Language

ENहिગુ
Scripture Library

Mayamata · Chapter 6.10

6.10.1

atha ṣaṣṭo'dhyāyaḥ
vakṣye'haṃ dikparicchedaṃ śaṅkunārko dayesati
uttarāyaṇamāsetuśu klapakṣeśubhodaye

6.10.2

praśastapakṣanakṣatrevimalesūryamaṇḍale
gṛhītavāstumadhyetusamaṃ kṛtvā bhuvaḥ sthalam

6.10.3

jalena daṇḍamātreṇa samaṃ tucaturaśrakam
tanmadhyesthāpayecchaṅkuṃ tanmānamadhunocyate

6.10.4

aratnimātramāyāmamagramekāṅgulaṃ bhavet
mūlaṃ pañcāṅgulaṃ vyāsaṃ su vṛttaṃ nirvraṇaṃ varam

6.10.5

aṣṭādaśāṅgulaṃ madhyaṃ kanyasaṃ dvādaśāṅgulam
āyāmasadṛśaṃ nāhaṃ mūle'gretunavāṅgulam

6.10.6

dantaṃ vai candanaṃ cai va khadiraḥ kadaraḥ śamī
śākaśca tindukaścai vaśaṅkuvṛkṣā udīritāḥ

6.10.7

anyaiḥ sāradrumaiḥ proktaṃ tasyāgraṃ citravṛttakam
śaṅkuṃ kṛtvā dinādau tusthāpayedāttabhūtale

6.10.8

śaṅkudviguṇamānena tanmadhyemaṇḍalaṃ likhet
pūrvāparāhṇayośchāyā yadi tanmaṇḍalāntagā

6.10.9

tabdindudvayagaṃ sūtraṃ pūrvāparadiśīṣyate
bindudvayāntara bhrāntaśapharānanapu cchagam

6.10.10

dakṣiṇottaragaṃ sūtramevaṃ sūtradvayaṃ nyaset
udagādyaparāntāni paryantāni vinikṣipet

6.10.11

sūtrāṇi sthapatiḥ prājñaḥ prāguttaramukhāni ca
kanyāyāṃ vṛṣabherāśāvapacchāyātra nāsti hi

6.10.12

meṣeca mithunesiṃ hetulāyāṃ dvyaṅgulaṃ nayet
kulīrevṛścike matsyeśodhayeccaturaṅgulam

6.10.13

dhanuḥku mbheṣaḍaṅgu lyaṃ makare'ṣṭāṅgulaṃ tathā
chāyāyā dakṣiṇevāmenītvā sūtraṃ pracārayet

6.10.14

aṣṭayaṣṭyāyatā rajjustālake takavalkalaiḥ
kārpāsapaṭṭasūtraiśca darbhainnyagrodhavalkalaiḥ

6.10.15

aṅgulāgrasamasthūlā trivartirgranthivarjitā
devadvijamahīpānāṃ śeṣayośca dvivatttikā

6.10.16

khadiraḥ khādiraścai va madhūkaḥ kṣīriṇī tathā
khātaśaṅkudrumāḥ proktā anyaṃ vā sāradārujam

6.10.17

ekādaśāṅgulādyekaviṃ śanmātraṃ tudaighghyataḥ
pūrṇamu ṣṭistunāhaṃ syānmūlaṃ sūcīnibhaṃ bhavet

6.10.18

gṛhītvā vāmahastena prāṅmu kho vāpyudaṅmukhaḥ
dakṣiṇenāṣṭīlaṃ gṛhya tāḍayedaṣṭabhiḥ kramāt

6.10.19

prahāraiḥ sthapatiḥ prājñastat kuryāt sthāpakājñayā
pramāṇasūtramityu ktaṃ pramāṇai rniścitaṃ hi yat

6.10.20

tabdahiḥ parito bhāgesūtraṃ paryantamiṣyate
garbhasūtrādivinyāsasūtraṃ devapadocitam

6.10.21

padavinyāsasūtraṃ hi vinyāsaḥ sūtramiṣyate
gṛhāṇāṃ dakṣiṇegarbhastatpāśśvesūtrapātanam

6.10.22

tatsūtrāccaṅkumānena nītvā śaṅkuṃ nikhānayet
upānaṃ niṣkramārthaṃvā bhittyarthaṃvā'tha tad bhavet

6.10.23

nagaragrāmadu rgeṣuvāyvādī rajjupātanam
avācyāśādyudīcyantaṃ prākpratyaggatasūtrakam

6.10.24

pratīcyāśādipūrvāntaṃ visṛjed dakṣiṇottaram
brahmasthānāt pūrvagataṃ tat trisūtraṃ tadu cyate

6.10.25

tato dhanaṃ paścimagaṃ dhānyaṃ dakṣiṇagaṃ tataḥ
brahmasthānāduttaragaṃ sukhamityabhidhīyate

6.10.26

sukhapramāṇaṃ yat sūtraṃ tatpramāṇamihocyate
ekahastaṃ dvihastaṃ vā trihastaṃ parito'dhikam

6.10.27

vimānaṃ maṇḍapavyāsāt khānayet tabdalārthakam

6.10.28

dvyekaṃ no naikanetrenayanaguṇayu gaṃ cābdhirudrākṣamakṣī
netraikaṃ no na candraṃ nayananayanakaṃ vahnivedābdhibāṇam
ṣaṭ ṣaṭ saptāṣṭakāṣṭairmunirasarasakaṃ bhūtavedābdh yajākṣaṃ
netraṃ mātraṃ ca meṣādiṣudaśadaśake'smin dinetyajya yu ñjyāt

6.10.29

samīcya bhānorgamanaṃ sarāśikaṃ tyajet puroktāṅgu limantrayu ktitaḥ
tatastukāṣṭhādupagṛhya tadvaśādvisṛjya sūtram vidadhīta ca sthalam

6.10.1

iti mayamatevastuśāstredikparicchedo nāma ṣaṣṭho'dhyāyaḥ
atha saptamo'dhyāyaḥ
vakṣye'haṃ padavinyāsaṃ sarvavastusanātanam
sakalaṃ pecakaṃ pīṭhaṃ mahāpīṭhamataḥ param

6.10.2

upapīṭhamu grapīṭhaṃ sthaṇḍilaṃ nāma caṇḍitam
maṇḍa kapadakaṃ cai vapadaṃ paramaśāyikam

6.10.3

tathāsanaṃ ca sthānīyaṃ deśīyobhayacaṇḍitam
bhadraṃ mahāsanaṃ padmagarbhaṃca triyutaṃ padam

6.10.4

vratabhogapadaṃ cai va karṇāṣṭakapadaṃ tathā
gaṇitaṃ pādamityu ktaṃ padaṃ sūryaviśālakam

6.10.5

susaṃhitapadaṃ cai vasu pratīkāntamevaca
viśālaṃ vipragarbhaṃca viśveśaṃ ca tataḥ param

6.10.6

tathā vipulabhogaṃ ca padaṃ vipratikāntakam
viśālākṣapadaṃ cai va viprabhaktikasaṃ jñakam

6.10.7

padaṃ viśveśasāraṃ ca tathai veśvarakāntakam
indrakāntapadaṃ cai va dvātriṃ śat kathitāni vai

6.10.8

sakalaṃ padamekaṃ syāt pecakaṃ tucatuṣpadam
pīṭhaṃ navapadaṃ cai va mahāpīṭhaṃ dviraṣṭakam

6.10.9

pañcaviṃ śatyupapīṭhaṃ ṣaṭ ṣaḍevograpīṭhakam
sthaṇḍilaṃ sp tasaptāṃ śaṃ maṇḍa kaṃ cāṣṭakāṣṭakam

6.10.10

paramaśāyipadaṃ cai va nandanandapadaṃ bhavet
āsanaṃ śatabhāgaṃ syādekaviṃ śacchataṃ padam

6.10.11

sthānīyaṃ syāccatuścatvāriṃ śacchatapadādhikam
deśīyaṃ navaṣaṣṭyaṃ śaṃ śataṃ cobhayacaṇḍitam

6.10.12

ṣaṇṇavatyadhikaṃ cai vaśataṃ bhadraṃ mahāsanam
sapañcaviṃ śad dviśataṃ padmagarbhamitii smṛtam

