Language

ENहिગુ
Scripture Library

Mīmāṃsāsūtra 1-7 with Śabara's Bhāṣya (with commentary) · Chapter 3.5

3.5.1

atha yad dakṣiṇāsaṃstava iti, vyādeśasāmānyāt tat, aparikrayārthe 'pi bhaviṣyatīti.
[342]{*3/465*}
NOTES:
*{3/465: E2: 4,440; E4: 4,711; E6: 1,232}*
ājyāc ca sarvasaṃyogāt

3.5.2

sto darśapūrṇamāsau, tatra śrūyate - uttarārdhāt sviṣṭakṛte samavadyatīti{*3/466*}, tathā - iḍām upahvayatīti{*3/467*}, tathānyāni prāśitrāvadānādīni śeṣakāryāṇi{*3/468*}. tatra saṃdehaḥ - kim ājyād upāṃśuyājadravyāt sviṣṭakṛd iḍam avadātavyam, uta neti. kiṃ prāptam? avadātavyam iti. kutaḥ? sarvasaṃyogāt, sādhāraṇaprakaraṇasamāmnātāt sarveṣāṃ śeṣakāryāṇi. api ca sarvasaṃyogo bhavati, tad yat{*3/469*} sarvebhyo havirbhyaḥ samavadyatīti. tasmād ājyād api śeṣakāryāṇi kriyante.
NOTES:
*{3/466: Tait.S. 2.6.6.5}*
*{3/467: Tait.S. 2.6.7.3}*
*{3/468: E2,4: tathānyāni prāśitrāvadānādīni śeṣakāryāṇi}*
*{3/469: E2,4 om. tad yat}*
kāraṇāc ca

3.5.3

kāraṇaṃ śrūyate - devā vai sviṣṭakṛtam abruvan havyaṃ no vaheti, so 'bravīd varaṃ vṛṇai bhāgo me 'stv iti, vṛṇīṣvety abruvan{*3/470*}, so 'bravīd uttarārdhād eva mahyaṃ sakṛt sakṛd avadyād iti, tulyaṃ kāraṇam anyeṣām ājyasya cārthavāde saṃkīrtyate. tasmād apy ājyād avadātavyam iti.
NOTES:
*{3/470: E2,4: vṛṇīṣvevy abruvan}*
ekasmin samavattaśabdāt

3.5.4

āditye carau prāyaṇīye śrūyate - agnaye sviṣṭakṛte samavadyatīti{*3/471*}, ājyād ekasmāc ca haviṣo 'vadyatīti, miśrasyānyena haviṣā samavadyatīti. yadi cājyād api sviṣṭakṛte 'vadīyeta, tataś codakena prāpaṇīya{*3/472*} ājyāvadāne kriyamāṇe [343]{*3/473*} samavadyatīty upapadyate. itarathā caror ekasmād avadyatīty abhaviṣyat.
NOTES:
*{3/471: Tait.Br. 1.7.4.4}*
*{3/472: E2,4: prāyaṇīya}*
*{3/473: E2: 4,441; E4: 4,712; E6: 1,232}*
ājye ca darśanāt sviṣṭakṛd arthavādasya

3.5.5

dhrauve cājye sviṣṭakṛd arthavādo bhavati - avadāyāvadāya dhruvāṃ pratyabhidhārayati, sviṣṭakṛte 'vadāya na dhruvāṃ pratyabhidhārayati. na hi tataḥ parāmāhutiṃ yakṣyan bhavatīti, pratyabhidhāraṇasyaitat prayojanaṃ darśayati - tataḥ patrāmāhutiṃ hoṣyatīti. sauviṣṭakṛte vṛtte{*3/474*} tataḥ parāhutir nāstīti na pratyabhidhāryeta. sviṣṭakṛd arthe dhruvāyāṃ bhavati pratyabhidhāraṇam iti darśayati.
NOTES:
*{3/474: E2,4: 'vatte}*
aśeṣātvāt tu naivaṃ syāt sarvādānād aśeṣatā

3.5.6

naivam, dhrauvājyāt sviṣṭakṛd iḍam avadātavyam iti. kasmāt? aśeṣatvāt. kuto nāsya śeṣaḥ? sarvādānāt.
sādhāraṇyān na dhruvāyāṃ syāt

3.5.7

nanūpāṃśuyājārthaṃ gṛhīte yad dhruvāyāṃ śiṣṭam, tat śeṣabhūtam. naitat, sādhāraṇaṃ hi tat, upāṃśuyājāya, anyebhyaś ca prayojanebhyaḥ. yāvad ājyena yaṣṭavyam, tat tad ājyaṃ prayojayati. yasya yasyājyam, tasya tasyaivaṃ grahītavyaṃ saṃskartavyaṃ ceti, tasmāt sādhāraṇaṃ dhrauvam ājyam. darśayati ca - sarvasmai vā etad yajñāya gṛhyate yad dhruvāyām ājyam iti{*3/475*}. kim ato yady evam iti. yat sādhāraṇam upāṃśuyājāyāvattaṃ dhruvāyām ājyam, tenānyāni prayojanāni kāryāṇi, na [344]{*3/476*} tu tat pratipādyam, yad dhi kṛtaprayojanam ākīrṇakaram avatiṣṭhate, tat pratipādayitavyam iti. kvacic ca, yat pratipādayitavyam tat, evaṃ pratipādayitavyam iti. yat tu prayojanavad upāttaṃ tan na pratipādayitavyam. tasmān na dhruvāyām upāṃśuyājasya{*3/477*} sauviṣṭakṛtaś ca{*3/478*} kaścic cheṣaḥ pratipādanīyaḥ, yathā yatraikasyāmukhyāyāṃ bahūnām odanaḥ śṛto bhavati, tatraikasmin bhuktavati, na tasya śiṣṭaṃ bhṛtyebhyaḥ pratipādanīyamukhāyām astīti gamyate, prayojanavad dhi tat. evam upāṃśuyājājye 'pi draṣṭavyam{*3/479*} iti.
āha - juhvāṃ tarhy ājyasya śeṣo bhaviṣyati, camasavat, yathā camaseṣu graheṣu ca somasya codanayeti. tatra pratyāha -
NOTES:
*{3/475: Tait.Br. 3.3.5.5}*
*{3/476: E2: 4,443; E4: 4,715; E6: 1,233}*
*{3/477: E2,4: upāṃśuyājārthasya}*
*{3/478: E2,4: sauviṣṭakṛtasya}*
*{3/479: E1: dravyam}*
avattatvāc ca juhvām, tasya ca homasaṃyogāt

