaptā vayaṃ mune //

bhoktāro hi vayaṃ brahman bhojanaṃ yuṣmadādayaḥ /
svayaṃ niyatir eṣā hi nāvayor etad īhitam //

svayam ūrdhvaṃ prayāty agnis svayaṃ yānti payāṃsy adhaḥ /
bhoktāraṃ bhojanaṃ yāti sṛṣṭiś cāpy antakaṃ svayam //

idam itthaṃ mune rūpam asyeha paramātmanaḥ /
svātmani svayam evātmā svata eva vijṛmbhate //

neha kartā na bhoktāsti dṛṣṭyā naṣṭakalaṅkayā /
bahavaś ceha kartāro dṛṣṭyānaṣṭakalaṅkayā //

kartṛtākartṛte brahman kevalaṃ parikalpite /
asamyagdarśanenaiva na samyagdarśanena vaḥ //

puṣpāṇi taruṣaṇḍeṣu bhūtāni bhuvaneṣu ca /
svayam āyānti yāntīha kalpyate hetutā vidheḥ //

abbimbitasya candrasya calane kartrakartṛte /
na satye nānṛte yadvat tadvat kālasya sṛṣṭiṣu //

mano mithyābhramāl loke kartṛtākartṛtāmayīm /
karoti kalanāṃ rajjvāṃ bhrāntekṣaṇa ivāhitām //

tena mā gā mune kopam āpadām īdṛśaḥ kramaḥ /
yad yathā tat tathaivāstu satyam ālokayākulaḥ //

na vayaṃ prabhutārthena nābhimānavaśīkṛtāḥ /
svato hevākavaśataḥ kevalaṃ niyatau sthitāḥ //

prakṛtavyavahārehāṃ niyatāṃ niyater vaśāt /
prājñas samanuvarteta nābhimānamahātamāḥ //

kartavyam eva kriyate kevalaṃ kāryakovidaiḥ /
sauṣuptīṃ vṛttim āśritya kayācid api nāśayā //

kva sā jñānamayī dṛṣṭiḥ kva mahattvaṃ kva dhīratā /
mārge sarvaprasiddhe hi kim andha iva muhyasi //

trikālāmaladarśitvaṃ dhārayann api cetasi /
avicārya jagadyātrāṃ kiṃ mūrkha iva muhyasi //

svakarmaphalapākotthām avicārya daśāṃ sute /
kiṃ mūrkha iva sarvajña mudhā māṃ śaptum arhasi //

dehinām iha sarveṣāṃ śarīraṃ dvividhaṃ mune /
kiṃ na jānāsi vā deham ekam anyan mano'bhidham //

tatra deho jaḍo 'tyarthaṃ vināśaikaparāyaṇaḥ /
manas tūtthānaniyataṃ kadarthāt kṣīyate na vā //

catureṇa yathā sādho rathas sārathinohyate /
kurvatā kiñcana svehāṃ deho 'yaṃ manasā tathā //

asat saṅkalpya kriyate sac charīraṃ vināśyate /
kṣaṇena manasā paṅkapuruṣaś śiśunā yathā //

cittam eveha puruṣas tatkṛtaṃ kṛtam ucyate /
tad baddhaṃ kalanāhetoḥ kalanāstaṃ vimucyate //

ayaṃ deha idaṃ netram idam aṅgam idaṃ śiraḥ /
idaṃ sphāravikāraṃ tan mana evābhidhīyate //

mano hi jīvaj jīvākhyaṃ niścāyakatayā tu dhīḥ /
ahaṅkāro 'bhimānitvān nānātvaṃ tv idam eti hi //

dehavāsanayā cetas tv anyāni svāni ceddhayā /
pārthivāni śarīrāṇi santīva paripaśyati //

ālokayati cet satyaṃ tad asatyamayīṃ manaḥ /
śarīrabhāvanāṃ tyaktvā paramāṃ yāti nirvṛtim //

tan manas tava putrasya samādhau tvayi saṃsthite /
svamanorathamārgeṇa dūrād dūrataraṃ gatam //

idam auśanasaṃ tyaktvā dehaṃ mandarakandare /
prayātaṃ vaibudhaṃ sadma nīḍoḍḍīnaḥ khago yathā //

tatra mandārakuñjeṣu pārijātagṛheṣu ca /
nandanodyānaṣaṇḍeṣu lokapālapureṣu ca //

mune caturyugāny aṣṭau viśvācīṃ devasundarīm /
asevata mahātejāṣ ṣaṭpadaḥ padminīm iva //

tīvrasaṃvegasampannas svasaṅkalpopakalpite /
atha puṇyakṣaye jāte nīhāra iva śārvare //

pramlānakusumottaṃsas svinnāṅgāvalayālasaḥ /
sa papāta tayā sākaṃ kālapakvaṃ phalaṃ yathā //

vaibudhaṃ tat parityajya nabhasy eva śarīrakam /
bhūtākāśam athāsādya vasudhāyām ajāyata //

āsīd dvijo daśārṇeṣu kosaleṣu mahīpatiḥ /
dhīvaro 'ṅgamahāṭavyāṃ haṃsas tripathagātaṭe //

sūryavaṃśī nṛpaḥ pauṇḍre sauras sālveṣu daiśikaḥ /
kalpaṃ vidyādharaś śrīmān dhīmān atha munes sutaḥ //

madreṣv atha mahīpālas tatas tāpasabālakaḥ /
vāsudeva iti khyātas samaṅgāyās taṭe sthitaḥ //

anyāsv api vicitrāsu vāsanāvaśatas svayam /
viṣamāsv eṣa putras te cacārānantayoniṣu //

abhūd vindhyavane gopaḥ kirataḥ kekayeṣu ca /
sauvīreṣu ca sāmantas traigartaś caiva daiśikaḥ //

vaṃśagulmaḥ kirāteṣu hariṇaś cīrajaṅgale /
sarīsṛpas tālatale tamāle vanakukkuṭaḥ //

ayaṃ sa putro bhavato bhūtvā mantravidāṃ varaḥ /
prajajāpa purā vidyāṃ vidyādharapadapradām //

tenāsau bhagavan brahman vyomni vidyādharo mahān /
hārakuṇḍalakeyūrī līlānicayalāsakaḥ //

nāyikānalinībhānuḥ puṣpacāpa ivāparaḥ /
vidyādharīṇāṃ dayito gandharvapurabhūṣaṇam //

sa kalpāvadhim āsādya dvādaśādityadhāmani /
jagāma bhasmaśeṣatvaṃ śalabhaḥ pāvake yathā //

jagannirmāṇarahite sphāre nabhasi sā tataḥ /
vāsanā tasya babhrāma nirnīḍā vihagī yathā //

atha kālena sañjāte vicitrārambhakāriṇi /
saṃsārāḍambarārambhe brāhmī rātriviparyaye //

sā manovāsanā tasya vātavyāvalitā satī /
kṛte brāhmaṇatām etya jātādya vasudhātale //

vāsudevābhidhāno 'sau mune viprakumārakaḥ /
jāto matimatāṃ madhye samadhītākhilaśrutiḥ //

kalpaṃ vidyādharo bhūtvā nadyā adya mahāmune /
tapaś carati te putras samaṅgāyās taṭe sthitaḥ //

vividhaviṣamavāsanānuvṛttyā khadirakarañjakarālakoṭarāsu /
jagati jaraḍhayoniṣu prayāto gahanatarāsu ca kānanasthalīṣu //