Mayamata · Chapter 1.5
mayamatam
prathamo'dhyāyaḥ
praṇamya śirasā devaṃ sarvajñaṃ jagadīśvaram
taṃ pṛṣṭvāsmādalaṃ śru tvā śāsti śāstraṃ yathākramam
tai tilānāṃ manu ṣyāṇāṃ vastvādīnāṃ sukhodayam
prājño mu nirmayaḥ kartāsarveṣāṃ vastulakṣaṇam
ādau vastu prakāraṃ ca bhūparīkṣāparigraham
mānopakaraṇaṃ cai va śaṅkusthāpanamārgakam
sapadaṃ suravinyāsaṃ balikarmavidhiṃ tathā
grāmādīnāṃ ca vinyāsaṃ lakṣaṇaṃ nagarādiṣu
bhūlambasya vidhānaṃ ca garbhavinyāsalakṣaṇam
upapīṭhavidhiṃ cai vādhiṣṭhānānāṃ tulakṣaṇam
stambhānāṃ lakṣaṇaṃ cai vaprastārasya vidhikramam
sandhikarmavidhānaṃ ca śikharāṇāṃ tulakṣaṇam
ekabhūmividhānaṃ ca dvitalasya tulakṣaṇam
tritalasya vidhānaṃ ca caturbhūmyādilakṣaṇam
sasālaṃ parivārāṇāṃ gopurāṇāṃ tulakṣaṇam
maṇḍapādividhiṃ cai va śālānāṃ cai va lakṣaṇam
gṛhavinyāsamārgaṃca gṛhaveśanamevaca
rājaveśmavidhānaṃ ca dvāravinyāsalakṣaṇam
yānānāṃ śayanānāṃ ca lakṣaṇaṃ liṅgalakṣaṇam
pīṭhasya lakṣaṇaṃ samyaganukarmavidhiṃ tathā
pratimālakṣaṇaṃ devadevīnāṃ mānalakṣaṇam
cakṣurunmīlanaṃ cai vasaṃkṣipyāha yathākramam
pitāmahādyairamarairmu nīśvarairyathā yathoktaṃ sakalaṃ mayena tat
tathā tathoktaṃ su dhiyāṃ divaukasāṃ nṛṇāṃ ca yuktyākhilavastulakṣaṇam
iti mayamatevastuśāstresaṃgrahādhyāyaḥ prathamaḥ
atha dvitīyo'dhyāyaḥ
amattyāścai vamattyāśca yatra yatra vasanti hi
tad vastviti mataṃ tajjñaistadbhe daṃ ca vadāmyaham
bhūmiprāsādayānāni śayanaṃ ca catu rvidham
bhūrevamukhyavastusyāt tatra jātāni yāni hi
prāsādādīni vāstūni vastu tvād vastusaṃ śrayāt
vastūnyeva hi tānyevaproktānyasmin purātanaiḥ
varṇagandharasākāradikśabdasparśanairapi
parīkṣyai vaṃ yathāyogyaṃ gṛhītāvadhi niścitā
yā sā bhūmiriti khyātā varṇānāṃ ca viśeṣataḥ
dvividhaṃ tat samu ddiṣṭaṃ gauṇamaṅgītyanukramāt
grāmādīnyeva gauṇāni bhavantyaṅgī mahī matā
sabhā śālā prapā raṅgamaṇḍapaṃ mandiraṃ tathā
prāsāda iti vikhyātaṃ śibikā gillikā ratham
syandanaṃ cai vamānīkaṃ yānamityu cyatebudhaiḥ
mañcaṃ mañcilikā kāṣṭhaṃ pañjaraṃ ghnakāsanam
paryaṅkaṃ bālaparyaṅkaṃ śayanaṃ cai vamādikam
caturṇāmadhikārāṇāṃ bhūrevādau pravekṣyate
bhūtānāmādibhūtatvādādhāratvājjagatsthiteḥ
caturaśraṃ dvijātīnāṃ vastuśvetamaninditam
udumbaradrumopetamuttarapravaṇaṃ varam
kaṣāyamadhuraṃ samyak kathitaṃ tat sukhapradam
vyāsāṣṭāṃ śādhikāyāmaṃ raktaṃ tiktarasānvitam
prāṅi nanmaṃ tat pravistīrṇamaśvatthadrumasaṃ yutam
praśastaṃ bhūbhṛtāṃ vastusarvasampatkaraṃ sadā
ṣaḍaṃśenādhikāyāmaṃ pītamamlarasānvitam
plakṣadrumayutaṃ pūrvā vanataṃ śubhadaṃ viśām
caturaṃ śādhikāyāmaṃ vastuprākpravaṇānvitam
kṛṣṇaṃ tat kaṭukarasaṃ nyagrodhadrumasaṃ yutam
praśastaṃ śūdrajātīnāṃ dhanadhānyasamṛddhidam
evaṃ prokto vastubhedo dvijānāṃ bhūpānāṃ vaivai śyakānāṃ pareṣām
yogyaṃ sarvaṃbhūsurāṇāṃ surāṇāṃ bhūpānāṃ tacche ṣayoruktanītyā
iti mayamatevastuśāstrevastu prakāro nāma dvitīyo'dhyāyaḥ
atha tṛtīyo'dhyāyaḥ
devānāṃ tudvijātīnāṃ caturaśrāyatāḥ śrutāḥ
vastvākṛtiranindyā sāvākpratyagdiksamunnatā
hayebhaveṇu vīṇābdhidundu bhidhvanisaṃ yutā
punnāga jātipuṣpābjadhānyapāṭalagandhakaḥ
paśu gandhasamā śreṣṭhā sarvabījaprarohiṇī
ekavarṇāghanā snigdhā sukhasaṃsparśanānvitā
bilvo nimbaśca nirguṇḍī piṇḍitaḥ saptaparṇakaḥ
sahakāraśca ṣaḍ va kṣairārūḍhā yā samasthalā
śvetā raktā ca pītā ca kṛṣṇā kāpotasannibhā
tiktā ca kaṭukā cai va kaṣāyalavaṇāmlakā
madhurā ṣaḍrasopetā sarvasampatkarī dharā
pradakṣiṇodakavatī varṇagandharasaiḥ śubhā
puruṣāñjalimātretudṛṣṭatoyā manoramā
niṣkapālā nirupalā kṛmivalmīkavarjitā
asthivajjyānasu ṣirā tanu vālukasaṃ yutā
aṅgārai rvṛkṣamūlaiśca śūlaiścāpi pṛthagvidhaiḥ
paṅkasaṅkara katna paiśca dārubhirlo ṣṭakarapi
śaka rābhirayu ktā yā bhasmādyaistutuṣairapi
sā śubhā sarvavarṇānāṃ sarvasampatkarī dharā
dadhyājyamadhu gandhā ca tailāsṛggandhikā ca yā
śavamīnapakṣigandhā sā dharā ninditā varaiḥ
sabhā cai tyasamīpasthā nṛpamandira saṃśritā
devālayasamīpasthā kaṇṭakidrumasaṃ yutā
vṛttatrikoṇa viṣamā vajrābhā kacchaponnatā
caṇḍālāvāsagacchāyā carmakārālayāśritā
ekadvitricaturmā rgātaritāvyaktamārgakā
nimnaṃ yat paṇavākāraṃ pakṣīvamurajopamam
matsyābhaṃ tucatuṣkoṇemahāvṛkṣasamāyutam
cai tyavṛkṣayutaṃ sālacatuṣkoṇasamāśritam
bhujaṅganilayaṃ cai va saṅkarārāmamevaca
śmaśānaṃ cāśramasthānaṃ kapisūkarasannibham
vanoraganibhaṃ ṭaṅkaṃ śūrpo lūkhalasannibham
śaṅkhābhaṃ śaṅkunābhaṃ ca biḍālakṛkalāsavat
ūṣaraṃ kṛmibhirju ṣṭaṃ gṛhagaulisamākṛti
anyadevaṃvidhaṃ vastuninditaṃ vastupāṭhakaḥ
bahupraveśamārgaṃca mārgaviddhaṃ ca garhitam
yat karmavihitaṃ mohādevaṃ bhūtetuvastu ni
tanmahādoṣahetuḥ syāt sarvathā tad vivarjayet
śvetāsṛkpītakṛṣṇā hayagajaninadā ṣaḍrasā caikavarṇā
godhānyāmbhojagandhopalatuṣarahitāvākpratīcyunnatā yā
pūrvo dagvārisārā varasurabhisamā śūlahīnāsthivajjyā
sā bhūmiḥ sarvayogyā kaṇadararahitā sammatādyairmu nīndraiḥ
iti mayamatevastuśāstrebhūparīkṣā nāma tṛtīyo'dhyāyaḥ
atha caturtho'dhyāyaḥ
ākāravarṇaśabdādiguṇopetaṃ bhuvaḥ sthalam
saṅga hya sthapatiḥ prājño dattvā devabaliṃ punaḥ
svastivācakaghoṣeṇa jayaśabdādimaṅgalaiḥ
apakrāmantubhūtāni devatāśca sarākṣasāḥ
vāsāntaraṃ vrajantvasmāt kuryāṃbhūmiparigraham
iti mantraṃ samuccāryavihitebhūparigrahe
kṛṣṭvā gomayamiśrāṇi sarvabījāni vāpayet
dṛṣṭvā tāni virūḍhāni ghnapakkagatāni ca
savṛṣāśca savatsāśca tato gāstatra vāsayet
yato gobhiḥ parikrāntamupaghrāṇaiśca pūjitam
saṃ hṛṣṭavṛṣanādaiśca nirdhau takaluṣīkṛtam
vatsavaktracyutaiḥ phenaiḥ saṃskṛtaṃ prasnavai rapi
snātaṃ gomūtrasekaśca gopurīṣaiḥ salepanam
cyutaromanthanoām̐rairgo ṣpadaiḥ kṛtakautukam
gogandhena samāviṣṭaṃ puṇyatoyaiḥ śubhaṃ punaḥ
tathā puṇyatithopetenakṣatraviṣayeśubhe
karaṇeca sulagneca muhūrteca budhepsite
akṣataiḥ śvetapuṣpaiśca balikarmavidhīyate
brāhmaṇaiśca yathāśaktyā vācayet svastivācakam
vastumadhyetatastasmin khānayed vasudhātalam
aratnimātragambhīraṃ caturaśra samanvitam
digbhāgasthamasambhrāntamasaṃkṣiptasamu cchrayam
arcayitvā yathānyāyaṃ taṃ katna pamabhivandya ca
candanākṣatamiśreṇa sarvaratnodake na ca
payasā tutataḥ prājño niśādau paripūrayet
tasya katna pasya cābhyāśeśu cirbhūtvā samāhitaḥ
bhūmau darbhā vakīrṇāyāṃ saṃviśet prākśirā budhaḥ
ayaṃ mantraḥ --asmin vastu ni vardhasva dhanadhānyena medini
uttamaṃ vīryamāsthāya namaste'stuśivā bhava
upavāsamupakrāmedetaṃ mantraṃ japaṃ stataḥ
ahna ādau parīkṣeta taṃ katna paṃ sthapatirbu dhaḥ
sāvaśeṣaṃ jalaṃ dṛṣṭvā tad grāhyaṃ sarvasampade
vilannevastu vināśāya śuṣke dhānyadhanakṣayaḥ
pūritetanmṛdā khātesamatā madhyamā matā
uttamā bhūrmṛdādhikyā hīnā hīnā mṛdā mahī
tanmadhyāvaṭasandṛṣṭapradakṣiṇacarodakām
surabhipratimāṃ bhūmiṃ gṛhṇīyāt sarvasampade
evaṃ yathoktavidhinā vividhaṃ viditvā grāmāgrahārapurapattanakharvaṭāni
sthānīyakheṭanigamāni tathetarāṇi yaḥ saṃvivikṣuravanīgrahaṇaṃ vidadhyāt
iti mayamatevastuśāstrebhūparigraho nāma caturtho'dhyāyaḥ
atha pañcamo'dhyāyaḥ
sarveṣāmapi vāstūnāṃ mānenai va viniścayaḥ
tasmānmānopakaraṇaṃ vacyesaṃ kṣepataḥ kramāt
paramāṇukramād vṛddhaṃ mānāṅgulamiti smṛtam
paramāṇu riti proktaṃ yogināṃ dṛṣṭigocaram
paramāṇu bhiraṣṭābhī rathareṇurudāhṛtaḥ
rathareṇuśca vālāgraṃ likṣāyūkāyavāstathā
kramaśo'ṣṭaguṇaiḥ prokto yavāṣṭagu ṇito'ṅgulam
aṅgulaṃ tubhavenmātraṃ vitastiddvādaśāṅgulam
tad dvayaṃ hastamu ddiṣṭaṃ tat kiṣkvati mataṃ varaiḥ
pañcaviṃ śatimātraṃ tuprājāpatyamiti smṛtam
ṣaḍi vaṃśatirdhanurmuṣṭiḥ saptaviṃ śaddhanu rgrahaḥ
yāneca śayanekiṣkuḥ prājāpatyaṃ vimānake
vāstūnāṃ tudhanurmuṣṭirgrāmādīnāṃ dhanu rgrahaḥ
sarveṣāmapi vāstūnāṃ kiṣkurevāthavā mataḥ
ratniścai vamaratniśca bhujo bāhuḥ karaḥ smṛtaḥ
hastāścaturdhanurdaṇḍo yaṣṭiścai vaprakīrtitaḥ
daṇḍe nāṣṭaguṇā rajjurdaṇḍai rgrāmaṃ ca pattanam
nagaraṃ nigamaṃ kheṭaṃ veśmādīnyapi mānayet
gṛhādīnāṃ tuhastena yāneca śayanebudhaiḥ
vitastinā vidhātavyaṃ kṣudrāṇāmaṅgulena tu
yavenālpīyasāṃ mānamevaṃ mānakramaṃ viduḥ
madhyamāṅgulamidhyasthaparvamātrāyataṃ tuyat
kartu rmātrāṅgulaṃ proktaṃ yāgādīnāṃ praśasyate
dehalabdhāṅgulaṃ yattadupariṣṭād vidhīyate
evamevaṃ viditvā tusthapatirmānayed dṛḍham
bhavanti śilpino loke caturdhāsvasvakarmabhiḥ
sthapatiḥ sūtragrāhī ca vardhakistakṣakastathā
prasiddhadeśasaṅkīrṇajātijo'bhīṣṭalakṣaṇaḥ
sthapatiḥ sthāpanārhaḥ syāt sarvaśāstra viśāradaḥ
na hīnāṅgo'tiriktāṅgo dhārmikastudayāparaḥ
amātsaryo'nasūyaścā tandritastvabhijātavān
gaṇitajñaḥ purāṇajñaḥ satyavādī jitendriyaḥ
citrajñaḥ sarvadeśajñaścānnadaścāpyalu bdhakaḥ
arogī cāpramādī ca saptavyasanavarjitaḥ
sunāmā dṛḍhabu ddhiśca vāstu vidyābdhipāragaḥ
sthapatestasya śiṣyo vā sūtragrāhī suto'thavā
sthapatyājñānusārī ca sarvakarmaviśāradaḥ
sūtradaṇḍa prapātajño mānonmānapramāṇavit
śauladārviṣṭakādīnāṃ sūtragrāhivaśānugaḥ
takṣaṇāt sthūlasūkṣmāṇāṃ takṣakaḥ sa tukīrtitaḥ
mṛtkarmajño guṇī śaktaḥ sarvakarmasvatantrakaḥ
takṣitānāṃ takṣakānāmuparyu pari yuktitaḥ
vṛddhikṛd vardhakiḥ proktaḥ sūtragrāhyanu gaḥ sadā
karmiṇo nipuṇāḥ śuddhā balavanto dayāparāḥ
gurubhaktāḥ sadā hṛṣṭāḥ sthapatyājñānu gāḥ sadā
teṣāmeva sthapatyākhyo viśvakarmeti saṃ smṛtaḥ
ebhirvinā hi sarveṣāṃ karmakartuṃna śakyate
tasmādetat sadā pūjyaṃ sthapatyādicatuṣṭayam
ebhiḥ sthapatyādibhiratra loke vinā grahītuṃ sukṛtaṃ na śakyam
taireva sārdhaṃguruṇā'tha tasmādbhajanti mokṣaṃ bhavatastumattyāḥ
Original text: mayamatam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0