Mokṣopāya · Chapter 3.115

evam ukto bhagavatā vasiṣṭhena mahātmanā /
rāmaḥ kamalapattrākṣa unmīlita ivābabhau //

vikāsitāntaḥkaraṇaś śobhām alam upāyayau /
āśvastas tamasi kṣīṇe padmo 'rkālokavān iva //

bodhavismayasañjātasaumyasmitasitānanaḥ /
dantaraśmisudhādhautām imāṃ vācam uvāca ca //

aho nu citraṃ padmotthair baddhās tantubhir adrayaḥ /
avidyamānā yāvidyā tayā sarve vaśīkṛtāḥ //

idaṃ tad vajratāṃ yātaṃ rūpam asmiñ jagattraye /
avidyayāpi yan nāma sad evāsad iva sthitam //

asyās saṃsāramāyāyā naṭyās tribhuvanāṅgane /
rūpaṃ sadavabodhārthaṃ kathayānugrahāt punaḥ //

anyac ca saṃśayo 'yaṃ me mahātman hṛdi vartate /
lavaṇo 'sau mahābhāgaḥ kiṃ tām āpadam āptavān //

saṃśliṣṭayor ahatayor dvayor vā dehadehinoḥ /
brahman ka iva saṃsārī śubhāśubhaphalaikabhuk //

lavaṇasya tathā dattvā tām āpadam anuttamām /
kiṃ gataś cañcalārambhaḥ kaś cāsāv aindrajālikaḥ //

kāṣṭhakuḍyopamo deho na kiñcana ivānagha /
svapnāloka ivānena cetasā parikalpyate //

cetas tu jīvatāṃ yātaṃ cicchaktiparirūṣitam /
viddhi saṃsāri sumate kapipotakacañcalam //

ceto hi karmabhāg dehe nānākāraṃ śarīradhṛt /
ahaṅkāramanojīvanāmabhiḥ parikathyate //

tasyemāny aprabuddhasya suprabuddhasya rāghava /
sukhadukhāny anantāni na śarīrasya kānicit //

aprabuddhaṃ mano nānāsañjñākalpitakalpanam /
vṛttīr anupatac citrā vicitrākṛtitāṃ gatam //

aprabuddham bhaved yāvan nidrāntaṃ tāvad eva hi /
sambhramaṃ paśyati svapne na prabuddhaḥ kadācana //

ajñānanidrākulito jīvo yāvan na bodhitaḥ /
tāvat paśyati durbodhaṃ saṃsārārambhavibhramam //

samprabuddhasya manasas tamas sarvaṃ vilīyate /
kamalasya yathā hy āndhyaṃ dinālokavikāsinaḥ //

cittāvidyāmanojīvavāsaneti kṛtātmabhiḥ /
karmātmeti ca yaḥ proktas sa dehī duḥkhakovidaḥ //

jaḍo deho na duḥkhārho duḥkhī jīvo 'vicārataḥ /
avicāro ghanājñānād ajñānaṃ duḥkhakāraṇam //

śubhāśubhānāṃ dharmāṇāṃ jīvo viṣayatāṃ gataḥ /
avivekaikadoṣeṇa kośe nedaṃ mahāpadam //

avivekāmayottabdhaṃ mano vividhavṛttimat /
nānākāravihāreṇa paribhramati cakravat //

udeti rauti hanty atti yāti valgati nandati /
mana eva śarīre 'smin na śarīraṃ kadācana //

yathā gṛhapatir gehe rathe vā sārathir yathā /
yathā bhujaṅgo bhastrāyāṃ śarīre 'smiṃs tathā manaḥ //

acale cañcalākāraḥ pādape pavano yathā /
sphuraty evaṃ mano dehe sthito deho na cetasi //

sarveṣu sukhaduḥkheṣu sarvāsu kalanāsu ca /
manaḥ kartṛ mano bhoktṛ mānasaṃ viddhi mānavam //

atra te śṛṇu vakṣyāmi vṛttāntam imam adbhutam /
lavaṇo 'sau yathā yātaś caṇḍālatvaṃ manobhramāt //

manaḥ karmaphalaṃ bhuṅkte śubhaṃ vāśubham eva vā /
yathaitad budhyase nūnaṃ tathākarṇaya rāghava //

hariścandrakulotthena lavaṇena purānagha /
ekāntaikopaviṣṭena cintitaṃ manasā ciram //

pitāmaho me sumahān rājasūyasya yājakaḥ /
ahaṃ tasya kule jātas taṃ yaje manasā makham //

iti sañcintya manasā kṛtvā sambhāram āditaḥ /
rājasūyasya dīkṣāyāṃ viveśa sa mahīpatiḥ //

ṛtvijaś cārcayām āsa pūjayām āsa sanmunīn /
devatā vandayām āsa jvālayām āsa pāvakam //

tasyetthaṃ yajamānasya manasy upavanāntare /
yayau saṃvatsaras sāgro devarṣidvijapūjayā //

bhūtebhyo dvijapūrvebhyo dattvā sarvasvadakṣiṇām /
vyabudhyata dinasyānte svasminn upavane nṛpaḥ //

evaṃ sa lavaṇo rājā rājasūyam avāptavān /
manasaiva hi puṣṭena yuktas tasya phalena ca //

ataś cittaṃ naraṃ viddhi bhoktāraṃ sukhaduḥkhayoḥ /
tad anādāv anāyāse satye yojaya rāghava //

pūrṇe cetasi sampūrṇaḥ pumān naṣṭe vinaśyati /
deho 'ham iti yeṣāṃ tu niścayas tair alaṃ budhaiḥ //

pūrṇe vivekavati cetasi samprabuddhe duḥkhāny alaṃ vigalitāni viviktabuddheḥ /
bhāsvatkaraprakaṭite nanu padmaṣaṇḍe saṅkocajāḍyatimirāṇi ciraṃ kṛtāni //