Language

ENहिગુ
Scripture Library

Mayamata · Chapter 1.5

1.5.1

mayamatam
prathamo'dhyāyaḥ
praṇamya śirasā devaṃ sarvajñaṃ jagadīśvaram
taṃ pṛṣṭvāsmādalaṃ śru tvā śāsti śāstraṃ yathākramam

1.5.2

tai tilānāṃ manu ṣyāṇāṃ vastvādīnāṃ sukhodayam
prājño mu nirmayaḥ kartāsarveṣāṃ vastulakṣaṇam

1.5.3

ādau vastu prakāraṃ ca bhūparīkṣāparigraham
mānopakaraṇaṃ cai va śaṅkusthāpanamārgakam

1.5.4

sapadaṃ suravinyāsaṃ balikarmavidhiṃ tathā
grāmādīnāṃ ca vinyāsaṃ lakṣaṇaṃ nagarādiṣu

1.5.5

bhūlambasya vidhānaṃ ca garbhavinyāsalakṣaṇam
upapīṭhavidhiṃ cai vādhiṣṭhānānāṃ tulakṣaṇam

1.5.6

stambhānāṃ lakṣaṇaṃ cai vaprastārasya vidhikramam
sandhikarmavidhānaṃ ca śikharāṇāṃ tulakṣaṇam

1.5.7

ekabhūmividhānaṃ ca dvitalasya tulakṣaṇam
tritalasya vidhānaṃ ca caturbhūmyādilakṣaṇam

1.5.8

sasālaṃ parivārāṇāṃ gopurāṇāṃ tulakṣaṇam
maṇḍapādividhiṃ cai va śālānāṃ cai va lakṣaṇam

1.5.9

gṛhavinyāsamārgaṃca gṛhaveśanamevaca
rājaveśmavidhānaṃ ca dvāravinyāsalakṣaṇam

1.5.10

yānānāṃ śayanānāṃ ca lakṣaṇaṃ liṅgalakṣaṇam
pīṭhasya lakṣaṇaṃ samyaganukarmavidhiṃ tathā

1.5.11

pratimālakṣaṇaṃ devadevīnāṃ mānalakṣaṇam
cakṣurunmīlanaṃ cai vasaṃkṣipyāha yathākramam

1.5.12

pitāmahādyairamarairmu nīśvarairyathā yathoktaṃ sakalaṃ mayena tat
tathā tathoktaṃ su dhiyāṃ divaukasāṃ nṛṇāṃ ca yuktyākhilavastulakṣaṇam

1.5.1

iti mayamatevastuśāstresaṃgrahādhyāyaḥ prathamaḥ
atha dvitīyo'dhyāyaḥ
amattyāścai vamattyāśca yatra yatra vasanti hi
tad vastviti mataṃ tajjñaistadbhe daṃ ca vadāmyaham

1.5.2

bhūmiprāsādayānāni śayanaṃ ca catu rvidham
bhūrevamukhyavastusyāt tatra jātāni yāni hi

1.5.3

prāsādādīni vāstūni vastu tvād vastusaṃ śrayāt
vastūnyeva hi tānyevaproktānyasmin purātanaiḥ

1.5.4

varṇagandharasākāradikśabdasparśanairapi
parīkṣyai vaṃ yathāyogyaṃ gṛhītāvadhi niścitā

1.5.5

yā sā bhūmiriti khyātā varṇānāṃ ca viśeṣataḥ
dvividhaṃ tat samu ddiṣṭaṃ gauṇamaṅgītyanukramāt

1.5.6

grāmādīnyeva gauṇāni bhavantyaṅgī mahī matā
sabhā śālā prapā raṅgamaṇḍapaṃ mandiraṃ tathā

1.5.7

prāsāda iti vikhyātaṃ śibikā gillikā ratham
syandanaṃ cai vamānīkaṃ yānamityu cyatebudhaiḥ

1.5.8

mañcaṃ mañcilikā kāṣṭhaṃ pañjaraṃ ghnakāsanam
paryaṅkaṃ bālaparyaṅkaṃ śayanaṃ cai vamādikam

1.5.9

caturṇāmadhikārāṇāṃ bhūrevādau pravekṣyate
bhūtānāmādibhūtatvādādhāratvājjagatsthiteḥ

1.5.10

caturaśraṃ dvijātīnāṃ vastuśvetamaninditam
udumbaradrumopetamuttarapravaṇaṃ varam

1.5.11

kaṣāyamadhuraṃ samyak kathitaṃ tat sukhapradam
vyāsāṣṭāṃ śādhikāyāmaṃ raktaṃ tiktarasānvitam

1.5.12

prāṅi nanmaṃ tat pravistīrṇamaśvatthadrumasaṃ yutam
praśastaṃ bhūbhṛtāṃ vastusarvasampatkaraṃ sadā

1.5.13

ṣaḍaṃśenādhikāyāmaṃ pītamamlarasānvitam
plakṣadrumayutaṃ pūrvā vanataṃ śubhadaṃ viśām

1.5.14

caturaṃ śādhikāyāmaṃ vastuprākpravaṇānvitam
kṛṣṇaṃ tat kaṭukarasaṃ nyagrodhadrumasaṃ yutam

1.5.15

praśastaṃ śūdrajātīnāṃ dhanadhānyasamṛddhidam
evaṃ prokto vastubhedo dvijānāṃ bhūpānāṃ vaivai śyakānāṃ pareṣām
yogyaṃ sarvaṃbhūsurāṇāṃ surāṇāṃ bhūpānāṃ tacche ṣayoruktanītyā

1.5.1

iti mayamatevastuśāstrevastu prakāro nāma dvitīyo'dhyāyaḥ
atha tṛtīyo'dhyāyaḥ
devānāṃ tudvijātīnāṃ caturaśrāyatāḥ śrutāḥ
vastvākṛtiranindyā sāvākpratyagdiksamunnatā

1.5.2

hayebhaveṇu vīṇābdhidundu bhidhvanisaṃ yutā
punnāga jātipuṣpābjadhānyapāṭalagandhakaḥ

1.5.3

paśu gandhasamā śreṣṭhā sarvabījaprarohiṇī
ekavarṇāghanā snigdhā sukhasaṃsparśanānvitā

1.5.4

bilvo nimbaśca nirguṇḍī piṇḍitaḥ saptaparṇakaḥ
sahakāraśca ṣaḍ va kṣairārūḍhā yā samasthalā

1.5.5

śvetā raktā ca pītā ca kṛṣṇā kāpotasannibhā
tiktā ca kaṭukā cai va kaṣāyalavaṇāmlakā

1.5.6

madhurā ṣaḍrasopetā sarvasampatkarī dharā
pradakṣiṇodakavatī varṇagandharasaiḥ śubhā

1.5.7

puruṣāñjalimātretudṛṣṭatoyā manoramā
niṣkapālā nirupalā kṛmivalmīkavarjitā

1.5.8

asthivajjyānasu ṣirā tanu vālukasaṃ yutā
aṅgārai rvṛkṣamūlaiśca śūlaiścāpi pṛthagvidhaiḥ

1.5.9

paṅkasaṅkara katna paiśca dārubhirlo ṣṭakarapi
śaka rābhirayu ktā yā bhasmādyaistutuṣairapi

1.5.10

sā śubhā sarvavarṇānāṃ sarvasampatkarī dharā
dadhyājyamadhu gandhā ca tailāsṛggandhikā ca yā

1.5.11

śavamīnapakṣigandhā sā dharā ninditā varaiḥ
sabhā cai tyasamīpasthā nṛpamandira saṃśritā

1.5.12

devālayasamīpasthā kaṇṭakidrumasaṃ yutā
vṛttatrikoṇa viṣamā vajrābhā kacchaponnatā

1.5.13

caṇḍālāvāsagacchāyā carmakārālayāśritā
ekadvitricaturmā rgātaritāvyaktamārgakā

1.5.14

nimnaṃ yat paṇavākāraṃ pakṣīvamurajopamam
matsyābhaṃ tucatuṣkoṇemahāvṛkṣasamāyutam

1.5.15

cai tyavṛkṣayutaṃ sālacatuṣkoṇasamāśritam
bhujaṅganilayaṃ cai va saṅkarārāmamevaca

1.5.16

śmaśānaṃ cāśramasthānaṃ kapisūkarasannibham
vanoraganibhaṃ ṭaṅkaṃ śūrpo lūkhalasannibham

1.5.17

śaṅkhābhaṃ śaṅkunābhaṃ ca biḍālakṛkalāsavat
ūṣaraṃ kṛmibhirju ṣṭaṃ gṛhagaulisamākṛti

1.5.18

anyadevaṃvidhaṃ vastuninditaṃ vastupāṭhakaḥ
bahupraveśamārgaṃca mārgaviddhaṃ ca garhitam

1.5.19

yat karmavihitaṃ mohādevaṃ bhūtetuvastu ni
tanmahādoṣahetuḥ syāt sarvathā tad vivarjayet

1.5.20

śvetāsṛkpītakṛṣṇā hayagajaninadā ṣaḍrasā caikavarṇā
godhānyāmbhojagandhopalatuṣarahitāvākpratīcyunnatā yā
pūrvo dagvārisārā varasurabhisamā śūlahīnāsthivajjyā
sā bhūmiḥ sarvayogyā kaṇadararahitā sammatādyairmu nīndraiḥ

1.5.1

iti mayamatevastuśāstrebhūparīkṣā nāma tṛtīyo'dhyāyaḥ
atha caturtho'dhyāyaḥ
ākāravarṇaśabdādiguṇopetaṃ bhuvaḥ sthalam
saṅga hya sthapatiḥ prājño dattvā devabaliṃ punaḥ

1.5.2

svastivācakaghoṣeṇa jayaśabdādimaṅgalaiḥ
apakrāmantubhūtāni devatāśca sarākṣasāḥ

1.5.3

vāsāntaraṃ vrajantvasmāt kuryāṃbhūmiparigraham
iti mantraṃ samuccāryavihitebhūparigrahe

1.5.4

kṛṣṭvā gomayamiśrāṇi sarvabījāni vāpayet
dṛṣṭvā tāni virūḍhāni ghnapakkagatāni ca

1.5.5

savṛṣāśca savatsāśca tato gāstatra vāsayet
yato gobhiḥ parikrāntamupaghrāṇaiśca pūjitam

1.5.6

saṃ hṛṣṭavṛṣanādaiśca nirdhau takaluṣīkṛtam
vatsavaktracyutaiḥ phenaiḥ saṃskṛtaṃ prasnavai rapi

1.5.7

snātaṃ gomūtrasekaśca gopurīṣaiḥ salepanam
cyutaromanthanoām̐rairgo ṣpadaiḥ kṛtakautukam

1.5.8

gogandhena samāviṣṭaṃ puṇyatoyaiḥ śubhaṃ punaḥ
tathā puṇyatithopetenakṣatraviṣayeśubhe

1.5.9

karaṇeca sulagneca muhūrteca budhepsite
akṣataiḥ śvetapuṣpaiśca balikarmavidhīyate

1.5.10

brāhmaṇaiśca yathāśaktyā vācayet svastivācakam
vastumadhyetatastasmin khānayed vasudhātalam

1.5.11

aratnimātragambhīraṃ caturaśra samanvitam
digbhāgasthamasambhrāntamasaṃkṣiptasamu cchrayam

1.5.12

arcayitvā yathānyāyaṃ taṃ katna pamabhivandya ca
candanākṣatamiśreṇa sarvaratnodake na ca

1.5.13

payasā tutataḥ prājño niśādau paripūrayet
tasya katna pasya cābhyāśeśu cirbhūtvā samāhitaḥ

1.5.14

bhūmau darbhā vakīrṇāyāṃ saṃviśet prākśirā budhaḥ
ayaṃ mantraḥ --asmin vastu ni vardhasva dhanadhānyena medini

1.5.15

uttamaṃ vīryamāsthāya namaste'stuśivā bhava
upavāsamupakrāmedetaṃ mantraṃ japaṃ stataḥ

1.5.16

ahna ādau parīkṣeta taṃ katna paṃ sthapatirbu dhaḥ
sāvaśeṣaṃ jalaṃ dṛṣṭvā tad grāhyaṃ sarvasampade

1.5.17

vilannevastu vināśāya śuṣke dhānyadhanakṣayaḥ
pūritetanmṛdā khātesamatā madhyamā matā

1.5.18

uttamā bhūrmṛdādhikyā hīnā hīnā mṛdā mahī
tanmadhyāvaṭasandṛṣṭapradakṣiṇacarodakām

1.5.19

surabhipratimāṃ bhūmiṃ gṛhṇīyāt sarvasampade
evaṃ yathoktavidhinā vividhaṃ viditvā grāmāgrahārapurapattanakharvaṭāni
sthānīyakheṭanigamāni tathetarāṇi yaḥ saṃvivikṣuravanīgrahaṇaṃ vidadhyāt

1.5.1

iti mayamatevastuśāstrebhūparigraho nāma caturtho'dhyāyaḥ
atha pañcamo'dhyāyaḥ
sarveṣāmapi vāstūnāṃ mānenai va viniścayaḥ
tasmānmānopakaraṇaṃ vacyesaṃ kṣepataḥ kramāt

1.5.2

paramāṇukramād vṛddhaṃ mānāṅgulamiti smṛtam
paramāṇu riti proktaṃ yogināṃ dṛṣṭigocaram

1.5.3

paramāṇu bhiraṣṭābhī rathareṇurudāhṛtaḥ
rathareṇuśca vālāgraṃ likṣāyūkāyavāstathā

1.5.4

kramaśo'ṣṭaguṇaiḥ prokto yavāṣṭagu ṇito'ṅgulam
aṅgulaṃ tubhavenmātraṃ vitastiddvādaśāṅgulam

1.5.5

tad dvayaṃ hastamu ddiṣṭaṃ tat kiṣkvati mataṃ varaiḥ
pañcaviṃ śatimātraṃ tuprājāpatyamiti smṛtam

1.5.6

ṣaḍi vaṃśatirdhanurmuṣṭiḥ saptaviṃ śaddhanu rgrahaḥ
yāneca śayanekiṣkuḥ prājāpatyaṃ vimānake

1.5.7

vāstūnāṃ tudhanurmuṣṭirgrāmādīnāṃ dhanu rgrahaḥ
sarveṣāmapi vāstūnāṃ kiṣkurevāthavā mataḥ

1.5.8

ratniścai vamaratniśca bhujo bāhuḥ karaḥ smṛtaḥ
hastāścaturdhanurdaṇḍo yaṣṭiścai vaprakīrtitaḥ

1.5.9

daṇḍe nāṣṭaguṇā rajjurdaṇḍai rgrāmaṃ ca pattanam
nagaraṃ nigamaṃ kheṭaṃ veśmādīnyapi mānayet

1.5.10

gṛhādīnāṃ tuhastena yāneca śayanebudhaiḥ
vitastinā vidhātavyaṃ kṣudrāṇāmaṅgulena tu

1.5.11

yavenālpīyasāṃ mānamevaṃ mānakramaṃ viduḥ
madhyamāṅgulamidhyasthaparvamātrāyataṃ tuyat

1.5.12

kartu rmātrāṅgulaṃ proktaṃ yāgādīnāṃ praśasyate
dehalabdhāṅgulaṃ yattadupariṣṭād vidhīyate

1.5.13

evamevaṃ viditvā tusthapatirmānayed dṛḍham
bhavanti śilpino loke caturdhāsvasvakarmabhiḥ

1.5.14

sthapatiḥ sūtragrāhī ca vardhakistakṣakastathā
prasiddhadeśasaṅkīrṇajātijo'bhīṣṭalakṣaṇaḥ

1.5.15

sthapatiḥ sthāpanārhaḥ syāt sarvaśāstra viśāradaḥ
na hīnāṅgo'tiriktāṅgo dhārmikastudayāparaḥ

1.5.16

amātsaryo'nasūyaścā tandritastvabhijātavān
gaṇitajñaḥ purāṇajñaḥ satyavādī jitendriyaḥ

1.5.17

citrajñaḥ sarvadeśajñaścānnadaścāpyalu bdhakaḥ
arogī cāpramādī ca saptavyasanavarjitaḥ

1.5.18

sunāmā dṛḍhabu ddhiśca vāstu vidyābdhipāragaḥ
sthapatestasya śiṣyo vā sūtragrāhī suto'thavā

1.5.19

sthapatyājñānusārī ca sarvakarmaviśāradaḥ
sūtradaṇḍa prapātajño mānonmānapramāṇavit

1.5.20

śauladārviṣṭakādīnāṃ sūtragrāhivaśānugaḥ
takṣaṇāt sthūlasūkṣmāṇāṃ takṣakaḥ sa tukīrtitaḥ

1.5.21

mṛtkarmajño guṇī śaktaḥ sarvakarmasvatantrakaḥ
takṣitānāṃ takṣakānāmuparyu pari yuktitaḥ

1.5.22

vṛddhikṛd vardhakiḥ proktaḥ sūtragrāhyanu gaḥ sadā
karmiṇo nipuṇāḥ śuddhā balavanto dayāparāḥ

1.5.23

gurubhaktāḥ sadā hṛṣṭāḥ sthapatyājñānu gāḥ sadā
teṣāmeva sthapatyākhyo viśvakarmeti saṃ smṛtaḥ

1.5.24

ebhirvinā hi sarveṣāṃ karmakartuṃna śakyate
tasmādetat sadā pūjyaṃ sthapatyādicatuṣṭayam

1.5.25

ebhiḥ sthapatyādibhiratra loke vinā grahītuṃ sukṛtaṃ na śakyam
taireva sārdhaṃguruṇā'tha tasmādbhajanti mokṣaṃ bhavatastumattyāḥ

Original text: mayamatam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc