Mokṣopāya · Chapter 3.123

evaṃ tāvad idaṃ viddhi dṛśyaṃ jagad iti sthitam /
ahaṃ cetyādy anākāraṃ bhrāntimātram asanmayam //

akartṛkam anaṅgaṃ ca gagane citram utthitam /
adraṣṭṛkaṃ sānubhavam anidraṃ svapnadarśanam //

bhaviṣyatpuranirmāṇaṃ citrasaṃstham ivoditam /
markaṭānalatāpābham ambvāvartavad āsthitam //

sadrūpam api niśśūnyaṃ tejas sauram ivāmbare /
ratnābhājālam iva khe dṛśyamānam abhittimat //

saṅkalpapuravat prauḍham anubhūtam asanmayam /
kathārthapratibhānātma na kvacit sthitam asti ca //

nissāram apy atīvāntassāraṃ svapnācalopamam /
bhūtākāśam ivākārabhāsuraṃ śūnyamātrakam //

śaradabhram ivāgrastham alakṣyakṣayam ākṣayi /
varṇo vyomatalasyeva dṛśyamānam avastukam //

svapnāṅganāratākāram arthaniṣṭham anarthakam /
citrodyānam ivotphullam arasaṃ sarasākṛti //

prakāśam iva nistejaś citrārkānalavat sthitam /
anubhūtaṃ manorājyam ivāsatyam avāstavam //

citrapadmākara iva sārasaugandhyavarjitam /
śūnye prakacitaṃ nānāvarṇam ākāritātmakam //

paramārthena śuṣyadbhir bhūtapelavapallavaiḥ /
tataṃ jaḍam asārātma kadalīstambhabhāsuram //

sphāritekṣaṇadṛśyāndhakāracakrakavat tatam /
atyantam abhavadrūpam api pratyakṣavat sthitam //

vār budbuda ivābhogi śūnyam antas sphuradvapuḥ /
rasātmakaṃ satyarasam avicchinnakṣayodayam //

nīhāra iva vistāri gṛhītaṃ san na kiñcana /
jaḍaṃ śūnyāspadaṃ śūnyaṃ keṣāñcit paramāṇuvat //

kiñcid bhūtamayo 'stīti sthitaṃ śūnyam abhūtakam /
gṛhyamāṇam asadrūpaṃ niśātama ivotthitam //

mahākalpakṣaye dṛśyam āste bīja ivāṅkuram /
pare bhūya udety etat tata eveti kiṃ vada //

evambodhāḥ kim ajñās syur uta tajjñā iti sphuṭam /
yathāvad bhagavan brūhi sarvasaṃśayaśāntaye //

idaṃ bīje 'ṅkura iva dṛśyam āste mahākṣaye /
brūte yaḥ param ajñatvam etat tasyātiśaiśavāt //

sparśe kiṃ tad asambaddhaṃ katham etad avāstavam /
viparīto bodha eṣa vaktuś śrotuś ca maurkhyakṛt //

bījakāle 'ṅkura iva jagad āsta itīha yā /
buddhis sāsatpralāpārthā mūḍhā śṛṇu kathaṃ kila //

bījaṃ bhavet svayaṃ dṛśyaṃ cittādīndriyagocaraḥ /
vaṭadhānādi dhānyādi yuktam atrāṅkurodbhavaḥ //

manaṣṣaṣṭhendriyātītaṃ yaḥ khād atitarām api /
bījaṃ tad bhavituṃ śaktaṃ svayambhūr jagataḥ katham //

ākāśād api sūkṣmasya parasya paramātmanaḥ /
sarvākṣānupalabhyasya kīdṛśī bījatā katham //

sat sūkṣmam asadābhāsam asad eva hy ataddṛśām /
kīdṛśī bījatā tatra bījābhāve kuto 'ṅkuraḥ //

gaganāṅgād api svacche śūnye tatra pare pade /
kathaṃ santi jaganmerusamudragaganādayaḥ //

nakiñcid yat kathaṃ kiñcit tatrāste vastv avastuni /
asti cet tat kathaṃ tatra vidyamānaṃ na dṛśyate //

nakiñcidātmanaḥ kiñcit katham eti kuto 'tha vā /
śūnyarūpād ghaṭākāśāj jāto 'driḥ kva kutaḥ kadā //

pratipakṣe kathaṃ kiñcid āste chāyātape yathā /
katham āste tamo bhānau katham āste hime 'nalaḥ //

merur āste katham aṇau kutaḥ kiñcid anākṛtau /
tadatadrūpayor aikyaṃ kva cchāyātapayor iva //

sākāre vaṭadhānādāv aṅkuro 'stīti yuktimat /
anākāre mahākāraṃ jagad astīty ayuktimat //

deśāntare yac ca narāntare ca buddhyādisarvendriyaśaktyadṛśyam /
nāsty eva tattadvidhabuddhibodhe nakiñcid ity eva tad ucyate ca //

kāryasya tat kāraṇatāṃ prayātaṃ vaktīti yas tasya vimūḍhabodhaḥ /
kair nāma tatkāryam udeti tasmāt svaiḥ kāraṇaughais sahakārirūpaiḥ //

durbuddhibhiḥ kāraṇakāryabhāvaṃ saṅkalpitaṃ dūratare vyudasya /
yad eva tat satyam anādimadhyaṃ jagat tad eva sthitam ity avehi //