3.5.8

dhruvāyāṃ tāvan nāsti śeṣaḥ, upāṃśuyājasya sādhāraṇatvād ity uktam. atha kasmān na juhvāṃ yac chiṣṭam, tena śeṣakāryam, yathā homārthe camase śeṣa iti. ucyate - yaj juhvām avattam, tat sarvaṃ homena saṃbaddham, tasmān na juhvāṃ śeṣaḥ.
camasavad iti cet

3.5.9

iti punar yad uktam, tat parihartavyam.
na codanāvirodhād dhaviḥprakalpanatvāc ca

3.5.10

naitad evam. kutaḥ? codanāvirodhāt, somasyāgner{*3/480*} vīhīty{*3/481*} anuvaṣaṭkarotīti{*3/482*} tatra codanā. api ca, tatraindravāyavaṃ gṛhṇātītyevamādīni grahaṇāni na somasaṃyuktāni{*3/483*}, [345]{*3/484*} haviḥprakalpanāny eva, iha punar homasaṃyogaḥ, caturgṛhītaṃ juhotīti{*3/485*}.
NOTES:
*{3/480: E2,4: somasyāgne}*
*{3/481: E4: vrīhīty}*
*{3/482: Ai.Br. 3.5}*
*{3/483: E2,4: homasaṃyuktāni}*
*{3/484: E2: 4,445; E4: 4,718; E6: 1,234}*
*{3/485: Tait.S. 5.1.1.1}*
utpannādhikārāt sati sarvavacanam

3.5.11

atha yad uktam - tad yat{*3/486*} sarvebhyaḥ havirbhyaḥ samavadyatīti. ucyate - utpannaṃ śeṣam adhikṛtyaitad ucyate, nāviśeṣaṇam, tasmād ya{*3/487*} iha śeṣās tebhyaḥ sarvebhya iti, yathā sarva odano bhuktaḥ, sarve brāhmaṇā bhuktavanta iti prakṛtāpekṣaḥ sarvaśabda evam atrāpīti.
NOTES:
*{3/486: E2,4 om. tad yat}*
*{3/487: E2,4: yaṃ}*
jātiviśeṣāt param

3.5.12

atha yad uktam - prāpaṇīye{*3/488*} kevale carau samavattaśabdo nāvakalpate, yadi na tatra codakenājyād api sviṣṭṛakṛd avadānam iti. ucyate - asaty apy ājyāc cheṣakārye samavattaśabdo jātiviśeṣāpekṣa upapadyate, odanajātim ājyajātiṃ{*3/489*} cāpekṣya. anuvādo hi saḥ, yathāsaṃbhavaṃ cānuvādaḥ kalpyeta.
NOTES:
*{3/488: E2,4: prāyaṇīye}*
*{3/489: E2,4: odanajātibhājyajātiṃ}*
antyam arekārthe

3.5.13

atha yad uktam - sviṣṭakṛd arthaṃ dhruvāyām abhidhāraṇaṃ darśayatīti. na tat sviṣṭakṛd artham, śeṣābhāvād ity uktam. tasmād ayaṃ tasyārthaḥ. na hi tata āhutiṃ yakṣyan bhavatīti na rekṣyate, dhruvāto yady āhutir aparā hotavyā bhavet, na ca pratyabhidhāryeta. dhuvātaḥ kila{*3/490*} ricyeta, na rakṣyate, aparasyā āhuter abhāvāt, kiṃ pratyabhidhāraṇeneti.
[346]{*3/491*}
NOTES:
*{3/490: E2,4: dhuvā tataḥ kila}*
*{3/491: E2: 4,447; E4: 4,722; E6: 1,234}*
sākaṃ prasthāyīye{*3/492*} sviṣṭakṛd iḍaṃ ca tadvat

3.5.14

darśapūrṇamāsayoḥ śrūyate - sākaṃ prasthāyīyena yajeteti{*3/493*}. tatra saṃdehaḥ - kiṃ sviṣṭakṛd iḍam asti, nāstīti. astīti brūmah. kutaḥ? darśapūrṇamāsavikāro hi sākaṃ prasthāyīyam iti. evaṃ prāpte brūmaḥ - nāstīti. kutaḥ? aśeṣatvāt, sarvādānāc cāśeṣatā. katham? evaṃ tatra śrūyate - ājyabhāgābhyāṃ pracaryāgneyena ca puroḍāśenāgnīdhre srucau pradāya saha kumbhībhir abhikrāmann āheti. tasmān na tataḥ śeṣakāryad iti.
NOTES:
*{3/492: E1: prasthāyye}*
*{3/493: Tait.S. 2.5.4.3}*
sautrāmaṇyāṃ ca graheṣu

3.5.15

asti sautrāmaṇī, tatra grahāḥ{*3/494*} śrūyante, āśvinasārasvataindrāḥ, tatra codakena sviṣṭakṛd iḍaṃ prāptam. athedānīṃ saṃdehaḥ - kiṃ nivartate, uta neti. kiṃ prāptam? codakānugrahāya kartavyam iti. evaṃ prāpte brūmaḥ - sautrāmaṇyāṃ ca graheṣu na{*3/495*} kartavyam iti caśabdenātidiśyate{*3/496*}. kutaḥ? aśeṣatvāt, sarvādānād śeṣatā. tatrāpi hi grahair evaṃ hotuṃ pratiṣṭhante, yat payograhāś ca suragrahāś ca gṛhyanta iti. grahasthaṃ khalv api tad dravyam abhigṛhītam abhyanukramam abhyāśrāvitaṃ devatāṃ prati. yathā - gṛhītān grahān ṛtvija ādadate, āśvinam adhvaryuḥ, sārasvataṃ brahmā, aindraṃ pratiprasthāteti, homārtham [347]{*3/497*} aśeṣādānaṃ bhavati. homasaṃyogaś caiṣāṃ śruyate - uttare 'gnau payograhāj juhvati dakṣiṇe 'gnau suragrahāj juhvatīti.
NOTES:
*{3/494: E2,4: prahāḥ}*
*{3/495: E2,4: ca}*
*{3/496: E2,4: caśabdenānvādiśyate}*
*{3/497: E2: 4,448; E4: 4,723; E6: 1,235}*
tadvac ca śeṣavacanam

3.5.16

etam eva nyāyam, śeṣavacanam upodbalayati. ucchinaṣṭi, na sarvaṃ juhotīti{*3/498*}, sarvahome prāpte, pratiṣedho 'vakalpyate. vācanikatvāc ca sviṣṭakṛd iḍaṃ na bhavati, tasyānyatropayogavacanāt, brāhmaṇaṃ parikrīṇīyād uccheṣaṇasya pātāram iti, aparasyāpi śeṣasya vācaniko viniyogaḥ, śatātṛṇāyāṃ vikṣārayantīti.
NOTES:
*{3/498: Tait.Br. 1.8.6.2}*
dravyaikatve karmabhedāt pratikarma kriyeran

3.5.17

asti sarvapṛṣṭheṣṭiḥ - indrāya rāthantarāya, indrāya bārhatāya{*3/499*}, indrāya vairūpāya, indrāya vairājāya, indrāya śāknarāyeti. tatra puroḍāśo bahūnāṃ karmaṇāṃ sādhāraṇaḥ. tatra saṃdehaḥ - kiṃ pratikarma, sviṣṭakṛd iḍaṃ kartavyam, sakṛd eva veti. kiṃ prāptam? codanānugrahāt pratikarma, kartavyam, ekasminn api dravye bahutvāt karmaṇām.
NOTES:
*{3/499: E2,4: ābarhatāya}*
avibhāgāc ca śeṣasya, sarvān praty aviśiṣṭatvāt

3.5.18

sakṛd eva kartavyam iti brūmaḥ, avibhāgāc cheṣasya. na [348]{*3/500*} atra vibhāgaḥ sarveṣāṃ karmaṇāṃ puroḍāśasya, uttarārdhāt sviṣṭakṛd avadātavyam, ekaś cāsau uttarārdhaḥ, tato 'vadīyamāne na gamyate viśeṣaḥ. kasyāvattam, kasya neti, evam iḍāyām api. tasmāt sakṛd avadātavyam iti.
NOTES:
*{3/500: E2: 4,450; E4: 4,726; E6: 1,235}*
aindravāyave tu vacanāt pratikarma bhakṣaḥ syāt

3.5.19

asti jyotiṣṭomaḥ - jyotiṣṭomena svargakāmo yajeteti. tatraindravāyave grahe saṃdehaḥ - kiṃ sakṛd bhakṣaṇam, uta dvir iti. somasaṃskārārthatvāt sakṛd iti prāpte brūmaḥ - aindravāyave dvir bhakṣayitavyam iti. kutaḥ? vacanāt, vacanam idaṃ bhavati, dvir aindravāyavasya bhakṣayati, dvir hy etasya vaṣaṭkarotīti, nāsti vacanasyātibhāraḥ.
some 'vacanād bhakṣo na vidyate

3.5.20

jyotiṣṭome samāmananti somān. teṣu saṃdehaḥ - kiṃ{*3/501*} teṣāṃ śeṣo bhakṣayitavyaḥ, uta neti. kiṃ prāptam? some bhakṣo na vidyate. kasmāt? avacanāt, na śakyam asati vacane 'dhyavasātuṃ bhakṣaṇam. tasmāt somaśeṣo na bhakṣayitavya iti.
NOTES:
*{3/501: E2,4 om. kiṃ}*
syād vānyārthadarśanāt

3.5.21

bhaved vā bhakṣaḥ, anyārthaṃ hi vacanaṃ bhakṣaṃ darśayati - sarvataḥ parihāram āśvinaṃ bhakṣayati, bhakṣitāpy āyitāṃś camasān [349]{*3/502*} dakṣiṇasyānaso 'valambe sādayantīti{*3/503*}. nāsati bhakṣaṇa evaṃjātīyakā bhakṣaviśeṣāḥ saṃbhavanti.
NOTES:
*{3/502: E2: 4,453; E4: 4,729; E6: 1,236}*
*{3/503: Vgl. Tait.S. 6.4.9.4-5}*
vacanāni tv apūrvatvāt tasmād yathopadeśaṃ syuḥ

3.5.22

nanu darśanam idam, prāptir vaktavyā. ucyate - vacanāni tarhi bhaviṣyanti. sarvataḥ parihāram āśvinaṃ bhakṣayati{*3/504*}. tasmāt sarvā diśaḥ śṛṇotīti viśiṣṭaṃ bhakṣaṇaṃ vidhīyate. apūrvatvād bhakṣānuvādo nāvakalpate. api ca, evam apūrvam arthaṃ vidadhato 'rthavattā bhaviṣyati. tasmād yatraiva viśiṣṭaṃ bhakṣaṇaṃ śrūyate, tatraiva bhavati, nātiprasajyate.
NOTES:
*{3/504: Vgl. Tait.S. 6.4.9.4}*
camaseṣu samākhyānāt saṃyogasya tannimittatvāt

3.5.23

jyotiṣṭoma eva śruyate - praitu hotuś camasaḥ pra brahmaṇaḥ prodgātṝṇāṃ pra yajamānasya prayantu sadasyānām iti. tatra saṃdehaḥ - kiṃ camasinām asti bhakṣaḥ, neti. kiṃ prāptam? neti brūmaḥ, nātiprasajyata{*3/505*} ity uktam.
evaṃ prāpte brūmaḥ - camaseṣv asti bhakṣa iti. kutaḥ? samākhyānāt, hotuś camaso brahmaṇaś camasa udgātuś camasa iti samākhyayā nirdiśyate, hotā yatra camati camiṣyati, acamīd vā sa hotuś camasaḥ. yady atra hotā na camen na hotuś camaso bhavet. tasmāc camatīti.
āha, kāsya liṅgasya prāptir iti. sāmarthyam iti brūmaḥ - hotuś camasena praitavyam. yadi cātra hotā na [350]{*3/506*} camet, na śakyaṃ bhaved dhotuś camasena praitum. na cātrānyad dhotā, odanādi camiṣyati, somacamasa iti hi taṃ samācakṣate. api ca, na tad dhotur dravyaṃ yajamānasya tad dravyam, hotus tatra camanaṃ kartavyam. some ca bhakṣyamāṇe tena homo 'vakalpate. pavitraṃ hi somaḥ, na tasmin bhakṣite pātraṃ vyāpadyate. tatra camasena śakyate hotum. vacanaprāmāṇyād ucchiṣṭena hoṣyatīti cet. naitad evam, asati avakāśe vacanaṃ bādhakaṃ bhavati, asti cāvakāśaḥ somabhakṣaṇam, tasmāc camasibhir bhakṣayitavyaḥ somaḥ iti.
atha takṣaṇādīny āśrīyeran. tathā saṃbandhāpahnavād ataccamasataiva syāt, dravyāntaraṃ syāt. tasmāc cābrāhmaṇasya somaṃ pratiṣedhati, sa yadi rājanyaṃ vaiśyaṃ vā yājayet, sa yadi somaṃ vibhakṣayiṣet, nyagrodhastibhīrāhṛtya tāḥ saṃpiṣya dadhany unmṛja{*3/507*} tasmai bhakṣaṃ prayacchet, na somam iti{*3/508*} bhakṣānivṛttiṃ{*3/509*} darśayati. saiṣa bhakṣāśaṅkaivaṃ saty upapadyate, yadi camasino 'sti bhakṣaḥ, tasmād astīti manyāmahe.
NOTES:
*{3/505: E2,4: bhakṣo nātiprasajyata}*
*{3/506: E2: 4,455; E4: 4,731; E6: 1,237}*
*{3/507: E2,4,6, E1 (v.l.): unmṛjya}*
*{3/508: Ai.Br. 7.30}*
*{3/509: E2,4: bhakṣa nivṛttiṃ}*
udgātṛcamasam ekaḥ śrutisaṃyogāt

3.5.24

asti jyotiṣṭomaḥ - jyotiṣṭomena svargakāmo yajeteti. tatrāsti - praitu hotuś camasaḥ pra brahmaṇaḥ prodgātṝṇām iti. tatrāsti{*3/510*} samākhyānād bhakṣa ity uktam. tatra saṃdehaḥ - kim eka evainaṃ camasam udgātā bhakṣayet, uta sarve [351]{*3/511*} bhakṣayeyuḥ? atha subrahmaṇyavarjitāś chandogā bhakṣayeyuḥ, athavā saha subrahmaṇyeneti. kiṃ tāvat prāptam? eko bhakṣayed udgātaiva. kutaḥ? śrutisaṃyogāt, udgātaikaḥ śrutyā saṃyujyate - camasena prodgātṝṇām iti.
nanu bahuvacanaṃ śrūyate - tena bahavo bhakṣayeyuḥ. ucyate, śrūyate bahuvacanam, tad udgātṛprātipadikagatam, tad vivakṣitaṃ sad udgātṛbahutvaṃ brūyāt, ekaś cogātā, tatra bahutvaṃ śrūyamāṇam api na śaknuyād udgātṛbhedaṃ kartum. tasmād avivakṣitaṃ bahuvacanam, anumānaṃ hy etat, bahūnāṃ camasa iti. katham? yad bahuṣu prātipadikaṃ vartate, tato bahuvacanaṃ bhavati, bahuvacanaṃ tu tato dṛśyate, prodgātṝṇām iti. tasmān nūnaṃ bahūnāṃ camasa ity anumānam. pratyakṣaṃ tv eka udgātā, na dvitīyaḥ, na tṛtīyaḥ. anumānāc ca pratyakṣaṃ kāraṇaṃ balavad bhavet. tasmād ekasya camasaḥ, sa codgātur iti.
NOTES:
*{3/510: E2,4,6: tatrāsti}*
*{3/511: E2: 4,456; E4: 4,733; E6: 1,237}*
sarve vā sarvasaṃyogāt

3.5.25

sarve vā bhakṣayeyuḥ, ekasminn udgātari bhakṣayati bahuvacanaṃ pramādādhītam{*3/512*} iti gamyate. na hi tad anūdyate, na vidhīyata iti. nanu sarveṣv api bhakṣayatsūdgātṛśabdaḥ pramādo gamyate. ucyate - lakṣaṇārtho 'pi tāvat saṃbhaviṣyati, udgātṛprabhṛtaya iti.
NOTES:
*{3/512: E2,4,6: pramādād adhītam}*
stotrakāriṇāṃ vā tatsaṃyogād bahuśruteḥ

3.5.26

ucyate - naitad asti, bahūnāṃ camasa iti. kutaḥ? [352]{*3/513*} udgātṛśabdasya camasena saṃbandhaḥ pratyakṣeṇa vākyena, bahuvacanasya punar udgātṛśabdena śrutyā saṃbandhaḥ. anyena ṛtvijā tu bahuvacanasya naiva kaścid asti saṃbandhaḥ. tasmād bahūnāṃ camasa ity anupapannam iti. atrocyate - śaknoty ayam udgātṛśabdo bahutvaṃ vaditum, kriyāyogena, udnāyantīty udgātāraḥ. ke te? prastotā, udgātā, pratiharteti, tad etena bahuvacananirdeśenānumānikakriyāyoganimitta udgātṛśabdo vivakṣita ity avagamiṣyāmaḥ. bahuvacanaṃ hy evam avakḷptaṃ bhaviṣyati, udgātṛśabdaś ca. tasmāt stotrakāriṇāṃ camasa iti.
NOTES:
*{3/513: E2: 4,458; E4: 4,735; E6: 1,238}*
sarve tu vedasaṃyogāt kāraṇād ekadeśo syāt

3.5.27

sarve chandogāḥ sahasubrahmaṇyā bhakṣayeyuḥ. kim iti? gānasaṃyogād iti nāyaṃ pakṣa upapadyate. katham? ekas tatrodgānena saṃbandhaḥ{*3/514*}, itaro gānena, anyad dhi gānam, anyad udgānam, gītimātraṃ gānaṃ laukikaṃ vaidikaṃ ca. dvitīyaṃ sāmnaḥ parva, utpūrvasya gāyater abhidheyaṃ prasiddham. tatraika evodgīthaṃ karotīty eka evodgātā, na bahavaḥ. tasmād gānasaṃyogād bahavo bhaviṣyantīty etad api nopapadyate. kathaṃ tarhi? vedasaṃyogāt, audgātraṃ nāma pravacanam, tathā - audgātrāṇi karmāṇi, audgātrasya kartā vādhyetā vodgātety ucyate. katham? udgātuḥ karma, audgātram iti prasiddham. evaṃ ced vyaktam audgātrasya kartā, udgāteti gamyate. yasyodgātā prasiddhaḥ, tad viśiṣṭaṃ karmānākhyātam apy audgātram iti vadati. śabdaś ca yasyaudgātraṃ prasiddham, sa tasya kartāram udgāteti vadati, anākhyātam api, yathā yasyodameghaḥ prasiddhaḥ, sa tasyānākhyā-tam apy apatyam audameghir iti brūte, yasyaudameghiḥ, sa tasya [353]{*3/515*} pitaram anākhyātam apy udameghaṃ pratipadyate. evam audgātrasaṃbandhād upapadyata udgātṛśabdaḥ, prastotāpy udgātāpi pratihartāpi subrahmaṇyo 'pi. evaṃ bahuvacanam udgātṛśabdaś cobhayam apy upapannaṃ bhaviṣyati, na cānyaḥ kaścid doṣaḥ.
tasmād audgātreṇa saṃbaddhāśvatvāra udgātṛcamasaṃ bhakṣayeyur iti. yatra kāraṇam asti, tatrāpi subrahmaṇyā udgātāraḥ, yathā - udgātṛśabdo viniṣadyodgātāraḥ sāmnā stuvata iti stotrakāriṣu, tathedam{*3/516*} api vacanam, udgātāro nāpavyāhareyur uttamāyām eṣottamā ity apasubrahmaṇyānām eva.
NOTES:
*{3/514: E2,4: saṃbaddhaḥ}*
*{3/515: E2: 4,460; E4: 4,736; E6: 1,239}*
*{3/516: E2,4,6: yathedam}*
grāvastuto bhakṣo na vidyate 'nāmnānāt

3.5.28

jyotiṣṭome grāvastun nāma hotṛpuruṣaḥ. tatra saṃdehaḥ - kiṃ sa somaṃ bhakṣayet, neti. ucyate - grāvastun na bakṣayet. kutaḥ? yato 'sya bhakṣaṃ nāmananti. hāriyojane camasinām adhikāra iti manyamāna evaṃ ha smāha, nāsyāmnāyate bhakṣa{*3/517*} iti.
NOTES:
*{3/517: E1 gibt hāriyojane camasinām adhikāra iti manyamāna evaṃ ha smāha, nāsyāmnāyate bhakṣa in Klammern}*
hāriyojane vā sarvasaṃyogāt

3.5.29

hāriyojanasya vā grāvastutaṃ bhakṣayitāraṃ manyāmahe, evaṃ hy āmananti - yathā camasam anyāṃś camasāṃś camasino bhakṣayanti. [354]{*3/518*} athaitasya hāriyojanasya sarva eva lipsanta iti. yadā hāriyojanasya sarve lipsante, tadā grāvastud apīti.
NOTES:
*{3/518: E2: 4,462; E4: 4,739; E6: 1,239}*
camasināṃ vā saṃnidhānāt

3.5.30

vāśabdaḥ pakṣaṃ vyāvartayati. naitad asti grāvastuto hāriyojane bhakṣa iti, camasināṃ tatrādhikāro na sarveṣām. katham? camasinām eṣa vibhāgaḥ, camasino 'nyāṃś camasān, yathā - camasaṃ bhakṣayantīty anūdya, camasina eva vadati, athaitasya hāriyojanasya sarva eva lipsanta iti. ekaṃ hīdaṃ vākyam, athaitasyety athaśabdaprayogāt, anantaravṛttam apekṣate. atha{*3/519*} sarva evety evaśabdaḥ, sāmarthyāt sarvān pūrvaprakṛtān apekṣate, ato manyāmahe - yathā camasam anyāṃś camasāṃś camasino bhakṣayantīty anena pūrveṇa, athaitasya hāriyojanasyety etasyaikavākyatā bhavatīti. tena camasināṃ saṃnihitānām eṣa vibhāgaḥ, yathā camasam anyatra, hāriyojane tu sarva eveti.
NOTES:
*{3/519: E2,4 om. atha}*
sarveṣāṃ tu vidhitvāt tadarthā camasiśrutiḥ

3.5.31

tuśabdaḥ pakṣaṃ vyāvartayati. naitad asti - camasina eva hāriyojane lipsanta iti, sarve tu vidhīyante hāriyojane, sarve bhakṣayantīti, na punaś camasina iti saṃbandhaḥ śakyate vidhātum. dvau hi saṃbandhāv asmin vākye 'pūrvau na śakyete vidhātum. tasmād anyā vacanavyaktiḥ.
[355]{*3/520*} kā punar asau? yathā camasam anyāṃś camasāṃś camasino bhakṣayantīty anuvādaḥ, camasinaś camasān bhakṣayanty eva, te bhakṣayanto yathā camasam eva, athaitasya hāriyojanasya na kevalaṃ camasinaḥ, sarva eveti. kim evaṃ bhaviṣyati? sarvaśabdaś ca sarvān vadan naikadeśe kalpito bhaviṣyati. na ca, dvau saṃbandhāv apūrvāv ekasmin vākye bhaviṣyataḥ. tasmād eṣa pakṣo jyāyān iti tadarthā hy eṣā camasiśrutiḥ, hāriyojanasya praśāṃsārthā{*3/521*} camasinaḥ kīrtyante hāriyojanaṃ praśaṃsitum. katham? mahābhāgo hi hāriyojanaḥ, yasmāt tatra sarve lipsante, anyāṃś camasān ekaikaḥ, na te mahābhāgāḥ, nyūnā hāriyojanād iti.
NOTES:
*{3/520: E2: 4,463; E4: 4,740; E6: 1,240}*
*{3/521: E1 gibt hāriyojanasya praśāṃsārthā in Klammern}*
vaṣaṭkārāc ca bhakṣayet

3.5.32

atha kiṃ samākhyaivaikā bhakṣakāraṇam? neti brūmah, vaṣaṭkārāc ca bhakṣayet, vaṣaṭkāraś ca bhakṣaṇe nimittam. katham? vacanāt, evaṃ hi śrūyate - vaṣaṭkartuḥ prathamabhakṣa iti, bhakṣaṇasyāprāptatvāt, na prāthamy avidhānārtha eṣa śabdaḥ, prāthamy aviśiṣṭaṃ bhakṣaṇam eva vidadhātīti.
homābhiṣavābhyāṃ ca

3.5.33

aparam api kāraṇaṃ homābhiṣavau. katham? havirdhāne [356]{*3/522*} grāvabhir abhiṣutyāhavanīye hutvā pratyañcaḥ parety sadasi bhakṣān bhakṣayantīti{*3/523*}. na tāvat, eṣa kramo vidhīyate, home nirvṛtte tato bhakṣaṇasyāprāptatvāt{*3/524*}. dvayoś ca kramayor vidhānāt, abhiṣutya hutveti vākyaṃ bhidyeta. arthena ca prāptatvād asya kramasya. na hy akṛte prayojane kaścit pratipādanam arhati. na ca, bhakṣaṇāṅgabhāvena homābhiṣavau codyete. abhiṣavasya homārthatvāt, homasya ca phalārthatvāt. tasmād dhomābhiṣavayoḥ kartṝṇāṃ bhakṣaṇaṃ vidhīyate. ye 'bhiṣuṇvanti juhvati ca, te bhakṣayantīti.
NOTES:
*{3/522: E2: 4,466; E4: 4,744; E6: 1,241}*
*{3/523: Vgl. Tait.S. 6.2.11.4}*
*{3/524: E2,4: tato bhakṣaṇam iti, bhakṣaṇasyāprāptatvāt}*
pratyakṣopadeśāc camasānām avyaktaḥ śeṣe

3.5.34

idaṃ śrūyate - praitu hotuś camasaḥ pra brahmaṇaḥ prodgātṝṇām iti. tatra saṃdehaḥ - camaseṣu homābhiṣavayoḥ kartāro vaṣaṭkartāraś ca kiṃ bhakṣayeyuḥ, uta neti. kiṃ prāptam? na bhakṣayeyuḥ, pratyakṣopadeśāc camasānāṃ camasinaḥ prati. praitu hotuś camasa ityevamādibhir viśeṣavacanaiḥ, homābhiṣavakāriṇāṃ{*3/525*} sāmānyavākyena, yaḥ somo bhakṣaṇena saṃskartavyaḥ, sa camaseṣu camasibhir iti, athedānīm anyan nimittaṃ kva bhaviṣyati? avyaktaḥ sāmānyanimittaḥ kva? śeṣe bhaviṣyati, yatra na camasinaḥ.
NOTES:
*{3/525: E2,4: homābhiṣavādikāriṇāṃ}*
syād vā kāraṇabhāvād anirdeśaś camasānāṃ kartus tadvacanatvāt

3.5.35

syād vā camaseṣu vaṣaṭkartrādīnāṃ bhakṣaḥ, prāpyate hi teṣāṃ tatra kāraṇam, na ca pratiṣidhyate. nanu camasināṃ pratyakṣo[357]{*3/526*}padeśān nivarteran. ucyate - anirdeśaś camasānāṃ kartus tadvacanatvāt, praitu hotuś camasa ityevamādayaḥ śabdāḥ na śaknuvanti vaṣaṭkartrādīn pratiṣeddhum, upadeṣṭāro hi te, na pratiṣeddhāraḥ, tasmād vaṣaṭkartrādayo 'pi camaseṣu bhakṣayeyuḥ.
NOTES:
*{3/526: E2: 4,469; E4: 4,747; E6: 1,241}*
camase cānyadarśanāt

3.5.36

camase cānyāṃś camasino darśayati - camasāṃś camasādhvaryave prayacchati. tān sa vaṣaṭkartre haratīti. eko hi svaś camaso vaṣaṭkartre hriyate, tena bahuharaṇadarśanaṃ nāvakalpate, yadi vaṣaṭkartrādayo na camaseṣu bhakṣayeyuḥ. tasmād bhakṣayantīti.
atha yatraikasmin pātre bahavo bhakṣayanti, kas tatra krama iti. ucyate -
ekapātre kramād adhvaryuḥ pūrvo bhakṣayet

3.5.37

tasya hi kramo bhakṣayitum, yasya haste somaḥ.
hotā vā mantravarṇāt

3.5.38

hotā vā pūrvo bhakṣayet, mantravarṇāt, mantravarṇo hi tathā - hotuś cit pūrve haviradyam āśateti{*3/527*}, tathā - hoteva naḥ prathamaḥ pāhīti{*3/528*}.
NOTES:
*{3/527: ṚV 10.94.2d}*
*{3/528: ṚV 5.43.3c}*
vacanāc ca

3.5.39

vacanam idaṃ bhavati - vaṣaṭkartuḥ prathamabhakṣa iti. vacana[358]{*3/529*}m evedam, na mantavyam, anekaguṇavidhānād avivakṣitaṃ prāthamyam iti. aprāptatvāt prāthamyasya, nāyam anuvādaḥ, vidhir eva. samāsena ca vidadhato nānekaguṇavidhānaṃ duṣkaram.
NOTES:
*{3/529: E2: 4,470; E4: 4,749; E6: 1,242}*
kāraṇānupūrvyāc ca

3.5.40

prathaṃ hi vaṣaṭkaraṇaṃ nimittaṃ hotuḥ, tato homo 'dhvaryor nimittam. nimittānupūrvyāc ca naimittikānupūrvye kramānurodhaḥ.
vacanād anujñātabhakṣaṇam{*3/530*}

3.5.41

atha ya ekapātre somo 'nekena bhakṣyate, kiṃ tatrānujñāpya, ananujñāpya vā bhakṣayitavyam, utānujñāpyaiveti. lāghavād aniyamo prāpta ucyate - anujñāpya bhakṣayitavyam iti. kasmāt? vacanāt, idaṃ vacanaṃ bhavati - tasmāt somo nānupahūtena peya iti. upahvānaṃ cānujñāpanam. prāptisūtram etat{*3/531*}.
athānujñātena bhakṣayitavyam iti sthite, kiṃ laukikena vacanenānujñāpayitavyam, uta vaidikeneti.
aniyamāl laukikeneti prāpta ucyate -
NOTES:
*{3/530: E2,4: ajñātabhakṣaṇam}*
*{3/531: E1 gibt prāptisūtram etat in Klammern}*
tadupahūta upahūyasvety{*3/532*} anenānujñāpayel liṅgāt

3.5.42

anujñāpanaliṅgo 'yaṃ mantraḥ, liṅgāt, anujñāpane samāmnātaḥ, [359]{*3/533*} sāmarthyād vinijujyate, tatra kṛte 'rthe laukiko nivartate.
NOTES:
*{3/532: E2,4: upahvayasvety}*
*{3/533: E2: 4,472; E4: 4,751; E6: 1,242}*
tatrārthāt prativacanam

3.5.43

etad avagatam - tadupahūta upahūyasvety{*3/534*} anenānujñāpayed{*3/535*} iti. atha prativacane saṃdehaḥ - kiṃ laukikaṃ prativacanam utaitad eveti. kiṃ prāptam? etad vaidikam, praśne viniyuktam. laukikam anyat prativacanaṃ bhavitaum arhati. evaṃ prāpte brūmaḥ - tatraitad eva prativacanam iti.
nanu praśnaliṅgam etad upahūyasveti{*3/536*}. ucyate - yad asya pūrvam, upahūta iti prativacanasya samartham, tat prativacanakārye baviṣyati. āha - viparītam etat samāmnānam, pūrvaṃ hi praśnena bhavitavyam, tataḥ prativacanena. ucyate - arthāt, pūrvaṃ prativacanakārye bhaviṣyati, artho hi kramād balīyān iti.
NOTES:
*{3/534: E2,4: upahvayasvety}*
*{3/535: E2,4: etenānujñāpayed}*
*{3/536: E2,4: upahvayasveti}*
tadekapātrāṇāṃ samavāyāt

3.5.44

idaṃ saṃdihyate - kiṃ yaḥ kaścid anujñāpayitavyaḥ, uta samānapātra iti. aviśeṣābhidhānād yaḥ kaścid iti prāpta ucyate - tat khalv anujñāpanam ekapātrāṇāṃ syāt. kutaḥ? anujñāpanam ihāṅgam, anujñāpanasya caitad rūpam, yatrānyena kartavyam anyaś cikīrṣet, so 'numanyasveti brūte, sahabhoja[360]{*3/537*}nādi vācaritukāmaś cittam anyasyānukūlayati. tad etan nānāpātreṣu naiva saṃbhavati. na hi tatrānyena kartavyam, anyo vā cikīrṣatīti{*3/538*}. sahabhojanādau vā padārthe{*3/539*} saṃmānayati. ekapātre tu some sādhāraṇe saṃskartavye nyāyena samo vibhāgaḥ prāpnoti, tatrāvibhajya pīyamāne kadācid anyena pātavyam anyaḥ pibet, tatrānujñāpanaṃ saṃbhavati, tvayārdhaṃ pātavyam, mayār-dham. kadācid aham abhyādhikaṃ nyūnaṃ vā pibeyam, tadanujñātum arhasīti, ekapātre vā pānaṃ tvayā sahācarann ahaṃ tava cittaprasādānaṃ vyāhanyām iti saṃbhavaty anujñāpanā. tasmād eka-pātreṣv evaitat syād iti.
NOTES:
*{3/537: E2: 4,473; E4: 4,753; E6: 1,243}*
*{3/538: E2,4 om. iti}*
*{3/539: E2,4: padārthaṃ}*
yājyāpanayenāpanīto bhakṣaḥ pravaravat

3.5.45

asti jyotiṣṭomaḥ, tatra ṛtuyāgeṣu śrūyate - yajamānasya yājyā so 'bhipreṣyati hotar etad yajeti svayaṃ yā niṣpadya yajatīti. yadā svayaṃ yajati, tadā saṃdehaḥ - kim asya bhakṣo 'sti, nāstīti. tad ucyate - yājyāyām apanīyamānāyāṃ nāpanīyeta bhakṣaṇam, hotur eva tu bhakṣaṇaṃ syāt, na yajamānasyeti. kutaḥ? anyā hi yājyā, anyad bhakṣaṇam, na cānyasminn apanīyamāne 'nyad apanīyate. yathā tasyām eva yājyāyām apanīyamānāyāṃ pravaro nāpanīyate, tadvad etad apīti.
nanu{*3/540*} yājyāyā adhi vaṣaṭkarotīti, yatra yājyā, tatra vaṣaṭkāraḥ, yatra vaṣaṭkāraḥ, tatra bhakṣaṇam apīti. na [351]{*3/541*} ity ucyate, na tāvad yājyāyām avayavabhūto vaṣaṭkāraḥ, yena yājyāgrahaṇenāsau gṛhyeta{*3/542*}. yat tu tasyā adhi vaṣaṭkarotīti, anyenāpi prayujyamānāyā upari hotā vaṣaṭkariṣyati, yājyāpanayo hi vacanāt, na vaṣaṭkārāpanayaḥ. yāvad vacanam, vācanikaṃ bhavaty eva, vacanaṃ hi tadviṣayam eva.
NOTES:
*{3/540: E2,4 om. nanu}*
*{3/541: E2: 4,474; E4: 4,754; E6: 1,244}*
*{3/542: E2,4 geben yena yājyāgrahaṇenāsau gṛhyeta in Klammern}*
yaṣṭur vā kāraṇāgamāt

3.5.46

yaṣṭur vā bhakṣaḥ syāt. kutaḥ? kāraṇāgamāt, bhakṣasya kāraṇaṃ vaṣaṭkāraḥ, sa ca yājyāyām āgacchantyām āgacchati. evaṃ hi śrūyate - yājyāyā adhi vaṣaṭkarotīti.
nanv etad uktam - yajamānenāpi prayujyamānāyāṃ hotā{*3/543*} adhi{*3/544*} vaṣaṭkarotīti. naiṣa samādhiḥ, anavānatā yaṣṭavyam, vaṣaṭkāreṇa yāgaḥ kriyate, na yājyāmatreṇa. tasmād ā vaṣaṭkārān nāvānitavyaṃ yajamānena, anyaś ced vaṣaṭkuryād avānyād yajamānaḥ. na ca yajeta. yaṣṭavye cāsau codyate, na yājyāmātravacane, svayaṃ nipadya yajatīti sāṅgasya niṣadyayāge vidhānāt.
NOTES:
*{3/543: E2,4: prayujyamānāyā api hotā}*
*{3/544: E2,4 om. adhi}*
pravṛttatvāt pravarasyānapāyaḥ

3.5.47

atha yad uktam - yathā pravaro nāpanīyate, evaṃ bhakṣo 'pīti. ucyate - aśakyatvāt pravaro nāpanīyate, atikrānto hi sa katham apanīyeta hotuḥ? bhraṣṭe cāvasare, anuṣṭhīyamāno yajamānasya viguṇaḥ syāt. na ca viguṇaḥ kathaṃcid arthaṃ sādhayet. nātra codakena prāpnoti. athocyate - yac chakyaṃ tac codakena prāpitam, yan na śakyam, na tat prāpitam iti. prakṛtir iyam, [362]{*3/545*} apūrvasyātra vidhānam, yādṛśam uktam, tādṛśaṃ yadi śakyate kartavyam. yadi na śakyate, yatraiva śakyate, tatraiva kāryam. na yatra viguṇam iti. tasmāt pravarasyānapāyo yukto na bhakṣasyeti.
NOTES:
*{3/545: E2: 4,477; E4: 4,756; E6: 1,244}*
phalacamaso naimittiko bhakṣavikāraḥ śrutisaṃyogāt

3.5.48

jyotiṣṭome śrūyate - sa yadi rājanyaṃ vā{*3/546*} vaiṣyaṃ vā yājayet, sa yadi somaṃ vibhakṣayiṣet, nyagrodhastibhīr āhṛtya tāḥ saṃpiṣya dadhany unmṛjya tamasmai bhakṣaṃ prayacchen na somam iti. tatra saṃdehaḥ - kiṃ phalacamaso bhakṣavikāraḥ, utejyāvikāra iti. kiṃ phalacamasaṃ bhakṣayed ity arthaḥ, uta phalacamasena yajeteti{*3/547*}. kiṃ prāptam? phalacamaso naimittiko bhakṣavikāraḥ, bhakṣaṇena hi śrutenaikavākyatā bhavatīti, tasmai bhakṣaṃ prayacched iti, na, tena yajetetiśabdo 'sti, tasmād bhakṣavikāraḥ.
NOTES:
*{3/546: E2,4 om. vā}*
*{3/547: E1 gibt kiṃ phalacamasaṃ bhakṣayed ity arthaḥ, uta phalacamasena yajeteti in Klammern}*
ijyāvikāro vā saṃskārasya tadarthatvāt

3.5.49

ijyāvikāro vā phalacamasaḥ phalacamasena yajetety arthaḥ{*3/548*}. katham? yad etad bhakṣaṇam, etat somasaṃskārārtham, phalacamasyāpi yadi bhakṣaṇaṃ phalacamasasaṃskārārtham, phalacamasasyānyatrānupayogād anarthakam. atha bhakṣaṇaṃ pradhānam. tathā - na somam [363]{*3/549*} ity anuvādo nāvakalpate. yadi tv ijyāvikāro{*3/550*} bhavet, tataḥ phalacamasasaṃskāro 'vakalpate. tasmād ijyāvikāraḥ.
āha - kathaṃ yajisaṃbandhe 'sati, ijyāvikāro bhaviṣyatīti. ucyate - asti yajisaṃbandhaḥ. katham iti. yadi rājanyaṃ vā{*3/551*} vaiṣyaṃ vā yājayet, nyagrodhastibhīḥ saṃpiṣya tam asmai bhakṣaṃ prayacchet, yājayitum iti gamyate. bhakṣasaṃbandhe hi na pūrvam uttareṇa saṃbadhyate, yadi somaṃ bhakṣaṇena saṃskartum icchen nyagrodhastibhīḥ saṃskuryād iti. tasmān na bhakṣaṇasaṃbandhaḥ. yāgo hi prakṛto 'sti, tena saha saṃbhantsyate, na doṣo bhaviṣyati.
nanu tasmai bhakṣaṃ prayacched itivacanād bhakṣasādhanam iti gamyate, na, yāgasādhanam iti, bhakṣaśabdānantaryāt. ucyate - śrūyamāṇe saṃbandhe 'narthakam iti kṛtvā prakṛtasaṃabdha ity ucyate. kathaṃ tu bhakṣasaṃbandha iti. yad dhi{*3/552*} yāgadravyaṃ bhakṣayitavyam, tac codakena bhavati, tasmād bhakṣasaṃbandhaṃ labhate, bhakṣasaṃbandhena ca yāgasaṃbandha eva lakṣyate, yadi tenejyate, tataḥ sa bhakṣo bhavati, tasmād bhakṣavacanāt sutarāṃ tenejyata iti gamyate, saiṣā vyavadhāraṇakalpanā. tasmai bhaksaṃ prayacchet, tam asmai bhakṣaṃ kuryād ity arthaḥ, yathā sa bhakṣo bhavati, tathā kuryād iti, yadi ca tenejyate, tato 'yaṃ bhakṣo bhavati. tasmāt tena yaṣṭavyam iti.
NOTES:
*{3/548: E1 gibt phalacamasena yajetety arthaḥ in Klammern}*
*{3/549: E2: 4,478; E4: 4,759; E6: 1,245}*
*{3/550: E2,4: ijyākāro}*
*{3/551: E2,4 om. vā}*
*{3/552: E2,4: yadi}*
homāt

3.5.50

homaviśeṣavacanaṃ bhavati - yadānyāṃś camasāñ{*3/553*} juhvati, athaitasya darbhataruṇakenopahatya juhotīti. ijyāvikāre sati darbhataruṇakeneti juhotau guṇavacanam avakalpate. tasmād apījyāvikāraḥ.
[364]{*3/554*}
NOTES:
*{3/553: E2,4: catamasāñ}*
*{3/554: E2: 4,482; E4: 4,762; E6: 1,246}*
camasaiś ca tulyakālatvāt

3.5.51

yadānyāṃś cāmasān unnayanti, athainaṃ camasam unnayantīti. ijyāvikāre saty unnayanadarśanaṃ yujyate, na bhakṣavikāre. tasmād apījyāvikāraḥ.
liṅgadarśanāc ca

3.5.52

itaś ca paśyāmaḥ - ijyāvikāra iti. kutaḥ? liṅgadarśanāt. kiṃ liṅgaṃ bhavati? somapratiṣedhānuvādaḥ, tasmai bhakṣaṃ prayacchet, na somam iti, ijyāvikāre sati somo na bhakṣyate. tasmāt paśyāmaḥ - ijyāvikāra iti.
anuprasarpiṣu sāmānyāt

3.5.53

asti rājasūye daśapeyaḥ, tatra śrūyate - śataṃ brāhmaṇāḥ somān bhakṣayanti, daśadaśaikaikacamasam anuprasarpantīti. atra rājanyacamase saṃdehaḥ - kim, taṃ rājanyā anuprasarpeyuḥ, uta brāhmaṇā iti. kiṃ prāptam? rājyanyā iti. katham? daśadaśaikaikaṃ camasam anuprasarpeyur ity anuprasarpatāṃ saṃkhyā vidhīyate. ekasyāṃ rājanyajātau daśasaṃkhyā vidhīyate. rājanyajātiḥ saiva, tena taṃ daśa rājanyā anuprasarpeyur evaṃ śataṃ brāhmaṇā rājanyāś ca. teṣu śataśabdo 'nuvādaḥ. anuvādasarūpaś ca, śataṃ bhakṣayantīti. tasmād rājanyā rājanyacamasam anuprasarpeyur iti. kecid āhuḥ - brāhmaṇarājanyānām ekasmiṃś camase bhakṣaṇaṃ [365]{*3/555*} virudhyata iti. na sa doṣaḥ, na hi somenocchiṣṭā bhavantīti śrūyate.
NOTES:
*{3/555: E2: 4,484; E4: 4,766; E6: 1,247}*
brāhmaṇā vā tulyaśabdatvāt

Original text: Mīmāṃsāsūtra 1-7 with Śabara's Bhāṣya · Edition: six editions (details see below) · Data entry Andreas Pohlus · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc