Mayamata · Chapter 6.10
atha ṣaṣṭo'dhyāyaḥ
vakṣye'haṃ dikparicchedaṃ śaṅkunārko dayesati
uttarāyaṇamāsetuśu klapakṣeśubhodaye
praśastapakṣanakṣatrevimalesūryamaṇḍale
gṛhītavāstumadhyetusamaṃ kṛtvā bhuvaḥ sthalam
jalena daṇḍamātreṇa samaṃ tucaturaśrakam
tanmadhyesthāpayecchaṅkuṃ tanmānamadhunocyate
aratnimātramāyāmamagramekāṅgulaṃ bhavet
mūlaṃ pañcāṅgulaṃ vyāsaṃ su vṛttaṃ nirvraṇaṃ varam
aṣṭādaśāṅgulaṃ madhyaṃ kanyasaṃ dvādaśāṅgulam
āyāmasadṛśaṃ nāhaṃ mūle'gretunavāṅgulam
dantaṃ vai candanaṃ cai va khadiraḥ kadaraḥ śamī
śākaśca tindukaścai vaśaṅkuvṛkṣā udīritāḥ
anyaiḥ sāradrumaiḥ proktaṃ tasyāgraṃ citravṛttakam
śaṅkuṃ kṛtvā dinādau tusthāpayedāttabhūtale
śaṅkudviguṇamānena tanmadhyemaṇḍalaṃ likhet
pūrvāparāhṇayośchāyā yadi tanmaṇḍalāntagā
tabdindudvayagaṃ sūtraṃ pūrvāparadiśīṣyate
bindudvayāntara bhrāntaśapharānanapu cchagam
dakṣiṇottaragaṃ sūtramevaṃ sūtradvayaṃ nyaset
udagādyaparāntāni paryantāni vinikṣipet
sūtrāṇi sthapatiḥ prājñaḥ prāguttaramukhāni ca
kanyāyāṃ vṛṣabherāśāvapacchāyātra nāsti hi
meṣeca mithunesiṃ hetulāyāṃ dvyaṅgulaṃ nayet
kulīrevṛścike matsyeśodhayeccaturaṅgulam
dhanuḥku mbheṣaḍaṅgu lyaṃ makare'ṣṭāṅgulaṃ tathā
chāyāyā dakṣiṇevāmenītvā sūtraṃ pracārayet
aṣṭayaṣṭyāyatā rajjustālake takavalkalaiḥ
kārpāsapaṭṭasūtraiśca darbhainnyagrodhavalkalaiḥ
aṅgulāgrasamasthūlā trivartirgranthivarjitā
devadvijamahīpānāṃ śeṣayośca dvivatttikā
khadiraḥ khādiraścai va madhūkaḥ kṣīriṇī tathā
khātaśaṅkudrumāḥ proktā anyaṃ vā sāradārujam
ekādaśāṅgulādyekaviṃ śanmātraṃ tudaighghyataḥ
pūrṇamu ṣṭistunāhaṃ syānmūlaṃ sūcīnibhaṃ bhavet
gṛhītvā vāmahastena prāṅmu kho vāpyudaṅmukhaḥ
dakṣiṇenāṣṭīlaṃ gṛhya tāḍayedaṣṭabhiḥ kramāt
prahāraiḥ sthapatiḥ prājñastat kuryāt sthāpakājñayā
pramāṇasūtramityu ktaṃ pramāṇai rniścitaṃ hi yat
tabdahiḥ parito bhāgesūtraṃ paryantamiṣyate
garbhasūtrādivinyāsasūtraṃ devapadocitam
padavinyāsasūtraṃ hi vinyāsaḥ sūtramiṣyate
gṛhāṇāṃ dakṣiṇegarbhastatpāśśvesūtrapātanam
tatsūtrāccaṅkumānena nītvā śaṅkuṃ nikhānayet
upānaṃ niṣkramārthaṃvā bhittyarthaṃvā'tha tad bhavet
nagaragrāmadu rgeṣuvāyvādī rajjupātanam
avācyāśādyudīcyantaṃ prākpratyaggatasūtrakam
pratīcyāśādipūrvāntaṃ visṛjed dakṣiṇottaram
brahmasthānāt pūrvagataṃ tat trisūtraṃ tadu cyate
tato dhanaṃ paścimagaṃ dhānyaṃ dakṣiṇagaṃ tataḥ
brahmasthānāduttaragaṃ sukhamityabhidhīyate
sukhapramāṇaṃ yat sūtraṃ tatpramāṇamihocyate
ekahastaṃ dvihastaṃ vā trihastaṃ parito'dhikam
vimānaṃ maṇḍapavyāsāt khānayet tabdalārthakam
dvyekaṃ no naikanetrenayanaguṇayu gaṃ cābdhirudrākṣamakṣī
netraikaṃ no na candraṃ nayananayanakaṃ vahnivedābdhibāṇam
ṣaṭ ṣaṭ saptāṣṭakāṣṭairmunirasarasakaṃ bhūtavedābdh yajākṣaṃ
netraṃ mātraṃ ca meṣādiṣudaśadaśake'smin dinetyajya yu ñjyāt
samīcya bhānorgamanaṃ sarāśikaṃ tyajet puroktāṅgu limantrayu ktitaḥ
tatastukāṣṭhādupagṛhya tadvaśādvisṛjya sūtram vidadhīta ca sthalam
iti mayamatevastuśāstredikparicchedo nāma ṣaṣṭho'dhyāyaḥ
atha saptamo'dhyāyaḥ
vakṣye'haṃ padavinyāsaṃ sarvavastusanātanam
sakalaṃ pecakaṃ pīṭhaṃ mahāpīṭhamataḥ param
upapīṭhamu grapīṭhaṃ sthaṇḍilaṃ nāma caṇḍitam
maṇḍa kapadakaṃ cai vapadaṃ paramaśāyikam
tathāsanaṃ ca sthānīyaṃ deśīyobhayacaṇḍitam
bhadraṃ mahāsanaṃ padmagarbhaṃca triyutaṃ padam
vratabhogapadaṃ cai va karṇāṣṭakapadaṃ tathā
gaṇitaṃ pādamityu ktaṃ padaṃ sūryaviśālakam
susaṃhitapadaṃ cai vasu pratīkāntamevaca
viśālaṃ vipragarbhaṃca viśveśaṃ ca tataḥ param
tathā vipulabhogaṃ ca padaṃ vipratikāntakam
viśālākṣapadaṃ cai va viprabhaktikasaṃ jñakam
padaṃ viśveśasāraṃ ca tathai veśvarakāntakam
indrakāntapadaṃ cai va dvātriṃ śat kathitāni vai
sakalaṃ padamekaṃ syāt pecakaṃ tucatuṣpadam
pīṭhaṃ navapadaṃ cai va mahāpīṭhaṃ dviraṣṭakam
pañcaviṃ śatyupapīṭhaṃ ṣaṭ ṣaḍevograpīṭhakam
sthaṇḍilaṃ sp tasaptāṃ śaṃ maṇḍa kaṃ cāṣṭakāṣṭakam
paramaśāyipadaṃ cai va nandanandapadaṃ bhavet
āsanaṃ śatabhāgaṃ syādekaviṃ śacchataṃ padam
sthānīyaṃ syāccatuścatvāriṃ śacchatapadādhikam
deśīyaṃ navaṣaṣṭyaṃ śaṃ śataṃ cobhayacaṇḍitam
ṣaṇṇavatyadhikaṃ cai vaśataṃ bhadraṃ mahāsanam
sapañcaviṃ śad dviśataṃ padmagarbhamitii smṛtam
ṣaḍādhikyaṃ tupañcāśadi dvaśataṃ triyutaṃ padam
dviśataṃ sanavāśīti vratabhogamiti smṛtam
triśataṃ ca catu rviṃśat karṇāṣṭakapadaṃ tathā
triśataṃ caikaṣaṣṭyaṃ śaṃ gaṇitaṃ pādasaṃjñitam
catuḥśatapadaṃ sūryaviśālaṃ parikīrtitam
susaṃhitapadaṃ caikacatvāriśaccatuḥśatam
savedāśīticatvāraḥ śataṃ su pratikāntakam
navaviṃ śatpañcaśataṃ viśālaṃ padamīritam
ṣaṭ saptatiḥ pañcaśataṃ vipragarbhamiti smṛtam
viśveśaṃ ṣaṭ śataṃ paścāt pañcaviṃ śatpadaṃ smṛtam
ṣaṭ saptatiḥ ṣaṭ śatakaṃ vipulabhogamiti smṛtam
navaviṃ śatikaṃ saptaśataṃ vipratikāntakam
viśālākṣapadaṃ vedāśītiḥ saptaśatādhikam
saikāṣṭapañcayu ktaṃ cāṣṭaśataṃ viprabhaktikam
veśveśasāramityu ktamevaṃ navaśataṃ padam
saikaṣaṣṭyāṃ navaśataṃ padamīśvarakāntakam
vatu rviṃśatisaṃ yuktaṃ sahasrapadasaṃ kulam
indrakāntamiti proktaṃ tantravidbhiḥ purātanaiḥ
ādyaṃ padaṃ sakalamekapadaṃ yatīnāmiṣṭaṃ hi viṣṭaramahāśanavahnikāryam
pitryāmarādiyajanaṃ gurupūjanaṃ ca bhānvākitoyaśaśināmakasūtrayu kte
paiśācabhūtasaviṣagraharakṣakāstepūjyā hi pecakapadecaturaṃ śayu kte
tasmin vidheyamadhunā vidhinā vidhijñaiḥ śaivaṃ tuniṣkalamalaṃ sakalaṃ ca yuktyā
atha pīṭhapadenavabhāgayutediśi diśyatha vedacatuṣṭayakam
vidurīśapadādyudakaṃ dahanaṃ gaganaṃ pavanaṃ pṛthivī hyabahiḥ
ṣoḍaśāṃ śaṃ mahāpīṭhaṃ pañcapañcāmarānvitam
īśo jayanta ādityo bhṛśo'gnirvitatho yamaḥ
bhṛṅgaśca pitṛsu grīvau varuṇaḥ śoṣamārutau
mukhyaḥ somo'ditiśceti bāhyadevāḥ prakīrtitāḥ
āpavatsāryasāvitrā vivasvānindramitrakau
rudrajo bhūdharaścāntarmadhyebrahmā sthitaḥ prabhuḥ
tatpāśśvayoddvayorekabhāgenaike na vardhanāt
upapīṭhaṃ bhavedatra devatāstāḥ padesthitāḥ
tattatpāśśvadvayoścai vamekakāṃ śavivardhanāt
indrakāntapadaṃ yāvat tāvad yuñjīta buddhimān
samāni yāni bhāgāni catuḥṣaṣṭivadācaret
asamānyapi sarvā ṇi caikāśītipadoktavat
padānāmapi sarveṣāṃ maṇḍa kaṃ cāpi tatparam
caṇḍitaṃ sarvavastūnāmāhatyaṃ ca yatastataḥ
tasmāt saṃkṣipya tantrebhyo vakṣye'hamapi tad dvayam
catuḥṣaṣṭipadecaikāśītau sakalaniṣkale
sūtreca padamadhyeca brahmādyāḥ sthāpitāḥ surāḥ
prāgudagdiksamārabhyai vocyantedevatāḥ pṛthak
īśānaścai vaparjanyo jayantaśca mahendrakaḥ
ādityaḥ satyakaścai vabhṛśaścai vāntarikṣakaḥ
agniḥ pūṣā ca vitatho rākṣasaśca yamastathā
gandharvo bhṛṅgarājaśca mṛṣaśca pitṛdevatāḥ
dauvārikaśca su grīvaḥ puṣpadanto jalādhipaḥ
asuraḥ śoṣarogau ca vāyurnā gastathai vaca
mukhyo bhallāṭakaścai va somaścai vamṛgastathā
aditiścoditiścai va dvātriṃ śad bāhyadevatāḥ
āpaścai vāpavatsaścai vāntaḥ prāguttaresmṛtau
savindraścai va sāvindraścāntaḥ prāgdakṣiṇesmṛtau
indraścai vendrarājaśca dakṣiṇāparataḥ sthitau
rudro rudrajayaścai va paścimottarato diśi
brahmā madhyesthitaḥ śambhustanmukhasthāścatuḥsurāḥ
āryo vivasvān mitraśca bhūdharaścai vakīrtitāḥ
carakī ca vidārī c pūtanā pāparākṣasī
īśānādi bahiḥ sthāpyāścatuṣkoṇestriyaḥ smṛtāḥ
napadā balibhoktāraḥ śeṣāṇāṃ padamu cyate
viṃ śatsūtraiḥ sandhibhiḥ saptavedaiḥ
ṣaṭ ṣaṭ saṃ khyābhiścatuṣkaśca ṣaṭ kaḥ
akaḥ śūlai rvedasaṃ khyāḥ sirābhiḥ
saṃ yuktaṃ syādaṣṭake naikametat 42-
catuḥṣaṣṭipademadhyebrahmaṇaśca catuṣpadam
āryakādicaturdevāḥ prāgāditritribhāginaḥ
āpādyaṣṭāmarāḥ koṇeṣvardhārdhapadabhāginaḥ
mahendrarākṣasādyāśca puṣpabhallāṭakādayaḥ
diśi diśyatha catvāro devā dvipadabhoginaḥ
jayantaścāntarikṣaśca vitathaśca mṛṣastathā
su grīvo rogamukhyaśca ditiścaikakabhāginaḥ
īśādyaṣṭāmarāḥ śeṣāḥ koṇeṣvardhapadeśvarāḥ
evaṃ krameṇa bhuñjīran maṇḍa ke vāstudevatāḥ
svasvapradakṣiṇavaśāt padabhu ktikramaṃ viduḥ
brahmāṇaṃ ca nirīcyaitesthitāḥ svasvapade'marāḥ
ṣaḍ vaṃśamekahṛdayaṃ caturmarmaṃcatuḥsiram
medinyāṃ vāstupuruṣaṃ nikubjaṃ prākśiraṃ viduḥ
tasyottamāṅgaṃ vijñeyamāryako nāma devatā
savindro dakṣiṇabhujaḥ sāvindraḥ kakṣamu cyate
āpaścai vāpavatsaśca sakakṣo vāmato bhujaḥ
vivasvān dakṣiṇaṃ pāśśvaṃ vāmapāśśvaṃ mahīdharaḥ
madhyebrahmamayaḥ kāyo mitraḥ puṃstvaṃ vidhīyate
indraścai vendrarājaśca dakṣiṇaḥ pāda īritaḥ
rudro rudrajayo vāmapādaḥ śetetvadhomukhaḥ
vastu tribhāgamadhyetuvaṃ śāḥ ṣaṭ prāgudaṅmukhāḥ
vastumadhyetumarmā ṇi brahmā hṛdayamu cyate
niṣkatna ṭāṃśāḥ sirā jñeyā ityeṣa puruṣaḥ smṛtaḥ
gṛhegṛhemanu ṣyāṇāṃ śubhāśubhakaraḥ smṛtaḥ
tasyāṅgāni gṛhāṅgai śca vidvān nai vopapīḍayet
vyādhayastuyathāsaṃ khyaṃ bhartu raṅge tusaṃśritāḥ
tasmāt parihared vidvān puruṣāṅgaṃ tusarvathā
catvāriśacca pañcaitedevatānāṃ samuccayaḥ
aṣṭāṣṭāṃ śekasya dhastanmukhānāmiṣṭaṃ gāṃ śaṃ vyañjanaṃ ṣoḍaśānām
aṣṭānāṃ kaḥ ṣoḍaśānāṃ khabhāgaṃ maṇḍa kākhyesthaṇḍiletai tileṣu
paramaśāyipadenavabhāgabhākkamalajo mukhatastucatuḥsurāḥ
rasapadā dvipadā hi vidiksthitā bahirathaikapadāḥ sakalāmarāḥ
iti mayamatevastuśāstrepadadevatāvinyāso nāma saptamo'dhyāyaḥ
athāṣṭamo'dhyāyaḥ
devānāṃ svapadasthānāṃ balikarmavidhīyate
sāmānyāhatyamārgeṇa brahmādīnāṃ yathākramam
gandhamālyaiśca dhūpena payasā madhusarpiṣā
pāyasaudanalājaiśca brahmasthānaṃ samarcayet
āryake ghnabhakṣyaṃ syānmāṣānnaṃ ca tilāni ca
vivasvati vinikṣiptaṃ dadhi dūrvāca mitrake
mahīdharebhaveddugdhamevamantarbaliḥ smṛtaḥ
parjanyasyājyamai ndrasya navanītaṃ sapuṣpakam
indrekoṣṭhaṃ ca puṣpaṃ ca madhukandāśca bhāskare
satyake madhukaṃ dadyādbhaśāya navanītakam
māṣaṃ rajanicūrṇaṃca gaganasya baliṃ dadet
dugdhājyaṃ tagaraṃ vahneḥ śimbānnaṃ pūṣṇi pāyasam
kaṅkvannaṃ vitatheśīdhurākṣasebaliriṣyate
śimbānnaṃ kṛsaraṃ yāmyegandharve'khilagandhakam
bhṛṅgarāje'bdhimatsyaḥ syānmṛṣematsyaudanaṃ viduḥ
niartau tailapiṇyākaṃ bījaṃ dauvārike baliḥ
su grīvemodakaṃ pu ṣpadantake puṣpatoyakam
varuṇepāyasaṃ dhānyaṃ śoṇitenāsurebaliḥ
satilaṃ taṇḍu laṃ śoṣerogesyācchu ṣkamatsyakam
svinnaṃ hāridrakaṃ vāyau nāgemadyaṃ ca lājakam
dhānyacūrṇaṃhi mukhyasya dadhi sarpiśca sammatam
gulaudanaṃ tubhallāṭesomedugdhaudanaṃ dadet
śuṣkamāṃ saṃ mṛgedadyād devamātari modakam
uditau tilabhakṣyeṇa kṣīrānnaṃ sarpirīśake
lājaṃ dhānyaṃ savindrasya sāvindregandhatoyakam
bastamedastathā mum̐cūrṇamindrendrarājayoḥ
rudrerudrajayemāṃ saṃ svinnamāpāpavatsayoḥ
kumudaṃ matsyamāṃ saṃ ca śaṅkhakacchapamāṃ sakam
madyamājyaṃ carakyāstuvidāryālavaṇo baliḥ
pūtanāyāstilaṃ piṣṭamanyāyā mum̐sārakam
sādhāraṇabaliḥ śuddhabhojanaṃ saghṛtaṃ dadhi
sarveṣāmapi devānāṃ gandhādīni dadet kramāt
kanyakā vā'tha veśyā vā balidhāraṇayogyakāḥ
aṅganyāsakaranyāsaiḥ pūtacetā yathākramam
oṅkārādinamontena svasvanāmābhidhāya ca
datvā pūrvaṃjalaṃ paścāt sādhāraṇabaliṃ dadet
tattadyogyabaliṃ paścād deyaṃ toyaṃ tathā budhaiḥ
grāmādīnāṃ tumaṇḍa kapadeparamaśāyike
santappyadevatā hyevaṃ pūrvoktavidhinā kramāt
visarjayet tato devān vinyāsārthaṃtumantravat
brahmāṇaṃ bāhyadevāṃ śca tattadu ktapadenyaset
devālayavidhānārthaṃdvārārthaṃteprakīrtitāḥ
śeṣāśca niṣpadāḥ sarverakṣārthaṃtuniveśitāḥ
evaṃ grāmādiṣuproktaṃ rahasyamidamīritam
kṛtopavāsaḥ sthapatiḥ prabhoteviśuddhadeho'vikalaṃ gṛhītvā
viśeṣasāmānyabaliṃ surāṇāṃ yathoktanītyā vidadhīta samyak
iti mayamatevastuśāstrebalikarmavidhāno nāma aṣṭamo'dhyāyaḥ
atha navamo'dhyāyaḥ
grāmādīnāṃ mānaṃ vinyāsaṃ cāpi vacyatevidhinā
daṇḍānāṃ pañcaśataṃ krośaṃ tadi dvaguṇamardhagavyūtam
gavyūtaṃ tadi dvaguṇaṃ hyāṣṭasahasraṃ tuyojanaṃ vidyāt
aṣṭadhanuścaturaśrā kākaṇikā taccatu rguṇaṃ māṣam
māṣacatu rvartanakaṃ tatpañcaguṇaṃ hi vāṭikā kathitā
vāṭikayā yu gagu ṇitā grāmakuṭumbāvaniḥ śreṣṭhā
evaṃ bhūgatamānaṃ daṇḍaisteṣāṃ tuvacyatemānam
grāmasya śatasahasrairdaṇḍaiḥ paryantamānamidamu ktam
viṃ śatisahasradaṇḍāt tatsamavṛddhyā tupañcamānaṃ syāt
grāmeviṃ śatibhāgekuṭumbabhūmistadekabhāgena
daṇḍaiḥ pañcaśatairyaddhīnaṃ grāmasya mānamidam
tasmāt pañcaśatadddhyāyāvad viṃ śatsahasradaṇḍāntam
proktaṃ catvāriṃ śadbhe daṃ grāmasya mānamidam
dvisahasradaṇḍamānaṃ sārdhasahasraṃ sahasradaṇḍaṃ ca
navaśatamatha saptaśataṃ pañcaśataṃ triśatamiti ca vistāram
nagarasya sahasrādidvisahasrāntaṃ ca daṇḍamānaṃ syāt
nagarasyāṣṭasahasrairdaṇḍaiḥ paryantamānamidam
dvidvisahasrakṣayato dvisahasrāntaṃ catu rvidhaṃ mānam
grāmaḥ kheṭaḥ kharvaṭamatha du rgaṃnagaramiti ca pañcavidham
daṇḍaisteṣāṃ mānaṃ vacye'haṃ tritribhedabhinnānām
caturadhikaṣaṣṭidaṇḍo grāmaḥ syāddhīnahīnamiti kathitaḥ
grāmasya madhyamasya dviguṇaṃ riguṇaṃ tathottamaṃ proktam
ṣaṭ pañcāśadi dvaśataṃ hīnaṃ kheṭaṃ saviṃ śati triśatam
madhyamamuttamamevaṃ sacaturaśīti triśatadaṇḍam
aṣṭau catvāriṃ śaccatuḥśataṃ dvādaśaṃ ca pañcaśatam
ṣaṭ saptatipañcaśataṃ hīnaṃ madhyottamaṃ ca kharvaṭakam
catvāriṃ śatṣaṭ śatamadhamaṃ du rgaṃcatuḥsaptaśatadaṇḍam
madhyamamuttamadu rgaṃsaptaśataṃ ṣaṣṭiraṣṭau hi
dvātriṃ śadaṣṭaśatakaṃ nagaraṃ ṣaṇṇavatyaṣṭaśatadaṇḍam
ṣaṣṭirnavaśatamadhamaṃ madhyamamu tkṛṣṭamiti yathāsaṃ khyam
ṣoḍaśadaṇḍavivṛddhyā pratyekaṃ navavidhaṃ bhavati
dviguṇaṃ tripādamardhaṃpādaṃ teṣāṃ mukhāyataṃ vipulāt
vyāsaṣaḍaṣṭāṃ śai kaṃ caturaśraṃ vā yatheṣṭaṃ syāt
tasmin vipulāyāmedaṇḍairojaiḥ pramāṇamāttavyam
śeṣaṃ vāṭadharārthaṃgrāmādiṣusarvavastuṣuca
āyādisampadarthaṃvṛddhiṃ hāniṃ ca yaṣṭibhiḥ kuryāt
āyavyayakkṣayonyāyu bhiratha tithibhiśca vārai śca
yajamānavastunāmajanmakkṣeṇāvirodhikaṃ yattu
tanmānena sametaṃ gṛhṇīyāt sarvasampattayai
vyāsāyāmasamūhevasu nidhigu ṇitedineśadharmahṛte
āyavyayamavaśiṣṭaṃ rāmadhne'ṣṭāpahṛccheṣam
dhvajadhūmasiṃ haśvāvṛṣakharagajakākāśca yonigaṇāḥ
aṣṭau yonaya uditā dhvajaharivṛṣahastinaḥ śubhadāḥ
punarapi vasu bhirgu ṇitetrinavāhatyā ghnaṃ vayaḥ śiṣṭam
nakṣatraṃ pariṇāhetriṃ śadvyāptetithiryamīśahṛte
vāraṃ sūryamukhaṃ syād buddhai vaṃ sarvavastukraṇīyam
āyādhikamatha sukhadaṃ vyayamadhikaṃ sarvanāśaṃ syāt
viparītetuvipattyaitasmāt samyak parīkṣya kartavyam
dvādaśasahasraviprairyanniṣṭitamuttamottamaṃ grāmam
daśasāhasrairmadhyamamadhamaṃ syādaṣṭasāhasraiḥ
saptasahasrai rviprairmadhyamottamamityabhīṣṭaṃ syāt
ṣaṭ sāhasrairmadhyamamadhamaṃ tupañcasāhasraiḥ
adhamottamaṃ tucātuḥsāhasraistutrisāhasraiḥ
adhamasamaṃ dvisahasrairadhamādhamamevanirdiṣṭam
sāhasrai ddvijasaṅghai rnīcottamamāhurācāryāḥ
saptaśatairadhamamadhyamamiha pañcaśataistunīcālpam
sāṣṭaśataṃ tudviguṇaṃ triguṇaṃ vedādhikaṃ tathāśītiḥ
aṣṭāṣṭakapañcāśad dvātriṃ śacca triraṣṭau hi
dvādaśaṣoḍaśaviprairdaśabhedaṃ kṣudrakaṃ grāmam
anyadaśaktānāṃ ced dānaṃ daśabhūsurāntamekādi
ekakuṭu mbisasametaṃ kuṭikaṃ syādekabhogamiti kathitam
tasya sukhālayamiṣṭaṃ śeṣāṇāṃ daṇḍakādīni
yu gmāyu gmavibhāgai ddvividhaṃ syāt sarvavastu vinyāsam
yu gmesūtrapathaṃ syādasamepadamadhyameca vīthī syāt
anyonyasaṅkaraścedaśubhaṃ syāt sarvajantūnām
daṇḍakamaparaṃ svastikamita ūdhdhvaṃprastaraṃ cai va
paścāt prakīrṇakaṃ syānnandyāvartaṃparāgamatha padmam
syācchrīpratiṣṭhitenai vāṣṭavidhaṃ grāmamu ddiṣṭam
sarveṣāṃ grāmāṇāṃ maṅgalavīthyāvṛtā bahistvabahiḥ
brahmasthānaṃ hyu ditaṃ tasmin devālayaṃ tuvā pīṭham
ekadvitricatu rbhiḥ pañcabhirapi kārmu kaśca mārgatatiḥ
prākpratyaggatamārgāatudaṇḍamahāpathākhyāste
madhyamayu ktā vīthī brahmākhyā sai va nābhiḥ syāt
dvārasametā vīthī rājākhyā ca dvipāśśvataḥ kṣudrā
sarvāḥ kuṭṭimakākhyā maṅgalavīthī tathaiva rathamārgam
tiryagdvārasametā nārācapathā iti khyātā
uttaradiṅmukhamārgāḥ kṣudrārgalavāmanākhyapathāḥ
grāmāvṛtā maṅgalavīthikākhyā purāvṛtā yā janavīthikā syāt
tayosturathyābhihitābhidhā syāt purātanairanyatameṣvathaivam
dvijakulaparipūrṇaṃvastuyanmaṅgalākhyaṃ
nṛpavaṇigabhiyu ktaṃ vastuyattat puraṃ syāt
taditarajanavāsaṃ grāmamityu cyate'smin
maṭhamiti paṭhitaṃ yat tāpasānāṃ nivāsam
prāgudagagraṃ mārgaṃkakanīkṛtadaṇḍavattutanmadhye
dvāracatuṣṭayayu ktaṃ daṇḍakamiti bhaṇyatemu nibhiḥ
daṇḍavadekā vīthī sāpyevaṃ daṇḍakaṃ proktam
navapadayu kte grāmeparito mārgaṃpadasya tasya bahiḥ
tasmāt prāgudagagrāt prāgvīthī dakṣiṇāgrā sā
tasmāt prāgdakṣiṇato dakṣiṇavīthī pratīcimukhā
tasmādavāgaparataḥ paścimavīthyagramuttarataḥ
aparottaratastasmāduttaravīthyāṃ mukhaṃ prācyām
etat svastikamu ditaṃ svastyākṛtyā caturmā rgam
prākpratyaggatamārgaistribhirudagagrai stribhiścatu rbhiratho
pañcabhirapi ṣaṭ saptabhirapi yuktaṃ prastaraṃ pañca
prāgagraistucatu rbhiddvādaśaśivapaṅkti nandavasumārgaiḥ
udagagrairabhiyu ktaṃ hyetat proktaṃ prakīrṇakaṃ pañca
prākpratyaggatamārgaiḥ pañcabhirudagagraistrayodaśabhiḥ
triḥsaptabhiratha tithibhiḥ ṣoḍaśabhiḥ saptadaśabhirapi mārgaiḥ
yuktaṃ nandyāvartaṃdikṣucatuddvārasaṃ yuktam
nandyāvartākṛtyā bāhyedvārai rabāhyato mārgaiḥ
yu ktānekaryuktaṃ nandyāvartābhamidamu ditam
ādyairaṣṭādaśabhiddvā viṃ śatyaṅgakarudagvaktraiḥ
ṣaḍi bhaḥ prāṅmukhamārgai ryuktaṃ hyetat parāgamiti kathitam
prākpratyaggatamārgaiḥ saptabhirudagagrai strivedaśaraiḥ
ṣaṭ saptabhirapi yukta rviṃśatibhiḥ pañcadhā padmam
aṣṭabhiratha pūrvā grairudagagraiḥ sāṣṭaviṃ śatibhiḥ
ādyai ddviḥ ṣoḍaśabhirmā rgai rantyairyu taṃ yattu
tacchrīpratiṣṭhitaṃ syādaṣṭavidhaṃ grāmamu ddiṣṭam
athavā śrīvatsādikamupanetavyaṃ tuvinyāsam
sarveṣāṃ grāmāṇāṃ nābhiṃ na protayenmatimān
grāmevā'tha gṛhevā daṇḍacchedo'pi nai vakartavyaḥ
sakalādyāsanakāntaṃ vinyāsārthaṃpadaṃ budhai rgrāhyam
kṣudragrāmemārgāścatvāraścāṣṭa madhyamegrāme
dvādaśa ṣoḍaśa mārgāgrāmeṣūtkṛṣṭake ṣumatāḥ
bhallāṭeca mahendrerākṣasapādetupuṣpadantapade
dvārāyatanasthānaṃ jalamārgāścāpi catvāraḥ
vitathapade'tha jayantesu grīvāṃ śeca mukhyadevapade
bhṛśapūṣabhṛṅgarājā dauvārikaśoṣa nāgaditijaladāḥ
sthānamupadvārāṇāmaṣṭau devā imekathitāḥ
trikaraṃ pañcakaraṃ tat saptakaraṃ dvāravistaram
tāradviguṇotsedhaṃ cādhyardhaṃvāṅi ghrahīnaṃ tat
sarveṣāṃ grāmāṇāṃ paritaḥ parikhā bahiśca vaprāśca
grāmādayo'pi nadyā dakṣiṇatīretadanvitāyāmāḥ
navanavavasu vasubhāgemadhyebrāhmaṃ tataḥ paraṃ dai vam
mānuṣamatha paiśācaṃ kramaśaḥ saṅkalpya yuktyā tu
dai vikamānuṣabhāgeviprāṇāṃ syād gṛhaśreṇī
karmo pajīvināṃ syāt paiśācetra vā dvijāvāsam
tasmin suragaṇabhavanaṃ kramaśaḥ prāgādiṣusthāpyam
etasyābhyantarevipradevatāsthāpanaṃ bhavet
śivahammyaṃca grāmāṇāṃ samaṃ bāhye'thavā bhavet
bhṛṅgarājāṃ śake vā'pi pāvake tuvināyakam
aiśāṃ śeśivahammyaṃsyāt saumyevānāntareṣuvā
bāhye'sya tugṛhaśreṇī mānena vidhinā kuru
śai vānāṃ parivārāṇāṃ proktaṃ sthānamihocyate
sūryapadesauraṃ syādagnipadekālikāveśma
bhṛśabhāgeviṣṇu gṛhaṃ yāmyāyāṃ ṣaṇmukhasthānam
bhṛśabhāgemṛgāṃ śetunaiartyāṃ ke śavālayam
su grīvāṃ śegaṇādhyakṣaḥ puṣpadantapade'pi vā
āryakabhavanaṃ niartevaruṇeviṣṇorvimānaṃ syāt
sthānakamāsanaśayanaṃ dhāmnyetasmin krameṇa codhdhvatalāt
athavā mūlatalaṃ ghanamuparitalesthānakaṃ proktam
su gatālayamatha su galebhṛṅganṛpecai va jinadhāma
madirālayamatha vāyau mukhyekātyāyanīvāsaḥ
somedhanadagṛhaṃ vā mātṝ ṇāmālayaṃ tatra
īśeśaṅkarabhavanaṃ parjanyāṃ śejayantevā
somedhanadagṛhaṃ vā śoṣapadevā vidhātavyam
tatra gajānanabhavanaṃ hyaditau vā mātṛkoṣṭhaṃ syāt
madhyeviṣṇordhiṣṇyaṃ tatra sabhāmaṇḍapaṃ proktam
brahmasthānaiśānevāgneyyāṃ vā sabhāsthānam
tadudakpaścimabhāgeharisadanaṃ dakṣiṇeparataḥ
kratna rasametaṃ karmapratyayamatha pañca madhyetu
yu gmāyu gmapadeca brahmasthāne'ṣṭanavabhāge
vyapanīyājaṃ bhāgaṃ prāgādiṣudikṣuca kramaśaḥ
nalinakabhavanaṃ svastikanandyāvartau pralīnakaṃ cai va
yacchrīpratiṣṭhitākhyaṃ caturmu khahammyaṃtupadmasamam
viṣṇu cchandavimānaṃ tritalādidvādaśatalāntam
bahirapyevaṃ saudhaṃ grāmādiṣutatra vijñeyam
sthitamāsīnaṃ śayanaṃ yatra yadiṣṭaṃ tutatra tat sthāpyam
utkṛṣṭamadhyamādhamanīcādikaṃ krameṇai vam
bhavanaṃ grāmeṣūditamiti nīcaṃ cottamena syāt
kṣudrekṣudravimānaṃ yadyatrai vocitaṃ vidhātavyam
tricatuṣpañcatalaṃ taddhīnehīneca sāmānyam
grāmevā nagarevotkṛṣṭedevālayaṃ tunīcaṃ cet
nīcā bhavanti puruṣāḥ striyo'pi duḥśīlatāṃ yānti
tasmāt samamadhikaṃ vā tatsaṃ khyevaprayoktavyā
hariṃ harasadanaṃ vāstukamanyat sarvaṃyatheṣṭaṃ syāt
caṇḍe śvaraḥ kumāro dhanadaḥ kālī ca pūtanā cai va
kālīsutaśca khaṅgī caitedauvārikāḥ proktāḥ
prākpratyaṅmukhaśaṃ grāmādiṣutatparāṅmukhaṃ śubhadam
viṣṇu gṛhaṃ sarvamukhaṃ grāmasyāntarmu khaṃ śubhadam
śeṣaṃ pūrvā bhimukhaṃ mātṛṇāmuttarābhimukham
pratyagdvāraṃ sauraṃ gehārambhāt purāmarāvāsam
hṛdayevaṃ śasthāneśūlesūtreca sandhau ca
karṇasirāyāṃ ṣaṭ ke noktānyamarālayādīni
gośālā dakṣiṇataścottaradeśetupuṣpavāṭī syāt
pūrvadvāropāntepaścimatastāpasāvāsam
sarvatrai va jalāśayamiṣṭaṃ vāpī ca katna paṃ ca
vai śyānāṃ dakṣiṇataḥ paritaḥ sadanaṃ tuśūdrāṇām
prācyāṃ vā'pyuttarato gehaṃ kuryāt kulālānām
tatrai va nāpitānāmanyatkarmo payu ktānām
matsyopajīvināṃ syād vāsaṃ vāyavyadeśetu
paścimadeśemāṃ sairupavṛttīnāṃ nivāsaḥ syāt
tailopajīvināṃ cai vottaradeśegṛhaśreṇiḥ
dhanu bhistripañcasaptabhiratha navabhirgṛhāvadhiḥ proktaḥ
daṇḍābhyāmatha tasmādāyāmaṃ vardhayet kramaśaḥ
vyāsadviguṇāvadhikaṃ yāvad dai ghghyaṃ grahītavyam
tatrai va hastamānai rgehaṃ kuryād yathāvidhinā
rucakaḥ svastikamathavā nandyāvartaṃca sarvatobhadram
syād vardhamānameṣāmākṛtyā taccatu rgṛhaṃ proktam
daṇḍakaśālālāṅgalamathavā śūrpaṃyatheṣṭaṃ syāt
grāmāt kiñcidda repāvakadeśe'thavā vāyau
vāsaḥ syāt sthapatīnāṃ śeṣāṇāṃ tatra kartavyam
tasmāt kiñcidda rerajakādīnāṃ nivāsaḥ syāt
caṇḍālakuṭīrāṇi pūrvāyāṃ krośamātretu
caṇḍālayoṣitastāstāmrāyaḥ sīsabhūṣaṇāḥ sarvāḥ
pūrvā hṇe malamokṣakriyocitā grāmamāveśya
sūryapadesauraṃ syādagnipadekālikāveśma
bhṛśabhāgeviṣṇu gṛhaṃ yāmyāyāṃ ṣaṇmu khasthānam
caṇḍālacarmakāra śmaśānatoyāśayāpayānaṃ ca
devagṛhaviśvakoṣṭhagrāmāvṛtadeśamārgaparivṛttiḥ
vyasanaṃ grāmavināśo nṛpabhaṅgo bhavati maraṇaṃ ca
devālayāntarāpaṇaśūnyatvaṃ śodhyasañcayaṃ cāpi
mārge'śuddhakṣepaṇamīdṛg grāmasya śūnyatādāyi
grāmādīnāṃ ca sarveṣāṃ garbhavinyāsamu cyate
sagarbhaṃsarvasampattyaivigarbhaṃsarvanāśanam
tasmāt sarvaprayatnena garbhaṃsamyag vinikṣipet
mṛtkandadhānyasalloha dhāturatnendranīlādyaiḥ
paṇena garbhadravyāṇi nirdo ṣāṇyevasaṅga het
salilāpūriteśvabhremṛdādīni nyased budhaḥ
dhānyopari nidhātavyaṃ tāmrabhājanamabhramam
tāmrabhājanavistāraṃ pañcadhā parikīrtitam
ratnidvādaśapaṅktyaṣṭacaturaṅgulamānataḥ
unnataṃ tāvadevaṃ syād vṛttaṃ syāccaturaśrakam
sapañcapañcakoṣṭhaṃ vā navakoṣṭhakameva vā
upapīṭhapadedevāstasmin pātretusammatāḥ
rajatena vṛṣaḥ sūryevajrī hāṭakanirmitaḥ
yametuyamarājaśca śulbenāyasavāraṇaḥ
haimaḥ siṃ hasturūpyeṇa varuṇesajalādhipaḥ
vājī śvetamayaḥ somerājato dvijarājakaḥ
īśevaikṛntamanaletrapusīsaṃ tunaiarte
svarṇaṃsamīraṇejātihiṅgu lyaṃ tujayantake
haritālaṃ bhṛśebhāgevitathetumanaḥśilā
mākṣikaṃ bhṛṅgarājesyād rājāvartaṃsukandhare
gai rikaṃ śoṣabhāgetugaṇamukhye'ñjanaṃ bhavet
aditau daradaṃ vidyādevamevanyaset kramāt
catuṣpadeca loke śāḥ sthāpyāścābhyantarānanāḥ
ṣaḍi bhaḥ pañcacatu stridvimātrebimbodayaṃ bhavet
tadardhaṃvāhanotsedhaṃ sthānakāsanameva vā
mu ktāpavatsemaricau vidrumaṃ savitaryatha
puṣparāgaṃ ca vai ḍa ryaṃvivasvati vinnikṣipet
vajramindrajayevidyādindranīlaṃ tumitrake
rudrarājemahānīlaṃ marakataṃ tumahīdhare
madhyamepadmarāgaṃ tuvinyased garbhabhājane
ratnāni dhātavaścai va svasvavistārabhājane
taddevasthānbabhāvajñairānītāni nidhāpayet
hemāyastāmrarūpyaiśca svastikāni catu rdiśi
brahmasthānād bahiṣṭhāni pūrvādau sthāpayet kramāt
svarṇena śāliṃ rūpyeṇa vrīhiṃ cāyaskodravam
trapukaṅku sīsamāṣaṃ tilaṃ vai kṛntakalpitam
mum̐ṃ cāyomayaṃ tāmraṃ kulatthamiti lohajān
bhājanāya baliṃ dattvā paścāt sarvaṃnidhāpayet
aṅgulādhikavistīrṇamāyāmaṃ dvādaśāṅgulam
pañcāṅgulena vṛddhiḥ syādādvātriṃ śatpramāṇataḥ
khādiraṃ cendrakīlaṃ syāt tasyāgraṃ citravṛttakam
bhājanopari tat sthāpyaṃ garbhanyāsavicakṣaṇaiḥ
sthānīyedroṇamukhekhārvaṭepratināgare
grāmeca nigamekheṭepattanekotmakolake
brahmaṇyāryākabhāge'pi vivasvati yametathā
mitreca varuṇecai va someca pṛthivīdhare
dvāradakṣiṇadeśevā hyeteṣāṃ garbhaiṣyate
pu ṣpadanteca bhallāṭemahendreca gṛhakṣate
viṣṇu sthāneśriyaḥ sthāneskandasthāne'thavā punaḥ
sthāpayed grāmarakṣārthaṃsarvakāmābhivṛddhaye
garbhamādau vinikṣipya bimbaṃ tadupari nyaset
śileṣṭakacitekhātepuruṣāñjalimātrake
anu ktānāṃ ca sarveṣāmajabhāgādiṣunyaset
surakṣaṃ tuyathāgarbhaṃsthapatiḥ sthāpayet sthiram
atrānu ktaṃ tutat sarvaṃdraṣṭavyaṃ garbhalakṣaṇe
eva proktā bhūmitirdevatānāṃ varṇānāṃ cāpyatra jātyantarāṇām
grāmādīnāṃ mānavinyāsamārgaṃsālaṅkāraṃ cāru saṃkṣipya tantrāt
dadyānnṛpaḥ sthapatikādicatuṣṭayebhyo mānādikarmanipuṇebhya iḍāṃ ca gāṃ ca
nityaṃ yathā jagati vittamanekavastūnyācandratāramadhivāsabhu vaṃ mudā saḥ
iti mayamatevastuśāstregrāmavinyāso nāma navamo'dhyāyaḥ
atha daśamo'dhyāyaḥ
nagarādīnāṃ mānaṃ vinyāsaṃ ca kramādahaṃ vacye
ādyaṃ dhanuṣāṃ triśataṃ tasmācchatadaṇḍavardhanādupari
sāṣṭakasaptatibhedāścāṣṭasahasrāntakaṃ yāvat
nagrāṇāṃ vipulaṃ hi proktaṃ pūrvoktamānena
śatadaṇḍādidaśadddhyātriḥsaptatriśatadaṇḍāntam
kṣudrāṇāmidamu ditaṃ nagarāṇāmevasarveṣām
utkṛṣṭapuraparidhirnṛpateryaṣṭidviraṣṭasāhasraiḥ
cātuḥsahasrakāntaṃ pañcaśatonāddhi pañcapañcadhā mānam
triśatādicatuḥśatakaṃ yāvad vṛddhyā tuviṃ śatibhiḥ
ṣaḍi vadhamu ktaṃ kheṭaṃ śreṣṭhemadhyeparevipulam
tasmātriraṣṭavṛddhyā droṇamukhepañcadhā mānam
ṣaṇṇavaticatuḥśatakaṃ yāvat tāvattuvistāram
dviśatādi catuḥśatakaṃ yāvat pañcāśadabhivṛddhyā
pañcapramāṇamevaṃ kharvaṭavistāra uddiṣṭaḥ
dviśatādipaṅktivṛddhyā catvāriśatriśatadaṇḍaṃ syāt
yāvannigamevipulāḥ proktāstriḥ pañcabhedāśca
śatadaṇḍe śatavṛddhyā pañcaśataṃ yāvadu ddiṣṭam
syāt kotmakolakānāṃ vipulaṃ pañcai vabhedena
tāvanmānaṃ proktaṃ puravipulesūribhiḥ prājñaiḥ
yāvat pañcaśatāntaṃ triśatādārabhya saptadhā mānam
pañcāśaddhanu vṛddhyā vipulaṃ kathitaṃ viḍambasya
prāgupadiṣṭaṃ mānaṃ hyetanmānaṃ tuvai teṣām
dviguṇaṃ tripādamardhaṃpādaṃ teṣāṃ mukhāyataṃ vipulāt
vipuletuṣaḍaṣṭāṃ śebhāgenaike na vāyataṃ purataḥ
caturaśramāyatāśraṃ vṛttaṃ vṛttāyataṃ ca punaḥ
syād golavṛttamevaṃ vaprākārāstupañcai va
paṅktyaṣṭasaptapañcaka caturaṃ śai stat kṛtevipule
mu nirasaśarayu gaśikhibhirbhā gai rvaprāvadhiḥ proktaḥ
dvitricaturhastaṃ syād vipulaṃ sālasya tuṅge tu
saptadaśai kādaśabhirhastairagraṃ tryaṃ śonam
paritaḥ parikhā bāhye'bāhyedevālayādīni
pecakabhāgādyāsanabhāgāntaṃ caṇḍitaṃ proktam
sūtrādīnyatha viṣamasthānāni ca varjayenmatimān
prāgudagagraṃ mārgaṃtatra yatheṣṭaṃ nyased vidhinā
daṇḍādisaptadaṇḍaṃ yāvad daṇḍārdhavṛddhyā tu
mārgaviśālāścaitetrayodaśabhedāḥ samu ddiṣṭāḥ
rāṣṭra sya madhyabhāgesajjanabahulenadīsamīpeca
nagaraṃ kevalamathavā rājagṛhopetarājadhānī vā
dikṣucatuddvārayutaṃ gopurayu ktaṃ tusālāḍhyam
krayavikrayakaryuktaṃ sarvajanāvāsasaṅkīrṇam
sarvasurālayasahitaṃ nagaramidaṃ kevalaṃ proktam
pratyagudagdiśi gahanā paritaḥ sālā bahiḥ sapāṃ sucayā
paritaḥ parikhā bāhyeśibirayutānekamukharakṣā
pūrvāyāṃ dakṣiṇataścābhimukhā rājabalayu ktā
unnatagopurayu ktā nānāvidhamālikopetā
sarvasurālayasahitā nānāgaṇikānvitā bahūdyānā
hastyaśvarathapadātibahumukhyā sarvajanayu ktā
dvāropadvārayutābhyantarato'nekajanavāsā
yā nṛpave śmasametā sā kathitā rājadhānīti
kānanavanadeśevā sarvajanāvāsasaṅkīrṇam
krayavikrayakaryuktaṃ puramu ditaṃ yat tadeva nagaramiti
śūdrai radhiṣṭhitaṃ yannadyacalāveṣṭitaṃ tutat kheṭam
paritaḥ parvatayu ktaṃ kharvaṭakaṃ sarvajanasahitam
kharvaṭakheṭakamathyeyajjanatāḍhyaṃ janasthānakubjam
dvīpāntarāgatavastu bhirabhiyu ktaṃ sarvajanasahitam
krayavikrayakaryuktaṃ ratnadhanakṣaumagandhavastvāḍhyam
sāgaravelābhyāśetadanu gatāyāmi pattanaṃ proktam
paranṛpadeśasamīpeyuddhārambhakriyopetam
senāsenāpatiyutamidamu ditaṃ śibiramiti ca varaiḥ
sarvajanaiḥ saṅkīrṇaṃnṛpabhavanayutaṃ tadeva tathā
bahurakṣopetaṃ yat senāmukhamu cyatetajjñaiḥ
nadyadripāśśvayu ktaṃ nṛpabhavanayutaṃ sabahurakṣam
yannṛpatisthāpitakaṃ tat sthānīyaṃ samu ddiṣṭam
nadyabdhidakṣiṇādakṣiṇabhāg vaṇigādisaṃ yuktam
sarvajanāvāsaṃ yad droṇamukhaṃ proktamācāryaiḥ
grāmasamīpejanatālayamidamu ditaṃ viḍambamiti
vanamadhyejanavāsaṃ yat kotmakolakaṃ proktam
cātu rvaṇṇyasametaṃ sarvajanāvāsasaṅkīrṇam
bahukarmakārayu ktaṃ yannigamaṃ tat samu ddiṣṭam
nadyadrivanasametaṃ bahujanayu ktaṃ sanṛpavāsam
etat skandhāvāraṃ tatpāśśvecerikā proktā
girivanajala paṅkeriṇadai vatamiśrāṇi sapta du rgā ṇi
girimadhyaṃ giripāśśvaṃ giriśikkharaṃ pārvataṃ du rgam
ajalaṃ taruvanagahanaṃ vanadu rgaṃtadubhayaṃ tumiśraṃ syāt
dai vaṃ tusahajadu rgaṃpaṅkayutaṃ paṅkadu rgaṃsyāt
nadyabdhiparivṛtaṃ yajjaladu rgaṃnirvanodamiriṇaṃ syāt
akṣayajalānnaśastraṃ hyativipulottuṅgaghanasālam
sarvaṃhi du rgajātaṃ saprākāraṃ tvanekamukharakṣam
bahirudakarahitavanacchannapathaṃ duṣpraveśaṃ ca
gopuramaṇḍapayu ktaṃ sopānacchannamacchannam
dvikavāṭacatuṣparighārgala hastonnatendrakīlayutam
sasthūṇamadhyamālayamiṇṭhakasahitaṃ sagūḍhasopānam
dvāraṇi maṇḍapasabhāśālākārāṇi kāryā ṇi
dvādaśa sālākārāścaturaṃ vṛttaṃ tadāyataṃ ca punaḥ
nandyāvartaṃkaukkuṭamibhaku mbhaṃ nāgavṛttaṃ ca
magnacaturaṃ trikoṇamaṣṭāśraṃ nemikhaṇḍaṃ ca
prākārāśceṣṭakayā dvādaśahastocchritāhīnāḥ
utsedhārdhaviśālā mūlebhittiḥ sasañcārā
sālasyābhyantarataḥ pāṃ sucayoparyanekayantrayutam
paritaḥ parikhopetaṃ pāṃ sucayesaṃ hatāṭṭālam
paritaḥ śibiropetaṃ nānājanavāsasaṅkīrṇam
nṛpabhavanasamopetaṃ hastyaśvarathapadātibahumukhyam
dhānyaistailaiḥ kṣāraiḥ salavaṇabhai ṣajyagandhaviṣam
lohāṅgārasnāyu viṣāṇaveṇvindhanairyuktam
tṛṇacarmaśākayu ktaṃ savalkalaṃ sāradāruyutam
durgaṃdurgamamuktaṃ durlaṅghyaṃ duravagāhaṃ ca
rakṣārtham ca jayārthaṃhyaribhirabhedyaṃ ca du rgamiṣṭaṃ syāt
indraśca vāsudevo guho jayantaśca vai śravaṇaḥ
aśvinyau śrīmadireśivaśca du rgāsarasvatī ceti
prākārāntardivyā du rganiveśeca vijñeyāḥ
evaṃ du rgavidhānaṃ samyak proktaṃ purātanairmunibhiḥ
sarveṣāṃ vinyāsaṃ saṃ kṣepād vakṣyatekramaśaḥ
prākpratyaggatamārgādvādaśa daśa vā'ṣṭa ṣaṭ caturyugalam
tāvadudīcīnāstetatrai vāyu gmasaṃ khyā vā
ekādaśanavasapta kapañcaguṇā kamārgāvā
yu gmāyu gmapadeṣudvyekatribhiraṃ śakarajāṃ śāḥ syuḥ
nagarādīnāmevaṃ mārgāṇyu ditāni sarveṣām
daṇḍavadekā vīthī taddaṇḍakamityabhīṣṭaṃ syāt
uttaradiṅmukhamekaṃ tanmadhyesaṃprayu ktaṃ cet
kartaridaṇḍakamu ditaṃ prācīnau kuṭṭimau tarhi
tabdāhudaṇḍakaṃ syāddikṣucatuddvārasaṃ yuktam
bahukuṭṭimasaṃ yuktaṃ madhyevīthyā dvipāśśvetu
śeṣaṃ pūrvavadiṣṭaṃ ku ṭikāmukhadaṇḍakaṃ proktam
prācīnodīcīnairmā rgaistribhirevasaṃ yuktam
tat kalakābandhadaṇḍakamiti tajjñaiḥ samu ddiṣṭam
prāṅmukhavīthyastisraścottaramārgā strayaścai va
ekakāntaritāstekuṭṭimamārgā stvanekāśca
vedībhadr kamu ditaṃ nagarādīnāmidaṃ śastam
svastikamu ditaṃ grāmeyathā tathā svastikaṃ vidyāt
prāguttaramukhamārgāḥ ṣaṭ ṣaḍabhīṣṭāstutabdāhye
prāgiva mārgepetaṃ vīthipadaṃ svastikaṃ cai va
prācīnodīcīnāścatvāraścai va mārgāḥ syuḥ
brahmāvṛtapathamekaṃ kuṭṭimamārgā strayaḥ prācyām
etad bhadrakamu ditaṃ nāmnā nagarādivinyāsam
prāṅmukhamārgāḥ pañcai vottaramārgāstathai vasyuḥ
bahukuṭṭimasaṃ yuktaṃ bhadramukhaṃ nāma vastusyāt
prācīnāstuṣaḍe vaivottaravaktrāstathā mārgāḥ
yad bahukuṭṭimayu ktaṃ tadvastuca bhadrakalyāṇam
pūrvāparamukhamārgāḥ saptai vodaṅmukhāśca tathā
śeṣaṃ prāgiva sarvaṃvinyāsaṃ tn mahābhadram
aṣṭau pūrvamukhāstemārgāścāṣṭāvudagvaktrāḥ
dvādaśamārgo petaṃ bahvargalakuṭṭimai ryuktam
yat tad vastusubhadraṃ nāmnā vinyāsamu ddiṣṭam
navanavamārgāścaiteprācīnāścāpyudīcīnāḥ
dvāropadvārayutaṃ kuṭṭimamārgā rgalairyuktam
rājagṛhopetaṃ yannagaraṃ nāmnā jayāṅgaṃ syāt
prācīnā daśa mārgāścottaramārgāstathai vasyuḥ
nṛpamandirasaṃ yuktaṃ yuktyānekārgalopetam
bahukuṭṭimasaṃ yuktaṃ vijayaṃ nāmnā varaiḥ proktam
prācīnāstvekādaśa mārgārudrā udīcīnāḥ
rahmāṃ śādaparāṃ śo yadabhīṣṭaṃ tatra nṛpavāsam
tanmukhato'dabhramahāṅgaṇakaṃ syādiṣṭabhagetu
tatrāntaḥpuravāsaṃ śeṣaṃ sarvaṃsamunneyam
tatprāgum̐tamārgāsā kathitā rājavīthīti
tasyā dvipāśśvayoḥ syāt saiśvaryāṇāṃ tumālikāpaṅktiḥ
tatpāśśvayornivāso vaṇijāṃ syāt tasya dakṣiṇataḥ
syāt tantu vāyavāsaṃ hyuttarataścakriṇāṃ vāsam
tattajjātyantaragṛhamatha tatsāmīpyataḥ kuryāt
śeṣaṃ prāgiva sarvaṃyogyaṃ tat sarvatobhadram
evaṃ ṣoḍaśa bhedā hyu ditāścādyairmu nīndraistu
mārgacchedaṃ neṣṭaṃ padamadhyecatvaraṃ na syāt
śeṣaṃ yuktyānu ktaṃ samyag yojyaṃ nṛpecchayā tajjñaiḥ
kṣudrāṇāmapi caiṣāṃ madhyānāṃ cāpi sarveṣām
tatra kuṭumbāvalikaṃ vakṣye'haṃ cāntarāpaṇakam
parito rathapathayu ktaṃ madhyevaṇijāṃ gṛhaśreṇī
taddakṣiṇataḥ pāśśvegehaṃ syāt tantu vāyānām
uttaratastadvāsāvalikaṃ syāccakrikāṇāṃ tu
karmo pajīvināṃ syād vāsaṃ rathapathyanekānām
brahmāvṛtapathamekaṃ tatrāntarāpaṇaṃ kāryam
tāmbūlādi ghnaṃ ca proktaṃ sārānvitaṃ dravyam
īśānādimahendradvārāntaṃ cāntarāpaṇakam
tatrai va matsyamāṃ saṃ śuṣkaṃ śākaṃ ca vijñeyam
mahendrādyagnyantaṃ bhakṣyaṃ bhojyaṃ ca nirdiṣṭam
agnyādi gṛhakṣataparyantaṃ tatra bhāṇḍāni
tasmānniartipadāntaṃ kaṃ sādikamatra vijñeyam
syāt puṣpadantabhāgāntaṃ pitṛbhāgādi vastraṃ syāt
tasmāt samīraṇāntaṃ taṇḍuladhānyādikaṃ ca kaṭam
syād bhallāṭapadāntaṃ vāyvādi kaṃ vastrakādīnām
tatrai va lāvaṇādidravyaṃ tailādikaṃ jñeyam
tasmādīśapadāntaṃ gandhaṃ puṣpādikaṃ vihitam
evaṃ navāntarāpaṇamu ditaṃ tatparitastumadhye
abhyantaragatamārgeṣvatha ratnaṃ hāṭakaṃ vastram
māñjiṣṭhaṃ tumarīcaṃ pippalakaṃ cāpi hāridram
madhughṛtatailādikamatha bhai ṣajyaṃ sarvataḥ kāryam
āryapadeca vivasvati mitrepṛthivīdhareca pade
śāstā du rgārajamukhalakṣmyau cātrai vavijñeyāḥ
devālayamatha parito grāmeyathā tathā vihitam
paritaḥ sarvajanālayamu ditaṃ kiñcit tato dūre
nagarād dviśataṃ daṇḍaṃ nītvā prācyāṃ tuvāgneyyām
caṇḍālakuṭīrāṇi tatrai vatukolikānāṃ tu
asmin sarvamanu ktaṃ grāmetuyathā tathā vihitam
pattanamṛju vīthiyutaṃ nai va syādantarāpaṇaṃ tatra
śeṣāṇāmapi tattadyogyavaśāt tatra vijñeyam
sthānīyadu rgapurapattanakotmakoladroṇāmukhāni nigamaṃ ca tathai vakheṭam
grāmaṃ ca kharvaṭamitīha daśaivayu ktyādhiṣṭhānakāni kathitāni purātanāryaiḥ
evaṃ proktaṃ bhūmidevādikānāṃ varṇānāṃ cāpyatra jātyantarāṇām
grāmādīnāṃ mānavinyāsamārgaṃsālaṅkāraṃ cāru saṃkṣipya tantrāt
dattānnṛpaḥ sthapatikādicatuṣṭayebhyo mānādikarmanipuṇebhya iḍāṃ ca gāśca
nityaṃ yathā jagati vittamanekavastūnyā candratāramadhivāsabhu vaṃ mudā saḥ
iti mayamatevastuśāstrenagaravidhāno nāma daśamo'dhyāyaḥ
Original text: mayamatam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0