6.10.13

ṣaḍādhikyaṃ tupañcāśadi dvaśataṃ triyutaṃ padam
dviśataṃ sanavāśīti vratabhogamiti smṛtam

6.10.14

triśataṃ ca catu rviṃśat karṇāṣṭakapadaṃ tathā
triśataṃ caikaṣaṣṭyaṃ śaṃ gaṇitaṃ pādasaṃjñitam

6.10.15

catuḥśatapadaṃ sūryaviśālaṃ parikīrtitam
susaṃhitapadaṃ caikacatvāriśaccatuḥśatam

6.10.16

savedāśīticatvāraḥ śataṃ su pratikāntakam
navaviṃ śatpañcaśataṃ viśālaṃ padamīritam

6.10.17

ṣaṭ saptatiḥ pañcaśataṃ vipragarbhamiti smṛtam
viśveśaṃ ṣaṭ śataṃ paścāt pañcaviṃ śatpadaṃ smṛtam

6.10.18

ṣaṭ saptatiḥ ṣaṭ śatakaṃ vipulabhogamiti smṛtam
navaviṃ śatikaṃ saptaśataṃ vipratikāntakam

6.10.19

viśālākṣapadaṃ vedāśītiḥ saptaśatādhikam
saikāṣṭapañcayu ktaṃ cāṣṭaśataṃ viprabhaktikam

6.10.20

veśveśasāramityu ktamevaṃ navaśataṃ padam
saikaṣaṣṭyāṃ navaśataṃ padamīśvarakāntakam

6.10.21

vatu rviṃśatisaṃ yuktaṃ sahasrapadasaṃ kulam
indrakāntamiti proktaṃ tantravidbhiḥ purātanaiḥ

6.10.22

ādyaṃ padaṃ sakalamekapadaṃ yatīnāmiṣṭaṃ hi viṣṭaramahāśanavahnikāryam
pitryāmarādiyajanaṃ gurupūjanaṃ ca bhānvākitoyaśaśināmakasūtrayu kte

6.10.23

paiśācabhūtasaviṣagraharakṣakāstepūjyā hi pecakapadecaturaṃ śayu kte
tasmin vidheyamadhunā vidhinā vidhijñaiḥ śaivaṃ tuniṣkalamalaṃ sakalaṃ ca yuktyā

6.10.24

atha pīṭhapadenavabhāgayutediśi diśyatha vedacatuṣṭayakam
vidurīśapadādyudakaṃ dahanaṃ gaganaṃ pavanaṃ pṛthivī hyabahiḥ

6.10.25

ṣoḍaśāṃ śaṃ mahāpīṭhaṃ pañcapañcāmarānvitam
īśo jayanta ādityo bhṛśo'gnirvitatho yamaḥ

6.10.26

bhṛṅgaśca pitṛsu grīvau varuṇaḥ śoṣamārutau
mukhyaḥ somo'ditiśceti bāhyadevāḥ prakīrtitāḥ

6.10.27

āpavatsāryasāvitrā vivasvānindramitrakau
rudrajo bhūdharaścāntarmadhyebrahmā sthitaḥ prabhuḥ

6.10.28

tatpāśśvayoddvayorekabhāgenaike na vardhanāt
upapīṭhaṃ bhavedatra devatāstāḥ padesthitāḥ

6.10.29

tattatpāśśvadvayoścai vamekakāṃ śavivardhanāt
indrakāntapadaṃ yāvat tāvad yuñjīta buddhimān

6.10.30

samāni yāni bhāgāni catuḥṣaṣṭivadācaret
asamānyapi sarvā ṇi caikāśītipadoktavat

6.10.31

padānāmapi sarveṣāṃ maṇḍa kaṃ cāpi tatparam
caṇḍitaṃ sarvavastūnāmāhatyaṃ ca yatastataḥ

6.10.32

tasmāt saṃkṣipya tantrebhyo vakṣye'hamapi tad dvayam
catuḥṣaṣṭipadecaikāśītau sakalaniṣkale

6.10.33

sūtreca padamadhyeca brahmādyāḥ sthāpitāḥ surāḥ
prāgudagdiksamārabhyai vocyantedevatāḥ pṛthak

6.10.34

īśānaścai vaparjanyo jayantaśca mahendrakaḥ
ādityaḥ satyakaścai vabhṛśaścai vāntarikṣakaḥ

6.10.35

agniḥ pūṣā ca vitatho rākṣasaśca yamastathā
gandharvo bhṛṅgarājaśca mṛṣaśca pitṛdevatāḥ

6.10.36

dauvārikaśca su grīvaḥ puṣpadanto jalādhipaḥ
asuraḥ śoṣarogau ca vāyurnā gastathai vaca

6.10.37

mukhyo bhallāṭakaścai va somaścai vamṛgastathā
aditiścoditiścai va dvātriṃ śad bāhyadevatāḥ

6.10.38

āpaścai vāpavatsaścai vāntaḥ prāguttaresmṛtau
savindraścai va sāvindraścāntaḥ prāgdakṣiṇesmṛtau

6.10.39

indraścai vendrarājaśca dakṣiṇāparataḥ sthitau
rudro rudrajayaścai va paścimottarato diśi

6.10.40

brahmā madhyesthitaḥ śambhustanmukhasthāścatuḥsurāḥ
āryo vivasvān mitraśca bhūdharaścai vakīrtitāḥ

6.10.41

carakī ca vidārī c pūtanā pāparākṣasī
īśānādi bahiḥ sthāpyāścatuṣkoṇestriyaḥ smṛtāḥ

6.10.1

napadā balibhoktāraḥ śeṣāṇāṃ padamu cyate
viṃ śatsūtraiḥ sandhibhiḥ saptavedaiḥ
ṣaṭ ṣaṭ saṃ khyābhiścatuṣkaśca ṣaṭ kaḥ
akaḥ śūlai rvedasaṃ khyāḥ sirābhiḥ
saṃ yuktaṃ syādaṣṭake naikametat 42-

6.10.43

catuḥṣaṣṭipademadhyebrahmaṇaśca catuṣpadam

6.10.44

āryakādicaturdevāḥ prāgāditritribhāginaḥ
āpādyaṣṭāmarāḥ koṇeṣvardhārdhapadabhāginaḥ

6.10.45

mahendrarākṣasādyāśca puṣpabhallāṭakādayaḥ
diśi diśyatha catvāro devā dvipadabhoginaḥ

6.10.46

jayantaścāntarikṣaśca vitathaśca mṛṣastathā
su grīvo rogamukhyaśca ditiścaikakabhāginaḥ

6.10.47

īśādyaṣṭāmarāḥ śeṣāḥ koṇeṣvardhapadeśvarāḥ
evaṃ krameṇa bhuñjīran maṇḍa ke vāstudevatāḥ

6.10.48

svasvapradakṣiṇavaśāt padabhu ktikramaṃ viduḥ
brahmāṇaṃ ca nirīcyaitesthitāḥ svasvapade'marāḥ

6.10.49

ṣaḍ vaṃśamekahṛdayaṃ caturmarmaṃcatuḥsiram
medinyāṃ vāstupuruṣaṃ nikubjaṃ prākśiraṃ viduḥ

6.10.50

tasyottamāṅgaṃ vijñeyamāryako nāma devatā
savindro dakṣiṇabhujaḥ sāvindraḥ kakṣamu cyate

6.10.51

āpaścai vāpavatsaśca sakakṣo vāmato bhujaḥ
vivasvān dakṣiṇaṃ pāśśvaṃ vāmapāśśvaṃ mahīdharaḥ

6.10.52

madhyebrahmamayaḥ kāyo mitraḥ puṃstvaṃ vidhīyate
indraścai vendrarājaśca dakṣiṇaḥ pāda īritaḥ

6.10.53

rudro rudrajayo vāmapādaḥ śetetvadhomukhaḥ
vastu tribhāgamadhyetuvaṃ śāḥ ṣaṭ prāgudaṅmukhāḥ

6.10.54

vastumadhyetumarmā ṇi brahmā hṛdayamu cyate
niṣkatna ṭāṃśāḥ sirā jñeyā ityeṣa puruṣaḥ smṛtaḥ

6.10.55

gṛhegṛhemanu ṣyāṇāṃ śubhāśubhakaraḥ smṛtaḥ
tasyāṅgāni gṛhāṅgai śca vidvān nai vopapīḍayet

6.10.56

vyādhayastuyathāsaṃ khyaṃ bhartu raṅge tusaṃśritāḥ
tasmāt parihared vidvān puruṣāṅgaṃ tusarvathā

6.10.57

catvāriśacca pañcaitedevatānāṃ samuccayaḥ
aṣṭāṣṭāṃ śekasya dhastanmukhānāmiṣṭaṃ gāṃ śaṃ vyañjanaṃ ṣoḍaśānām
aṣṭānāṃ kaḥ ṣoḍaśānāṃ khabhāgaṃ maṇḍa kākhyesthaṇḍiletai tileṣu

6.10.58

paramaśāyipadenavabhāgabhākkamalajo mukhatastucatuḥsurāḥ
rasapadā dvipadā hi vidiksthitā bahirathaikapadāḥ sakalāmarāḥ

6.10.1

iti mayamatevastuśāstrepadadevatāvinyāso nāma saptamo'dhyāyaḥ
athāṣṭamo'dhyāyaḥ
devānāṃ svapadasthānāṃ balikarmavidhīyate
sāmānyāhatyamārgeṇa brahmādīnāṃ yathākramam

6.10.2

gandhamālyaiśca dhūpena payasā madhusarpiṣā
pāyasaudanalājaiśca brahmasthānaṃ samarcayet

6.10.3

āryake ghnabhakṣyaṃ syānmāṣānnaṃ ca tilāni ca
vivasvati vinikṣiptaṃ dadhi dūrvāca mitrake

6.10.4

mahīdharebhaveddugdhamevamantarbaliḥ smṛtaḥ
parjanyasyājyamai ndrasya navanītaṃ sapuṣpakam

6.10.5

indrekoṣṭhaṃ ca puṣpaṃ ca madhukandāśca bhāskare
satyake madhukaṃ dadyādbhaśāya navanītakam

6.10.6

māṣaṃ rajanicūrṇaṃca gaganasya baliṃ dadet
dugdhājyaṃ tagaraṃ vahneḥ śimbānnaṃ pūṣṇi pāyasam

6.10.7

kaṅkvannaṃ vitatheśīdhurākṣasebaliriṣyate
śimbānnaṃ kṛsaraṃ yāmyegandharve'khilagandhakam

6.10.8

bhṛṅgarāje'bdhimatsyaḥ syānmṛṣematsyaudanaṃ viduḥ
niartau tailapiṇyākaṃ bījaṃ dauvārike baliḥ

6.10.9

su grīvemodakaṃ pu ṣpadantake puṣpatoyakam
varuṇepāyasaṃ dhānyaṃ śoṇitenāsurebaliḥ

6.10.10

satilaṃ taṇḍu laṃ śoṣerogesyācchu ṣkamatsyakam
svinnaṃ hāridrakaṃ vāyau nāgemadyaṃ ca lājakam

6.10.11

dhānyacūrṇaṃhi mukhyasya dadhi sarpiśca sammatam
gulaudanaṃ tubhallāṭesomedugdhaudanaṃ dadet

6.10.12

śuṣkamāṃ saṃ mṛgedadyād devamātari modakam
uditau tilabhakṣyeṇa kṣīrānnaṃ sarpirīśake

6.10.13

lājaṃ dhānyaṃ savindrasya sāvindregandhatoyakam
bastamedastathā mum̐cūrṇamindrendrarājayoḥ

6.10.14

rudrerudrajayemāṃ saṃ svinnamāpāpavatsayoḥ
kumudaṃ matsyamāṃ saṃ ca śaṅkhakacchapamāṃ sakam

6.10.15

madyamājyaṃ carakyāstuvidāryālavaṇo baliḥ
pūtanāyāstilaṃ piṣṭamanyāyā mum̐sārakam

6.10.16

sādhāraṇabaliḥ śuddhabhojanaṃ saghṛtaṃ dadhi
sarveṣāmapi devānāṃ gandhādīni dadet kramāt

6.10.17

kanyakā vā'tha veśyā vā balidhāraṇayogyakāḥ
aṅganyāsakaranyāsaiḥ pūtacetā yathākramam

6.10.18

oṅkārādinamontena svasvanāmābhidhāya ca
datvā pūrvaṃjalaṃ paścāt sādhāraṇabaliṃ dadet

6.10.19

tattadyogyabaliṃ paścād deyaṃ toyaṃ tathā budhaiḥ
grāmādīnāṃ tumaṇḍa kapadeparamaśāyike

6.10.20

santappyadevatā hyevaṃ pūrvoktavidhinā kramāt
visarjayet tato devān vinyāsārthaṃtumantravat

6.10.21

brahmāṇaṃ bāhyadevāṃ śca tattadu ktapadenyaset
devālayavidhānārthaṃdvārārthaṃteprakīrtitāḥ

6.10.22

śeṣāśca niṣpadāḥ sarverakṣārthaṃtuniveśitāḥ
evaṃ grāmādiṣuproktaṃ rahasyamidamīritam

6.10.23

kṛtopavāsaḥ sthapatiḥ prabhoteviśuddhadeho'vikalaṃ gṛhītvā
viśeṣasāmānyabaliṃ surāṇāṃ yathoktanītyā vidadhīta samyak

6.10.1

iti mayamatevastuśāstrebalikarmavidhāno nāma aṣṭamo'dhyāyaḥ
atha navamo'dhyāyaḥ
grāmādīnāṃ mānaṃ vinyāsaṃ cāpi vacyatevidhinā
daṇḍānāṃ pañcaśataṃ krośaṃ tadi dvaguṇamardhagavyūtam

6.10.2

gavyūtaṃ tadi dvaguṇaṃ hyāṣṭasahasraṃ tuyojanaṃ vidyāt
aṣṭadhanuścaturaśrā kākaṇikā taccatu rguṇaṃ māṣam

6.10.3

māṣacatu rvartanakaṃ tatpañcaguṇaṃ hi vāṭikā kathitā
vāṭikayā yu gagu ṇitā grāmakuṭumbāvaniḥ śreṣṭhā

6.10.4

evaṃ bhūgatamānaṃ daṇḍaisteṣāṃ tuvacyatemānam
grāmasya śatasahasrairdaṇḍaiḥ paryantamānamidamu ktam

6.10.5

viṃ śatisahasradaṇḍāt tatsamavṛddhyā tupañcamānaṃ syāt
grāmeviṃ śatibhāgekuṭumbabhūmistadekabhāgena

6.10.6

daṇḍaiḥ pañcaśatairyaddhīnaṃ grāmasya mānamidam
tasmāt pañcaśatadddhyāyāvad viṃ śatsahasradaṇḍāntam

6.10.7

proktaṃ catvāriṃ śadbhe daṃ grāmasya mānamidam
dvisahasradaṇḍamānaṃ sārdhasahasraṃ sahasradaṇḍaṃ ca

6.10.8

navaśatamatha saptaśataṃ pañcaśataṃ triśatamiti ca vistāram
nagarasya sahasrādidvisahasrāntaṃ ca daṇḍamānaṃ syāt

6.10.9

nagarasyāṣṭasahasrairdaṇḍaiḥ paryantamānamidam
dvidvisahasrakṣayato dvisahasrāntaṃ catu rvidhaṃ mānam

6.10.10

grāmaḥ kheṭaḥ kharvaṭamatha du rgaṃnagaramiti ca pañcavidham
daṇḍaisteṣāṃ mānaṃ vacye'haṃ tritribhedabhinnānām

6.10.11

caturadhikaṣaṣṭidaṇḍo grāmaḥ syāddhīnahīnamiti kathitaḥ
grāmasya madhyamasya dviguṇaṃ riguṇaṃ tathottamaṃ proktam

6.10.12

ṣaṭ pañcāśadi dvaśataṃ hīnaṃ kheṭaṃ saviṃ śati triśatam
madhyamamuttamamevaṃ sacaturaśīti triśatadaṇḍam

6.10.13

aṣṭau catvāriṃ śaccatuḥśataṃ dvādaśaṃ ca pañcaśatam
ṣaṭ saptatipañcaśataṃ hīnaṃ madhyottamaṃ ca kharvaṭakam

6.10.14

catvāriṃ śatṣaṭ śatamadhamaṃ du rgaṃcatuḥsaptaśatadaṇḍam
madhyamamuttamadu rgaṃsaptaśataṃ ṣaṣṭiraṣṭau hi

6.10.15

dvātriṃ śadaṣṭaśatakaṃ nagaraṃ ṣaṇṇavatyaṣṭaśatadaṇḍam
ṣaṣṭirnavaśatamadhamaṃ madhyamamu tkṛṣṭamiti yathāsaṃ khyam

6.10.16

ṣoḍaśadaṇḍavivṛddhyā pratyekaṃ navavidhaṃ bhavati
dviguṇaṃ tripādamardhaṃpādaṃ teṣāṃ mukhāyataṃ vipulāt

6.10.17

vyāsaṣaḍaṣṭāṃ śai kaṃ caturaśraṃ vā yatheṣṭaṃ syāt
tasmin vipulāyāmedaṇḍairojaiḥ pramāṇamāttavyam

6.10.18

śeṣaṃ vāṭadharārthaṃgrāmādiṣusarvavastuṣuca
āyādisampadarthaṃvṛddhiṃ hāniṃ ca yaṣṭibhiḥ kuryāt

6.10.19

āyavyayakkṣayonyāyu bhiratha tithibhiśca vārai śca
yajamānavastunāmajanmakkṣeṇāvirodhikaṃ yattu

6.10.20

tanmānena sametaṃ gṛhṇīyāt sarvasampattayai
vyāsāyāmasamūhevasu nidhigu ṇitedineśadharmahṛte

6.10.21

āyavyayamavaśiṣṭaṃ rāmadhne'ṣṭāpahṛccheṣam
dhvajadhūmasiṃ haśvāvṛṣakharagajakākāśca yonigaṇāḥ

6.10.22

aṣṭau yonaya uditā dhvajaharivṛṣahastinaḥ śubhadāḥ
punarapi vasu bhirgu ṇitetrinavāhatyā ghnaṃ vayaḥ śiṣṭam

6.10.23

nakṣatraṃ pariṇāhetriṃ śadvyāptetithiryamīśahṛte
vāraṃ sūryamukhaṃ syād buddhai vaṃ sarvavastukraṇīyam

6.10.24

āyādhikamatha sukhadaṃ vyayamadhikaṃ sarvanāśaṃ syāt
viparītetuvipattyaitasmāt samyak parīkṣya kartavyam

6.10.25

dvādaśasahasraviprairyanniṣṭitamuttamottamaṃ grāmam
daśasāhasrairmadhyamamadhamaṃ syādaṣṭasāhasraiḥ

6.10.26

saptasahasrai rviprairmadhyamottamamityabhīṣṭaṃ syāt
ṣaṭ sāhasrairmadhyamamadhamaṃ tupañcasāhasraiḥ

6.10.27

adhamottamaṃ tucātuḥsāhasraistutrisāhasraiḥ
adhamasamaṃ dvisahasrairadhamādhamamevanirdiṣṭam

6.10.28

sāhasrai ddvijasaṅghai rnīcottamamāhurācāryāḥ
saptaśatairadhamamadhyamamiha pañcaśataistunīcālpam

6.10.29

sāṣṭaśataṃ tudviguṇaṃ triguṇaṃ vedādhikaṃ tathāśītiḥ
aṣṭāṣṭakapañcāśad dvātriṃ śacca triraṣṭau hi

6.10.30

dvādaśaṣoḍaśaviprairdaśabhedaṃ kṣudrakaṃ grāmam
anyadaśaktānāṃ ced dānaṃ daśabhūsurāntamekādi

6.10.31

ekakuṭu mbisasametaṃ kuṭikaṃ syādekabhogamiti kathitam
tasya sukhālayamiṣṭaṃ śeṣāṇāṃ daṇḍakādīni

6.10.32

yu gmāyu gmavibhāgai ddvividhaṃ syāt sarvavastu vinyāsam
yu gmesūtrapathaṃ syādasamepadamadhyameca vīthī syāt

6.10.33

anyonyasaṅkaraścedaśubhaṃ syāt sarvajantūnām
daṇḍakamaparaṃ svastikamita ūdhdhvaṃprastaraṃ cai va

6.10.34

paścāt prakīrṇakaṃ syānnandyāvartaṃparāgamatha padmam
syācchrīpratiṣṭhitenai vāṣṭavidhaṃ grāmamu ddiṣṭam

6.10.35

sarveṣāṃ grāmāṇāṃ maṅgalavīthyāvṛtā bahistvabahiḥ
brahmasthānaṃ hyu ditaṃ tasmin devālayaṃ tuvā pīṭham

6.10.36

ekadvitricatu rbhiḥ pañcabhirapi kārmu kaśca mārgatatiḥ
prākpratyaggatamārgāatudaṇḍamahāpathākhyāste

6.10.37

madhyamayu ktā vīthī brahmākhyā sai va nābhiḥ syāt
dvārasametā vīthī rājākhyā ca dvipāśśvataḥ kṣudrā

6.10.38

sarvāḥ kuṭṭimakākhyā maṅgalavīthī tathaiva rathamārgam
tiryagdvārasametā nārācapathā iti khyātā

6.10.39

uttaradiṅmukhamārgāḥ kṣudrārgalavāmanākhyapathāḥ
grāmāvṛtā maṅgalavīthikākhyā purāvṛtā yā janavīthikā syāt
tayosturathyābhihitābhidhā syāt purātanairanyatameṣvathaivam

6.10.40

dvijakulaparipūrṇaṃvastuyanmaṅgalākhyaṃ
nṛpavaṇigabhiyu ktaṃ vastuyattat puraṃ syāt
taditarajanavāsaṃ grāmamityu cyate'smin
maṭhamiti paṭhitaṃ yat tāpasānāṃ nivāsam

6.10.41

prāgudagagraṃ mārgaṃkakanīkṛtadaṇḍavattutanmadhye

6.10.42

dvāracatuṣṭayayu ktaṃ daṇḍakamiti bhaṇyatemu nibhiḥ
daṇḍavadekā vīthī sāpyevaṃ daṇḍakaṃ proktam

6.10.43

navapadayu kte grāmeparito mārgaṃpadasya tasya bahiḥ
tasmāt prāgudagagrāt prāgvīthī dakṣiṇāgrā sā

6.10.44

tasmāt prāgdakṣiṇato dakṣiṇavīthī pratīcimukhā
tasmādavāgaparataḥ paścimavīthyagramuttarataḥ

6.10.45

aparottaratastasmāduttaravīthyāṃ mukhaṃ prācyām
etat svastikamu ditaṃ svastyākṛtyā caturmā rgam

6.10.46

prākpratyaggatamārgaistribhirudagagrai stribhiścatu rbhiratho
pañcabhirapi ṣaṭ saptabhirapi yuktaṃ prastaraṃ pañca

6.10.47

prāgagraistucatu rbhiddvādaśaśivapaṅkti nandavasumārgaiḥ
udagagrairabhiyu ktaṃ hyetat proktaṃ prakīrṇakaṃ pañca

6.10.48

prākpratyaggatamārgaiḥ pañcabhirudagagraistrayodaśabhiḥ
triḥsaptabhiratha tithibhiḥ ṣoḍaśabhiḥ saptadaśabhirapi mārgaiḥ

6.10.49

yuktaṃ nandyāvartaṃdikṣucatuddvārasaṃ yuktam
nandyāvartākṛtyā bāhyedvārai rabāhyato mārgaiḥ

6.10.50

yu ktānekaryuktaṃ nandyāvartābhamidamu ditam
ādyairaṣṭādaśabhiddvā viṃ śatyaṅgakarudagvaktraiḥ

6.10.51

ṣaḍi bhaḥ prāṅmukhamārgai ryuktaṃ hyetat parāgamiti kathitam
prākpratyaggatamārgaiḥ saptabhirudagagrai strivedaśaraiḥ

6.10.52

ṣaṭ saptabhirapi yukta rviṃśatibhiḥ pañcadhā padmam
aṣṭabhiratha pūrvā grairudagagraiḥ sāṣṭaviṃ śatibhiḥ

6.10.53

ādyai ddviḥ ṣoḍaśabhirmā rgai rantyairyu taṃ yattu
tacchrīpratiṣṭhitaṃ syādaṣṭavidhaṃ grāmamu ddiṣṭam

6.10.54

athavā śrīvatsādikamupanetavyaṃ tuvinyāsam
sarveṣāṃ grāmāṇāṃ nābhiṃ na protayenmatimān

6.10.55

grāmevā'tha gṛhevā daṇḍacchedo'pi nai vakartavyaḥ
sakalādyāsanakāntaṃ vinyāsārthaṃpadaṃ budhai rgrāhyam

6.10.56

kṣudragrāmemārgāścatvāraścāṣṭa madhyamegrāme
dvādaśa ṣoḍaśa mārgāgrāmeṣūtkṛṣṭake ṣumatāḥ

6.10.57

bhallāṭeca mahendrerākṣasapādetupuṣpadantapade
dvārāyatanasthānaṃ jalamārgāścāpi catvāraḥ

6.10.58

vitathapade'tha jayantesu grīvāṃ śeca mukhyadevapade
bhṛśapūṣabhṛṅgarājā dauvārikaśoṣa nāgaditijaladāḥ

6.10.59

sthānamupadvārāṇāmaṣṭau devā imekathitāḥ
trikaraṃ pañcakaraṃ tat saptakaraṃ dvāravistaram

6.10.60

tāradviguṇotsedhaṃ cādhyardhaṃvāṅi ghrahīnaṃ tat
sarveṣāṃ grāmāṇāṃ paritaḥ parikhā bahiśca vaprāśca

6.10.61

grāmādayo'pi nadyā dakṣiṇatīretadanvitāyāmāḥ
navanavavasu vasubhāgemadhyebrāhmaṃ tataḥ paraṃ dai vam

6.10.62

mānuṣamatha paiśācaṃ kramaśaḥ saṅkalpya yuktyā tu
dai vikamānuṣabhāgeviprāṇāṃ syād gṛhaśreṇī

6.10.63

karmo pajīvināṃ syāt paiśācetra vā dvijāvāsam
tasmin suragaṇabhavanaṃ kramaśaḥ prāgādiṣusthāpyam

6.10.64

etasyābhyantarevipradevatāsthāpanaṃ bhavet
śivahammyaṃca grāmāṇāṃ samaṃ bāhye'thavā bhavet

6.10.65

bhṛṅgarājāṃ śake vā'pi pāvake tuvināyakam
aiśāṃ śeśivahammyaṃsyāt saumyevānāntareṣuvā

6.10.66

bāhye'sya tugṛhaśreṇī mānena vidhinā kuru
śai vānāṃ parivārāṇāṃ proktaṃ sthānamihocyate

6.10.67

sūryapadesauraṃ syādagnipadekālikāveśma
bhṛśabhāgeviṣṇu gṛhaṃ yāmyāyāṃ ṣaṇmukhasthānam

6.10.68

bhṛśabhāgemṛgāṃ śetunaiartyāṃ ke śavālayam
su grīvāṃ śegaṇādhyakṣaḥ puṣpadantapade'pi vā

6.10.69

āryakabhavanaṃ niartevaruṇeviṣṇorvimānaṃ syāt
sthānakamāsanaśayanaṃ dhāmnyetasmin krameṇa codhdhvatalāt

6.10.70

athavā mūlatalaṃ ghanamuparitalesthānakaṃ proktam
su gatālayamatha su galebhṛṅganṛpecai va jinadhāma

6.10.71

madirālayamatha vāyau mukhyekātyāyanīvāsaḥ
somedhanadagṛhaṃ vā mātṝ ṇāmālayaṃ tatra

6.10.72

īśeśaṅkarabhavanaṃ parjanyāṃ śejayantevā
somedhanadagṛhaṃ vā śoṣapadevā vidhātavyam

6.10.73

tatra gajānanabhavanaṃ hyaditau vā mātṛkoṣṭhaṃ syāt
madhyeviṣṇordhiṣṇyaṃ tatra sabhāmaṇḍapaṃ proktam

6.10.74

brahmasthānaiśānevāgneyyāṃ vā sabhāsthānam
tadudakpaścimabhāgeharisadanaṃ dakṣiṇeparataḥ

6.10.75

kratna rasametaṃ karmapratyayamatha pañca madhyetu
yu gmāyu gmapadeca brahmasthāne'ṣṭanavabhāge

6.10.76

vyapanīyājaṃ bhāgaṃ prāgādiṣudikṣuca kramaśaḥ
nalinakabhavanaṃ svastikanandyāvartau pralīnakaṃ cai va

6.10.77

yacchrīpratiṣṭhitākhyaṃ caturmu khahammyaṃtupadmasamam
viṣṇu cchandavimānaṃ tritalādidvādaśatalāntam

6.10.78

bahirapyevaṃ saudhaṃ grāmādiṣutatra vijñeyam
sthitamāsīnaṃ śayanaṃ yatra yadiṣṭaṃ tutatra tat sthāpyam

6.10.79

utkṛṣṭamadhyamādhamanīcādikaṃ krameṇai vam
bhavanaṃ grāmeṣūditamiti nīcaṃ cottamena syāt

6.10.80

kṣudrekṣudravimānaṃ yadyatrai vocitaṃ vidhātavyam
tricatuṣpañcatalaṃ taddhīnehīneca sāmānyam

6.10.81

grāmevā nagarevotkṛṣṭedevālayaṃ tunīcaṃ cet
nīcā bhavanti puruṣāḥ striyo'pi duḥśīlatāṃ yānti

6.10.82

tasmāt samamadhikaṃ vā tatsaṃ khyevaprayoktavyā
hariṃ harasadanaṃ vāstukamanyat sarvaṃyatheṣṭaṃ syāt

6.10.83

caṇḍe śvaraḥ kumāro dhanadaḥ kālī ca pūtanā cai va
kālīsutaśca khaṅgī caitedauvārikāḥ proktāḥ

6.10.84

prākpratyaṅmukhaśaṃ grāmādiṣutatparāṅmukhaṃ śubhadam
viṣṇu gṛhaṃ sarvamukhaṃ grāmasyāntarmu khaṃ śubhadam

6.10.85

śeṣaṃ pūrvā bhimukhaṃ mātṛṇāmuttarābhimukham
pratyagdvāraṃ sauraṃ gehārambhāt purāmarāvāsam

6.10.86

hṛdayevaṃ śasthāneśūlesūtreca sandhau ca
karṇasirāyāṃ ṣaṭ ke noktānyamarālayādīni

6.10.87

gośālā dakṣiṇataścottaradeśetupuṣpavāṭī syāt
pūrvadvāropāntepaścimatastāpasāvāsam

6.10.88

sarvatrai va jalāśayamiṣṭaṃ vāpī ca katna paṃ ca
vai śyānāṃ dakṣiṇataḥ paritaḥ sadanaṃ tuśūdrāṇām

6.10.89

prācyāṃ vā'pyuttarato gehaṃ kuryāt kulālānām
tatrai va nāpitānāmanyatkarmo payu ktānām

6.10.90

matsyopajīvināṃ syād vāsaṃ vāyavyadeśetu
paścimadeśemāṃ sairupavṛttīnāṃ nivāsaḥ syāt

6.10.91

tailopajīvināṃ cai vottaradeśegṛhaśreṇiḥ
dhanu bhistripañcasaptabhiratha navabhirgṛhāvadhiḥ proktaḥ

6.10.92

daṇḍābhyāmatha tasmādāyāmaṃ vardhayet kramaśaḥ
vyāsadviguṇāvadhikaṃ yāvad dai ghghyaṃ grahītavyam

6.10.93

tatrai va hastamānai rgehaṃ kuryād yathāvidhinā
rucakaḥ svastikamathavā nandyāvartaṃca sarvatobhadram

6.10.94

syād vardhamānameṣāmākṛtyā taccatu rgṛhaṃ proktam
daṇḍakaśālālāṅgalamathavā śūrpaṃyatheṣṭaṃ syāt

6.10.95

grāmāt kiñcidda repāvakadeśe'thavā vāyau
vāsaḥ syāt sthapatīnāṃ śeṣāṇāṃ tatra kartavyam

6.10.96

tasmāt kiñcidda rerajakādīnāṃ nivāsaḥ syāt
caṇḍālakuṭīrāṇi pūrvāyāṃ krośamātretu

6.10.97

caṇḍālayoṣitastāstāmrāyaḥ sīsabhūṣaṇāḥ sarvāḥ
pūrvā hṇe malamokṣakriyocitā grāmamāveśya

6.10.98

sūryapadesauraṃ syādagnipadekālikāveśma
bhṛśabhāgeviṣṇu gṛhaṃ yāmyāyāṃ ṣaṇmu khasthānam

6.10.99

caṇḍālacarmakāra śmaśānatoyāśayāpayānaṃ ca
devagṛhaviśvakoṣṭhagrāmāvṛtadeśamārgaparivṛttiḥ

6.10.100

vyasanaṃ grāmavināśo nṛpabhaṅgo bhavati maraṇaṃ ca
devālayāntarāpaṇaśūnyatvaṃ śodhyasañcayaṃ cāpi

6.10.101

mārge'śuddhakṣepaṇamīdṛg grāmasya śūnyatādāyi
grāmādīnāṃ ca sarveṣāṃ garbhavinyāsamu cyate

6.10.102

sagarbhaṃsarvasampattyaivigarbhaṃsarvanāśanam
tasmāt sarvaprayatnena garbhaṃsamyag vinikṣipet

6.10.103

mṛtkandadhānyasalloha dhāturatnendranīlādyaiḥ
paṇena garbhadravyāṇi nirdo ṣāṇyevasaṅga het

6.10.104

salilāpūriteśvabhremṛdādīni nyased budhaḥ
dhānyopari nidhātavyaṃ tāmrabhājanamabhramam

6.10.105

tāmrabhājanavistāraṃ pañcadhā parikīrtitam
ratnidvādaśapaṅktyaṣṭacaturaṅgulamānataḥ

6.10.106

unnataṃ tāvadevaṃ syād vṛttaṃ syāccaturaśrakam
sapañcapañcakoṣṭhaṃ vā navakoṣṭhakameva vā

6.10.107

upapīṭhapadedevāstasmin pātretusammatāḥ
rajatena vṛṣaḥ sūryevajrī hāṭakanirmitaḥ

6.10.108

yametuyamarājaśca śulbenāyasavāraṇaḥ
haimaḥ siṃ hasturūpyeṇa varuṇesajalādhipaḥ

6.10.109

vājī śvetamayaḥ somerājato dvijarājakaḥ
īśevaikṛntamanaletrapusīsaṃ tunaiarte

6.10.110

svarṇaṃsamīraṇejātihiṅgu lyaṃ tujayantake
haritālaṃ bhṛśebhāgevitathetumanaḥśilā

6.10.111

mākṣikaṃ bhṛṅgarājesyād rājāvartaṃsukandhare
gai rikaṃ śoṣabhāgetugaṇamukhye'ñjanaṃ bhavet

6.10.112

aditau daradaṃ vidyādevamevanyaset kramāt
catuṣpadeca loke śāḥ sthāpyāścābhyantarānanāḥ

6.10.113

ṣaḍi bhaḥ pañcacatu stridvimātrebimbodayaṃ bhavet
tadardhaṃvāhanotsedhaṃ sthānakāsanameva vā

6.10.114

mu ktāpavatsemaricau vidrumaṃ savitaryatha
puṣparāgaṃ ca vai ḍa ryaṃvivasvati vinnikṣipet

6.10.115

vajramindrajayevidyādindranīlaṃ tumitrake
rudrarājemahānīlaṃ marakataṃ tumahīdhare

6.10.116

madhyamepadmarāgaṃ tuvinyased garbhabhājane
ratnāni dhātavaścai va svasvavistārabhājane

6.10.117

taddevasthānbabhāvajñairānītāni nidhāpayet
hemāyastāmrarūpyaiśca svastikāni catu rdiśi

6.10.118

brahmasthānād bahiṣṭhāni pūrvādau sthāpayet kramāt
svarṇena śāliṃ rūpyeṇa vrīhiṃ cāyaskodravam

6.10.119

trapukaṅku sīsamāṣaṃ tilaṃ vai kṛntakalpitam
mum̐ṃ cāyomayaṃ tāmraṃ kulatthamiti lohajān

6.10.120

bhājanāya baliṃ dattvā paścāt sarvaṃnidhāpayet
aṅgulādhikavistīrṇamāyāmaṃ dvādaśāṅgulam

6.10.121

pañcāṅgulena vṛddhiḥ syādādvātriṃ śatpramāṇataḥ
khādiraṃ cendrakīlaṃ syāt tasyāgraṃ citravṛttakam

6.10.122

bhājanopari tat sthāpyaṃ garbhanyāsavicakṣaṇaiḥ
sthānīyedroṇamukhekhārvaṭepratināgare

6.10.123

grāmeca nigamekheṭepattanekotmakolake
brahmaṇyāryākabhāge'pi vivasvati yametathā

6.10.124

mitreca varuṇecai va someca pṛthivīdhare
dvāradakṣiṇadeśevā hyeteṣāṃ garbhaiṣyate

6.10.125

pu ṣpadanteca bhallāṭemahendreca gṛhakṣate
viṣṇu sthāneśriyaḥ sthāneskandasthāne'thavā punaḥ

6.10.126

sthāpayed grāmarakṣārthaṃsarvakāmābhivṛddhaye
garbhamādau vinikṣipya bimbaṃ tadupari nyaset

6.10.127

śileṣṭakacitekhātepuruṣāñjalimātrake
anu ktānāṃ ca sarveṣāmajabhāgādiṣunyaset

6.10.128

surakṣaṃ tuyathāgarbhaṃsthapatiḥ sthāpayet sthiram
atrānu ktaṃ tutat sarvaṃdraṣṭavyaṃ garbhalakṣaṇe

6.10.129

eva proktā bhūmitirdevatānāṃ varṇānāṃ cāpyatra jātyantarāṇām
grāmādīnāṃ mānavinyāsamārgaṃsālaṅkāraṃ cāru saṃkṣipya tantrāt

6.10.130

dadyānnṛpaḥ sthapatikādicatuṣṭayebhyo mānādikarmanipuṇebhya iḍāṃ ca gāṃ ca
nityaṃ yathā jagati vittamanekavastūnyācandratāramadhivāsabhu vaṃ mudā saḥ

6.10.1

iti mayamatevastuśāstregrāmavinyāso nāma navamo'dhyāyaḥ
atha daśamo'dhyāyaḥ
nagarādīnāṃ mānaṃ vinyāsaṃ ca kramādahaṃ vacye
ādyaṃ dhanuṣāṃ triśataṃ tasmācchatadaṇḍavardhanādupari

6.10.2

sāṣṭakasaptatibhedāścāṣṭasahasrāntakaṃ yāvat
nagrāṇāṃ vipulaṃ hi proktaṃ pūrvoktamānena

6.10.3

śatadaṇḍādidaśadddhyātriḥsaptatriśatadaṇḍāntam
kṣudrāṇāmidamu ditaṃ nagarāṇāmevasarveṣām

6.10.4

utkṛṣṭapuraparidhirnṛpateryaṣṭidviraṣṭasāhasraiḥ
cātuḥsahasrakāntaṃ pañcaśatonāddhi pañcapañcadhā mānam

6.10.5

triśatādicatuḥśatakaṃ yāvad vṛddhyā tuviṃ śatibhiḥ
ṣaḍi vadhamu ktaṃ kheṭaṃ śreṣṭhemadhyeparevipulam

6.10.6

tasmātriraṣṭavṛddhyā droṇamukhepañcadhā mānam
ṣaṇṇavaticatuḥśatakaṃ yāvat tāvattuvistāram

6.10.7

dviśatādi catuḥśatakaṃ yāvat pañcāśadabhivṛddhyā
pañcapramāṇamevaṃ kharvaṭavistāra uddiṣṭaḥ

6.10.8

dviśatādipaṅktivṛddhyā catvāriśatriśatadaṇḍaṃ syāt
yāvannigamevipulāḥ proktāstriḥ pañcabhedāśca

6.10.9

śatadaṇḍe śatavṛddhyā pañcaśataṃ yāvadu ddiṣṭam
syāt kotmakolakānāṃ vipulaṃ pañcai vabhedena

6.10.10

tāvanmānaṃ proktaṃ puravipulesūribhiḥ prājñaiḥ
yāvat pañcaśatāntaṃ triśatādārabhya saptadhā mānam

6.10.11

pañcāśaddhanu vṛddhyā vipulaṃ kathitaṃ viḍambasya
prāgupadiṣṭaṃ mānaṃ hyetanmānaṃ tuvai teṣām

6.10.12

dviguṇaṃ tripādamardhaṃpādaṃ teṣāṃ mukhāyataṃ vipulāt
vipuletuṣaḍaṣṭāṃ śebhāgenaike na vāyataṃ purataḥ

6.10.13

caturaśramāyatāśraṃ vṛttaṃ vṛttāyataṃ ca punaḥ
syād golavṛttamevaṃ vaprākārāstupañcai va

6.10.14

paṅktyaṣṭasaptapañcaka caturaṃ śai stat kṛtevipule
mu nirasaśarayu gaśikhibhirbhā gai rvaprāvadhiḥ proktaḥ

6.10.15

dvitricaturhastaṃ syād vipulaṃ sālasya tuṅge tu
saptadaśai kādaśabhirhastairagraṃ tryaṃ śonam

6.10.16

paritaḥ parikhā bāhye'bāhyedevālayādīni
pecakabhāgādyāsanabhāgāntaṃ caṇḍitaṃ proktam

6.10.17

sūtrādīnyatha viṣamasthānāni ca varjayenmatimān
prāgudagagraṃ mārgaṃtatra yatheṣṭaṃ nyased vidhinā

6.10.18

daṇḍādisaptadaṇḍaṃ yāvad daṇḍārdhavṛddhyā tu
mārgaviśālāścaitetrayodaśabhedāḥ samu ddiṣṭāḥ

6.10.19

rāṣṭra sya madhyabhāgesajjanabahulenadīsamīpeca
nagaraṃ kevalamathavā rājagṛhopetarājadhānī vā

6.10.20

dikṣucatuddvārayutaṃ gopurayu ktaṃ tusālāḍhyam
krayavikrayakaryuktaṃ sarvajanāvāsasaṅkīrṇam

6.10.21

sarvasurālayasahitaṃ nagaramidaṃ kevalaṃ proktam
pratyagudagdiśi gahanā paritaḥ sālā bahiḥ sapāṃ sucayā

6.10.22

paritaḥ parikhā bāhyeśibirayutānekamukharakṣā
pūrvāyāṃ dakṣiṇataścābhimukhā rājabalayu ktā

6.10.23

unnatagopurayu ktā nānāvidhamālikopetā
sarvasurālayasahitā nānāgaṇikānvitā bahūdyānā

6.10.24

hastyaśvarathapadātibahumukhyā sarvajanayu ktā
dvāropadvārayutābhyantarato'nekajanavāsā

6.10.25

yā nṛpave śmasametā sā kathitā rājadhānīti
kānanavanadeśevā sarvajanāvāsasaṅkīrṇam

6.10.26

krayavikrayakaryuktaṃ puramu ditaṃ yat tadeva nagaramiti
śūdrai radhiṣṭhitaṃ yannadyacalāveṣṭitaṃ tutat kheṭam

6.10.27

paritaḥ parvatayu ktaṃ kharvaṭakaṃ sarvajanasahitam
kharvaṭakheṭakamathyeyajjanatāḍhyaṃ janasthānakubjam

6.10.28

dvīpāntarāgatavastu bhirabhiyu ktaṃ sarvajanasahitam
krayavikrayakaryuktaṃ ratnadhanakṣaumagandhavastvāḍhyam

6.10.29

sāgaravelābhyāśetadanu gatāyāmi pattanaṃ proktam
paranṛpadeśasamīpeyuddhārambhakriyopetam

6.10.30

senāsenāpatiyutamidamu ditaṃ śibiramiti ca varaiḥ
sarvajanaiḥ saṅkīrṇaṃnṛpabhavanayutaṃ tadeva tathā

6.10.31

bahurakṣopetaṃ yat senāmukhamu cyatetajjñaiḥ
nadyadripāśśvayu ktaṃ nṛpabhavanayutaṃ sabahurakṣam

6.10.32

yannṛpatisthāpitakaṃ tat sthānīyaṃ samu ddiṣṭam
nadyabdhidakṣiṇādakṣiṇabhāg vaṇigādisaṃ yuktam

6.10.33

sarvajanāvāsaṃ yad droṇamukhaṃ proktamācāryaiḥ
grāmasamīpejanatālayamidamu ditaṃ viḍambamiti

6.10.34

vanamadhyejanavāsaṃ yat kotmakolakaṃ proktam
cātu rvaṇṇyasametaṃ sarvajanāvāsasaṅkīrṇam

6.10.35

bahukarmakārayu ktaṃ yannigamaṃ tat samu ddiṣṭam
nadyadrivanasametaṃ bahujanayu ktaṃ sanṛpavāsam

6.10.36

etat skandhāvāraṃ tatpāśśvecerikā proktā
girivanajala paṅkeriṇadai vatamiśrāṇi sapta du rgā ṇi

6.10.37

girimadhyaṃ giripāśśvaṃ giriśikkharaṃ pārvataṃ du rgam
ajalaṃ taruvanagahanaṃ vanadu rgaṃtadubhayaṃ tumiśraṃ syāt

6.10.38

dai vaṃ tusahajadu rgaṃpaṅkayutaṃ paṅkadu rgaṃsyāt
nadyabdhiparivṛtaṃ yajjaladu rgaṃnirvanodamiriṇaṃ syāt

6.10.39

akṣayajalānnaśastraṃ hyativipulottuṅgaghanasālam
sarvaṃhi du rgajātaṃ saprākāraṃ tvanekamukharakṣam

6.10.40

bahirudakarahitavanacchannapathaṃ duṣpraveśaṃ ca
gopuramaṇḍapayu ktaṃ sopānacchannamacchannam

6.10.41

dvikavāṭacatuṣparighārgala hastonnatendrakīlayutam
sasthūṇamadhyamālayamiṇṭhakasahitaṃ sagūḍhasopānam

6.10.42

dvāraṇi maṇḍapasabhāśālākārāṇi kāryā ṇi
dvādaśa sālākārāścaturaṃ vṛttaṃ tadāyataṃ ca punaḥ

6.10.43

nandyāvartaṃkaukkuṭamibhaku mbhaṃ nāgavṛttaṃ ca
magnacaturaṃ trikoṇamaṣṭāśraṃ nemikhaṇḍaṃ ca

6.10.44

prākārāśceṣṭakayā dvādaśahastocchritāhīnāḥ
utsedhārdhaviśālā mūlebhittiḥ sasañcārā

6.10.45

sālasyābhyantarataḥ pāṃ sucayoparyanekayantrayutam
paritaḥ parikhopetaṃ pāṃ sucayesaṃ hatāṭṭālam

6.10.46

paritaḥ śibiropetaṃ nānājanavāsasaṅkīrṇam
nṛpabhavanasamopetaṃ hastyaśvarathapadātibahumukhyam

6.10.47

dhānyaistailaiḥ kṣāraiḥ salavaṇabhai ṣajyagandhaviṣam
lohāṅgārasnāyu viṣāṇaveṇvindhanairyuktam

6.10.48

tṛṇacarmaśākayu ktaṃ savalkalaṃ sāradāruyutam
durgaṃdurgamamuktaṃ durlaṅghyaṃ duravagāhaṃ ca

6.10.49

rakṣārtham ca jayārthaṃhyaribhirabhedyaṃ ca du rgamiṣṭaṃ syāt
indraśca vāsudevo guho jayantaśca vai śravaṇaḥ

6.10.50

aśvinyau śrīmadireśivaśca du rgāsarasvatī ceti
prākārāntardivyā du rganiveśeca vijñeyāḥ

6.10.51

evaṃ du rgavidhānaṃ samyak proktaṃ purātanairmunibhiḥ
sarveṣāṃ vinyāsaṃ saṃ kṣepād vakṣyatekramaśaḥ

6.10.52

prākpratyaggatamārgādvādaśa daśa vā'ṣṭa ṣaṭ caturyugalam
tāvadudīcīnāstetatrai vāyu gmasaṃ khyā vā

6.10.53

ekādaśanavasapta kapañcaguṇā kamārgāvā
yu gmāyu gmapadeṣudvyekatribhiraṃ śakarajāṃ śāḥ syuḥ

6.10.54

nagarādīnāmevaṃ mārgāṇyu ditāni sarveṣām
daṇḍavadekā vīthī taddaṇḍakamityabhīṣṭaṃ syāt

6.10.55

uttaradiṅmukhamekaṃ tanmadhyesaṃprayu ktaṃ cet
kartaridaṇḍakamu ditaṃ prācīnau kuṭṭimau tarhi

6.10.56

tabdāhudaṇḍakaṃ syāddikṣucatuddvārasaṃ yuktam
bahukuṭṭimasaṃ yuktaṃ madhyevīthyā dvipāśśvetu

6.10.57

śeṣaṃ pūrvavadiṣṭaṃ ku ṭikāmukhadaṇḍakaṃ proktam
prācīnodīcīnairmā rgaistribhirevasaṃ yuktam

6.10.58

tat kalakābandhadaṇḍakamiti tajjñaiḥ samu ddiṣṭam
prāṅmukhavīthyastisraścottaramārgā strayaścai va

6.10.59

ekakāntaritāstekuṭṭimamārgā stvanekāśca
vedībhadr kamu ditaṃ nagarādīnāmidaṃ śastam

6.10.60

svastikamu ditaṃ grāmeyathā tathā svastikaṃ vidyāt
prāguttaramukhamārgāḥ ṣaṭ ṣaḍabhīṣṭāstutabdāhye

6.10.61

prāgiva mārgepetaṃ vīthipadaṃ svastikaṃ cai va
prācīnodīcīnāścatvāraścai va mārgāḥ syuḥ

6.10.62

brahmāvṛtapathamekaṃ kuṭṭimamārgā strayaḥ prācyām
etad bhadrakamu ditaṃ nāmnā nagarādivinyāsam

6.10.63

prāṅmukhamārgāḥ pañcai vottaramārgāstathai vasyuḥ
bahukuṭṭimasaṃ yuktaṃ bhadramukhaṃ nāma vastusyāt

6.10.64

prācīnāstuṣaḍe vaivottaravaktrāstathā mārgāḥ
yad bahukuṭṭimayu ktaṃ tadvastuca bhadrakalyāṇam

6.10.65

pūrvāparamukhamārgāḥ saptai vodaṅmukhāśca tathā
śeṣaṃ prāgiva sarvaṃvinyāsaṃ tn mahābhadram

6.10.66

aṣṭau pūrvamukhāstemārgāścāṣṭāvudagvaktrāḥ
dvādaśamārgo petaṃ bahvargalakuṭṭimai ryuktam

6.10.67

yat tad vastusubhadraṃ nāmnā vinyāsamu ddiṣṭam
navanavamārgāścaiteprācīnāścāpyudīcīnāḥ

6.10.68

dvāropadvārayutaṃ kuṭṭimamārgā rgalairyuktam
rājagṛhopetaṃ yannagaraṃ nāmnā jayāṅgaṃ syāt

6.10.69

prācīnā daśa mārgāścottaramārgāstathai vasyuḥ
nṛpamandirasaṃ yuktaṃ yuktyānekārgalopetam

6.10.70

bahukuṭṭimasaṃ yuktaṃ vijayaṃ nāmnā varaiḥ proktam
prācīnāstvekādaśa mārgārudrā udīcīnāḥ

6.10.71

rahmāṃ śādaparāṃ śo yadabhīṣṭaṃ tatra nṛpavāsam
tanmukhato'dabhramahāṅgaṇakaṃ syādiṣṭabhagetu

6.10.72

tatrāntaḥpuravāsaṃ śeṣaṃ sarvaṃsamunneyam
tatprāgum̐tamārgāsā kathitā rājavīthīti

6.10.73

tasyā dvipāśśvayoḥ syāt saiśvaryāṇāṃ tumālikāpaṅktiḥ
tatpāśśvayornivāso vaṇijāṃ syāt tasya dakṣiṇataḥ

6.10.74

syāt tantu vāyavāsaṃ hyuttarataścakriṇāṃ vāsam
tattajjātyantaragṛhamatha tatsāmīpyataḥ kuryāt

6.10.75

śeṣaṃ prāgiva sarvaṃyogyaṃ tat sarvatobhadram
evaṃ ṣoḍaśa bhedā hyu ditāścādyairmu nīndraistu

6.10.76

mārgacchedaṃ neṣṭaṃ padamadhyecatvaraṃ na syāt
śeṣaṃ yuktyānu ktaṃ samyag yojyaṃ nṛpecchayā tajjñaiḥ

6.10.77

kṣudrāṇāmapi caiṣāṃ madhyānāṃ cāpi sarveṣām
tatra kuṭumbāvalikaṃ vakṣye'haṃ cāntarāpaṇakam

6.10.78

parito rathapathayu ktaṃ madhyevaṇijāṃ gṛhaśreṇī
taddakṣiṇataḥ pāśśvegehaṃ syāt tantu vāyānām

6.10.79

uttaratastadvāsāvalikaṃ syāccakrikāṇāṃ tu
karmo pajīvināṃ syād vāsaṃ rathapathyanekānām

6.10.80

brahmāvṛtapathamekaṃ tatrāntarāpaṇaṃ kāryam
tāmbūlādi ghnaṃ ca proktaṃ sārānvitaṃ dravyam

6.10.81

īśānādimahendradvārāntaṃ cāntarāpaṇakam
tatrai va matsyamāṃ saṃ śuṣkaṃ śākaṃ ca vijñeyam

6.10.82

mahendrādyagnyantaṃ bhakṣyaṃ bhojyaṃ ca nirdiṣṭam
agnyādi gṛhakṣataparyantaṃ tatra bhāṇḍāni

6.10.83

tasmānniartipadāntaṃ kaṃ sādikamatra vijñeyam
syāt puṣpadantabhāgāntaṃ pitṛbhāgādi vastraṃ syāt

6.10.84

tasmāt samīraṇāntaṃ taṇḍuladhānyādikaṃ ca kaṭam
syād bhallāṭapadāntaṃ vāyvādi kaṃ vastrakādīnām

6.10.85

tatrai va lāvaṇādidravyaṃ tailādikaṃ jñeyam
tasmādīśapadāntaṃ gandhaṃ puṣpādikaṃ vihitam

6.10.86

evaṃ navāntarāpaṇamu ditaṃ tatparitastumadhye
abhyantaragatamārgeṣvatha ratnaṃ hāṭakaṃ vastram

6.10.87

māñjiṣṭhaṃ tumarīcaṃ pippalakaṃ cāpi hāridram
madhughṛtatailādikamatha bhai ṣajyaṃ sarvataḥ kāryam

6.10.88

āryapadeca vivasvati mitrepṛthivīdhareca pade
śāstā du rgārajamukhalakṣmyau cātrai vavijñeyāḥ

6.10.89

devālayamatha parito grāmeyathā tathā vihitam
paritaḥ sarvajanālayamu ditaṃ kiñcit tato dūre

6.10.90

nagarād dviśataṃ daṇḍaṃ nītvā prācyāṃ tuvāgneyyām
caṇḍālakuṭīrāṇi tatrai vatukolikānāṃ tu

6.10.91

asmin sarvamanu ktaṃ grāmetuyathā tathā vihitam
pattanamṛju vīthiyutaṃ nai va syādantarāpaṇaṃ tatra

6.10.92

śeṣāṇāmapi tattadyogyavaśāt tatra vijñeyam

6.10.93

sthānīyadu rgapurapattanakotmakoladroṇāmukhāni nigamaṃ ca tathai vakheṭam
grāmaṃ ca kharvaṭamitīha daśaivayu ktyādhiṣṭhānakāni kathitāni purātanāryaiḥ

6.10.94

evaṃ proktaṃ bhūmidevādikānāṃ varṇānāṃ cāpyatra jātyantarāṇām
grāmādīnāṃ mānavinyāsamārgaṃsālaṅkāraṃ cāru saṃkṣipya tantrāt

6.10.95

dattānnṛpaḥ sthapatikādicatuṣṭayebhyo mānādikarmanipuṇebhya iḍāṃ ca gāśca
nityaṃ yathā jagati vittamanekavastūnyā candratāramadhivāsabhu vaṃ mudā saḥ

iti mayamatevastuśāstrenagaravidhāno nāma daśamo'dhyāyaḥ

Original text: mayamatam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc